Banpaal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Goudse banpaal bij Hekendorp

Een banpaal is een (meestal) stenen paal die de grens van de banne (het rechtsgebied) aangeeft van een stad. Banpalen markeren daarmee tevens de stadsgrenzen.

De jurisdictie (het gebied waarop de rechtspraak van toepassing was) van de stad hield bij de banpaal op.

Verbanning[bewerken]

'Bannen' betekent 'verdrijven' of 'uitwijzen'. Uit de stad verbannen personen werden banneling of balling genoemd. Zij mochten zich niet meer binnen het door banpalen gemarkeerd gebied ophouden. Zij waren 'in de ban gedaan' door het uitspreken van de 'banvloek': een vonnis tot 'uitbanning', ofwel 'excommunicatie'. Deze personen leefden voortaan in ballingschap.

Verbanning is dus een vorm van straf, bedoeld om geen last meer van iemand te hebben. Als hij zich desondanks toch binnen de banpalen begeeft van het gebied waaruit hij is verbannen, is hij strafbaar en kan bijvoorbeeld een gevangenisstraf of zelfs de doodstraf krijgen.

Een gerelateerd begrip is Persona non grata: zo'n persoon is uit de 'gratie'. In tegenstelling tot verbanning kan het zijn dat een dergelijk persoon nog nooit binnen de bangrenzen geweest is. Het komt voor dat zo'n persoon na een aantal jaren weer 'in de gratie' komt, en weer welkom is in het betreffende rechtsgebied.

Vindplaatsen van banpalen[bewerken]

Door hedendaagse samenvoeging van gemeenten zijn banpalen vaak verdwenen of zijn binnen de stadsgrenzen komen te liggen.

Oude banpalen zijn onder andere nog te vinden om of in Amsterdam (dorp Sloten en Geuzenbos/Westerpark), Amstelveen/Ouderkerk aan de Amstel aan de westzijde van de Amstel in de berm van de Amsteldijk Noord -tussen huisnr.65 en 67- in Amstelveen en ook langs de Amsterdamseweg in Amstelveen, Gouda (Hekendorp) en Alkmaar (weg naar Bergen). In het Noord-Hollandse dorp Schardam staat nog een Hoornse banpaal uit 1761. Hierop is het wapen (een rode eenhoorn met schild met daarop een hoorn) te zien; de hoorn van de eenhoorn wijst naar de stad. Een tweede banpaal van de stad Hoorn staat aan de Walingsdijk tussen Avenhorn en Ursem.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Algemeen:Ecotoop · Landvorm · Landschap · Landschapselement · Nederlandse landschappen
Vlakvormig:Abschnittsmotte · Achterkade · Beekdal · Beemd · Begraafplaats · Bolle akker · Bos · Brink · Brinkdorp · Broek · Del · Dorp · Droogmakerij · Duin · Eiland · Eng · Enk · Es · Esdorp · Fort · Geriefbos · Gors · Griend · Haven · Heuvel · Houtkade · Inlaag · Karreveld · Kerkhof · Kolk · Kraag · Kreek · Kreekrug · Kromakker · Kwelder · Landgoed · Legakker · Lintdorp · Luchthaven · Maat · Made · Mede · Marke · Meer · Meerstal · Meetje · Meet · Moeras · Mijnsteenheuvel · Oeverwal · Pestbosje · Petgat · Pingoruïne · Plas · Poel · Polder · Raatakker · Rak · Redoute · Rivier · Rivierstrand · Rustbosje · Schans · Schol · Schor · Slik · Sluis · Stad · Stelle · Stinswier · Strand · Strandwal · Strang · Stroomrug · Struweel · Stuwmeer · Stuwwal · Terril · Terp · Uiterwaard · Veenkoepel · Veenlens · Veenkolonie · Veenpolder · Veenplas · Veenterp · Ven · Vesting · Viskenij · Visvijver · Vliedberg · Vliegveld · Vloeiveld · Vloeiweide · Waai · Wad · Weel · Weide · Weiland · Wiel · Wierde · Zee
Lijnvormig:Aarden dam · Aquaduct · Autosnelweg · Autoweg · Bandijk · Barrage · Beek · Berceau · Berm · Boezem · Brandsloot · Dam · Diep · Dijk · Doodweg · Dromerdijk · Enkwal · Fietspad · Fietsstrook · Gracht · Grubbe · Haag · Ha-ha · Heg · Holle weg · Houtkant · Houtsingel · Houtwal · Jaagpad · Kaai · Kade · Kanaal · Kerkpad · Krib · Laan · Landscheiding · Landgraaf · Landweer · Lijkweg · Maar · Molengang · Muraltmuur · Opvaart · Ossengang · Pad · Reeweg · Ringdijk · Ringvaart · Rivier · Schipsloot · Schipvaart · Schurveling · Singel · Singelgracht · Slaperdijk · Sloot · Snelweg · Spoorweg · Steenberg · Strandhoofd · Strekdam · Stuwdam · Tiendweg · Trambaan · Trekpad · Trekvaart · Trottoir · Tunnel · Turfvaart · Tuunwal · Uiterdijk · Vaart · Veenkade · Veendijk · Vlechtheg · Voetpad · Wakerdijk · Wandelpad · Weg · Wetering · Wieke · Wijk · Wierdijk · Wildwal · Zeedijk · Zwetsloot
Puntvormig:Banpaal · Bermmonument · Boe · Boerderij · Boerenkuil · Boô · Borg · Brug · Buitenplaats · Burcht · Coupure · Daliegat · Dobbe · Duiker · Eendenkooi · Galg · Gemaal · Grafheuvel · Grenspaal · Hagelkruis · Havezate · Hoeve · Hollestelle · Hoogholtje · Hunebed · Inlaat · Inundatiesluis · Kasteel · Kerkgebouw · Kwakel · Molen · Mottekasteel · Overlaat · Overweg · Pijp · Pomp · Ringwalburcht · Rolpaal · Schaapvolt · Stuw · Til · Turfput · Veenput · Verlaat · Viaduct · Vijver · Voorde · Waterpomp · Waterput · Watertoren