Hessenweg

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Hessenwagen op een gevelsteen van een voormalige herberg
Kenmerkende sporen van een hessenweg, met links voormalige herberg De lesten stuuver bij Bredevoort

Hessenweg is de benaming van meerdere wegen in Nederland en Noord-Duitsland. Deze naam wordt op verschillende manieren verklaard. Traditioneel is de verklaring dat de naam naar kooplieden verwijst die afkomstig waren uit het Landgraafschap Hessen-Kassel of omgeving. Binnen de etymologie wordt de naam Hessenweg anders verklaard, het zou een verbastering van hers zijn, dat paard betekent. Hessenweg is dan Paardenweg. Fockema Andreae echter meent dat de naam verwijst naar het gebruik van de breedsporige hessenkarren en dat er geen verband is met de kooplieden uit Hessen.

Hessenweg als handelsweg[bewerken]

Hessenwegen waren handelswegen door Noord-Duitsland en Oost-Nederland richting Utrecht. Er waren verschillende Hessenwegen. Volgens de overlevering hebben de Hessenwegen hun benaming te danken aan Duitse kooplieden uit de buurt van Kassel in Hessen. Deze wegen meden de dorpen en steden omdat de handelaren gebruik maakten van hessenwagens die een bredere spoorwijdte hadden dan in de Nederlanden was toegestaan en daardoor niet pasten in de karrensporen van hier gebruikte karren en wagens. Ze volgden daarom routes over de woeste gronden.

Op veel plaatsen is de aanwezigheid van een Hessenweg nog terug te vinden in de straatnaam 'Hessenweg'. Hessenwagens trokken diepe wielsporen door de heide. Deze sporen waren op sommige plaatsen honderden meters breed omdat de zware wagens steeds een route namen die nog niet kapotgereden was. Hierdoor zijn de sporen ook nu nog te herkennen op sommige plaatsen in bijvoorbeeld heidevelden.

De Hessenwegen dateren uit de zeventiende eeuw, maar gedeeltelijk maakten ze gebruik van oudere routes, zoals de hanzewegen. De meeste Hessenwegen liepen van oost naar west, bijvoorbeeld via Varsseveld en Ede, en kwamen uit in Utrecht of Amersfoort. Daar werden de goederen overgeslagen op schepen richting Amsterdam. Tussen de verschillende oost-westverbindingen liepen ook dwarsverbindingen.

Omdat de Hessenwegen de dorpen en steden meden waren de Hessen een prooi voor struikroverij en dergelijke. Ze reisden daarom in konvooi. Op verschillende plekken langs de Hessenwegen kwamen herbergen op vaak afgelegen plekken, die dan namen droegen als bijvoorbeeld de Woeste Hoeve. Barneveld was een belangrijk knooppunt binnen het netwerk van Hessenwegen. Er liep ook een Hessenweg via Groningen en Kollum naar Friesland.

Hessenweg betekent paardenweg[bewerken]

Het woord 'Hessen' in Hessenweg is een verbastering van 'Hers' dat paard betekent. Op de oude kaarten van Friesland komen de namen Horsa, Horsawey en Hoersewey voor. De naam 'Horsa' is een oud woord voor paard, vergelijk het Engelse horse. Het is etymologische verwant aan het Nederlandse ros. Maar ook de naam Hessen in Hessenweg is hiervan afkomstig. Vergelijk de Herseweghe in 1439 bij Emden.[1] Ook in Duitstalige etymologische bronnen wordt de voorkeur gegeven voor deze naamsverklaring.[2]

Hessenweg genoemd naar hessenwagen[bewerken]

S.J. Fockema Andreae wees in 1957 er op dat de naam Hessenweg pas vanaf het einde van 17e eeuw in zwang kwam. De Hessen hadden inderdaad een grote betekenis voor het vrachtvervoer binnen Europa, maar toch verwijst de naam daar niet naar. Eerder gaat het om een weg voor zogenaamde hessenkarren die een breed spoor hadden. De Hessenwegen waren geschikt voor deze karren. Later is men de naam foutief gaan verbinden met voerlieden uit Hessen. De verklaring dat de naam Hessenweg een verbastering zou zijn van herseweg en dus eigenlijk paardenweg zou betekenen acht hij onwaarschijnlijk.[3]

Plaatsen met Hessenwegen[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]