Warmoesstraat (Amsterdam)
| Warmoesstraat | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
| Geografische informatie | ||||
| Locatie | Amsterdam-Centrum | |||
| Begin | Prins Hendrikkade/Zeedijk | |||
| Eind | Dam | |||
| Lengte | ca. 550 m | |||
| Postcode | 1012 | |||
| Algemene informatie | ||||
| Genoemd naar | warmoezerijen | |||
| Geen toegang | deels voetgangersgebied/autoluw | |||
| ||||
De Warmoesstraat is een straat in het centrum van de Nederlandse hoofdstad Amsterdam. De Warmoesstraat is een van de oudste straten van Amsterdam en telt tientallen rijks- en gemeentelijke monumenten.
Ligging en verkeer
[bewerken | brontekst bewerken]De Warmoesstraat is een circa 550 meter lange, vrij smalle straat in de wijk Oudezijde in het stadsdeel Amsterdam-Centrum. Ze loopt vanaf de Dam evenwijdig met het Damrak naar de Nieuwebrugsteeg, vlak bij het Centraal Station. De straat grenst aan de Wallen.
De straat is autoluw: auto's hebben alleen tussen 7 en 12 uur 's morgens toegang. In de hele straat geldt een parkeerverbod. Fietsen is toegestaan, maar is soms onmogelijk door de vele voetgangers (vooral toeristen) en de smalle stoepen.
Geschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]
Naam
[bewerken | brontekst bewerken]De huidige Warmoesstraat had tot in de 17e eeuw twee namen: Kerkstraat voor het noordelijke deel tot de Oude Kerk en Warmoesstraat voor het zuidelijke deel. De naam is afgeleid van warmoezerijen, naar de handel in groenten, met name snijbiet (in sommige dialecten 'warmoes' genoemd). In 1957 is het meest zuidelijke straatdeel bij Hotel Krasnapolsky na afbraak van enkele panden bij de Dam gevoegd.[1] Het noordelijkste deel van de straat, dat de verbinding vormt met de Zeedijk, heeft eveneens een andere naam, Sint Olofspoort, naar de middeleeuwse stadspoort die daar tot 1618 stond.
Ontstaan en bloeitijd
[bewerken | brontekst bewerken]
Met het leggen van de Dam in de Amstel ontstond in de 13e eeuw de huidige stad Amsterdam. Het centrum van de stad wordt gevormd door de oude monding van de Amstel, het Damrak. De Amstel had toen nog de volledige breedte tussen de Nieuwendijk en de Warmoesstraat. De Warmoesstraat ligt op de dijk aan de oostkant van het Damrak. Al snel werd echter een strook in het Damrak aangeplempt en was de straat aan beide zijden bebouwd, waarbij de gevels aan de Damrakzijde in het water stonden (en nog steeds staan).
Warmoesstraat 90 is het oudste nog bestaande woonhuis van de stad, zo bleek in 2012 uit dendrochronologisch onderzoek: het gebruikte hout dateert uit ongeveer 1485.
Op de Dam stond tot 1565 een waag en de handel concentreerde zich rond het Damrak, dat in die tijd onderdeel was van de haven van Amsterdam. In de 16e eeuw was de Warmoesstraat de straat met de grootste huizen waar de rijkste burgers van Amsterdam woonden. Aan de zijde van het Damrak zaten zo'n twintig handelsherbergen, waar buitenlandse handelaren hun zaken deden. Op 10 juni 1597 sloeg een bakkerijbrand in de Oudezijds Armsteeg over naar de Warmoesstraat, waar veel houten huizen afbrandden. De straat werd herbouwd en bleef dé winkelstraat van Amsterdam met vestigingen van handelsfirma's, drukkerijen en kaartenmakerijen. Jan Pieterszoon Coen woonde er voor zijn huwelijk, als hij in Nederland was. Joost van den Vondel dreef er zijn kousenwinkel.
Na de aanleg van de Herengracht en andere nieuwe grachten in de 17e eeuw verhuisden veel welgestelde inwoners daarheen. De Kalverstraat nam de plaats van de Warmoesstraat in als belangrijkste winkelstraat. In de leeggekomen panden vestigden zich onder andere restaurants.[bron?]
Verval en herstel
[bewerken | brontekst bewerken]In de tweede helft van de twintigste eeuw ging de Warmoesstraat door leegstand en gebrek aan onderhoud snel achteruit. Begin jaren 1980 behoorden de Warmoesstraat en de Zeedijk vanwege de overlast door drugshandel tot de beruchtste straten van Nederland. Door gerichte acties van de politie en de vele bewakingscamera's die in de wijk zijn aangebracht is de criminaliteit naar andere wijken uitgeweken. Een erfenis uit de jaren 1980 is het relatief grote aantal coffeeshops, waarvoor het stadsdeel in het bestemmingsplan van 2006 echter een uitsterfbeleid vaststelde: na verkoop van een zaak is cannabisverkoop er niet meer toegestaan. In een gezamenlijke strategienota gaven de gemeente en het stadsdeel in 2008 zelfs aan dat alle tien coffeeshops in de straat binnen tien jaar een andere bestemming moesten krijgen.
Anno 2025 is de Warmoesstraat een van de meest veilige straten in het centrum van Amsterdam.[bron?] De straat is een drukbezocht uitgaanscentrum, met overwegend cafés, hotels, restaurants en (toeristische) winkels. Veel historische panden zijn gerenoveerd en gesplitst in appartementen. In het kader van de renovatie van het Blaauwlakenblok werden tussen 2002 en 2012 een tiental panden in de Warmoesstraat gerestaureerd. Ook verrees op de hoek van de Sint Annenstraat, waar jarenlang het door brand aangetaste gebouw van de travestieclub Madame Arthur had gestaan, een nieuw appartementengebouw.[2]
Leerscene
[bewerken | brontekst bewerken]
De Warmoesstraat telde omstreeks 2000 meerdere winkels en uitgaansgelegenheden gericht op homoseksuele/msm-mannen met een leerfetisj en vormde daarmee enkele decennia het centrum van de Nederlandse 'leerscene'. Deze subcultuur deed in de jaren 1950 zijn intrede met de opening van een homohotel aan de Warmoesstraat 20. Dit hotel, Argos Pension genoemd, was eigendom van Sako Jan Tiemersma en richtte zich met name op leermannen. Als dependance opende Tiemersma in 1965 de piepkleine Argos Bar in de Heintje Hoekssteeg, de eerste leerbar van Amsterdam en mogelijk van Europa. Het pension moest in 1977 op last van de brandweer sluiten. De Argos Bar verhuisde in 1979 naar een groter pand aan de Warmoesstraat 95. Naast dit pand en ertegenover vestigden zich omstreeks dezelfde tijd de leerbars Club Jaecques (nr. 93) en The Eagle (nr. 86). Later verhuisde The Eagle naar nr. 90 en werd de oude Eagle omgedoopt in Dirty Dicks. In hetzelfde rijtje lag de homoseksbioscoop Adonis (nr. 92) en de leerdiscotheek/seksclub Cockring. Verderop in de straat vestigden zich in de jaren negentig het hotel annex westernbar Stablemaster (nr. 23), het homorestaurant Getto (nr. 51) en de leer- en rubberwinkel Mr. B. (nr. 89). Rondom deze zaken vond sinds 1996 jaarlijks de Amsterdam Leather Pride plaats.[3][4]
In 2007 vestigde zich een tweede fetisjwinkel in de Warmoesstraat (RoB, op nr. 71), maar de achteruitgang van de straat als centrum van de leerscene was toen al begonnen. In hetzelfde jaar 2007 sloot de Stablemaster Bar. Drie jaar later sloot de Cockring. Een herstart onder een andere naam mislukte tweemaal.[5] In 2015 sloten zowel de Argos Bar als de Adonis Cinema, in 2018 verhuisde de winkel van Mr. B naar de Prinsengracht en een jaar later verdween ook Getto.[3]
Bijzondere panden
[bewerken | brontekst bewerken]
.jpg)
De Warmoesstraat telt 69 rijksmonumenten en vijftien gemeentelijke monumenten. Hieronder volgt, van noord naar zuid, een beschrijving van enkele bijzondere panden, qua bouwhistorie of gebruik:
- Warmoesstraat 34, achtergevel (te zien vanaf het Damrak): fraai voorbeeld van vierraams gevel "op 't water" in Lodewijk XVI-stijl (circa 1770-1800), met een gesneden rechte kroonlijst met guirlandeversieringen en een groot driehoekig fronton boven het middendeel.
- Warmoesstraat 48, voorheen Warmoesstraat 44-46-48-50, voormalig politiebureau Warmoesstraat. Het bureau waar onder meer Appie Baantjer, Simon de Waal en Hendrik Voordewind werkten, berucht om de toestanden die er zich rond dat bureau afgespeeld hebben. Het bureau dat ook de rosse buurt als werkterrein had. Het politiebureau is in 2000 verhuisd naar de nabijgelegen Beursstraat, met een dienstingang aan de Warmoesstraat 98, ter hoogte van het Oudekerksplein en is in 2016 verhuisd naar de Nieuwezijds Kolk.
- Warmoesstraat 67, koffie- en theebranderij annex winkel Geels & Co, met op de bovenverdieping een koffie- en theemuseum. Delen van het interieur van de winkel en het woonhuis zijn ruim 140 jaar oud.
- Warmoesstraat 69, De Vergulde Pauw. In 1522 woonden hier, na hun trouwen, Pieter Gerritz Bicker, de latere burgemeester van Amsterdam, en Anna Codde.[6] :13
- Warmoesstraat 90, 'oudste nog bestaande woonhuis van Amsterdam'. In juni 2012 werd hier een houten huis uit circa 1485 'ontdekt', zodat er in Amsterdam toch nog een woonhuis uit de 15e eeuw bestaat. Dit gaat schuil achter een onopvallende 19e-eeuwse gevel. Na een brand werd bij nader bouwhistorisch onderzoek geconstateerd dat het houtskelet veel ouder is dan tot dan toe bekend.[7]
- Warmoesstraat 102, koffie- en theebranderij annex winkel Wijs en Zonen, hofleverancier. De winkel is bijna in ongewijzigde staat sinds de 18e eeuw.
- Warmoesstraat 110, achtergevel Amsterdamse effectenbeurs met Standbeeld Joost van den Vondel (1937) van Gerarda Rueter.
- Warmoesstraat 139, 19e-eeuws winkelwoonhuis met lagere aanbouw, beide met stucgevels, rijksmonument. Sinds 1979 is hier het kunstenaarsinitiatief W139 gevestigd met een eigen tentoonstellingsruimte.
- Warmoesstraat 141, 19e-eeuws winkelwoonhuis, rijksmonument. Het pand huisvest sinds 1987 de Condomerie, naar eigen zeggen de oudste condoomspeciaalzaak ter wereld.[8]
- Warmoesstraat 148, 'In het Paradijs'. Het was vroeger een van de mooiste huizen van de stad. Omstreeks 1500 het woonhuis van Haesje Claes, de vermoedelijke stichteres van het Amsterdamse Burgerweeshuis.
- Warmoesstraat 153-157, een voormalige drukkerij. Sinds 1994 is dit de sociëteit van studentenvereniging A.S.C./A.V.S.V..
- Warmoesstraat 159, voormalig klooster van de Zusters Augustinessen van Sint Monica. De augustinessen verleenden er zo'n vijftig jaar opvang aan daklozen. In 2009 stopten ze met dit werk vanwege hun hoge leeftijd en een jaar later verlieten ze Amsterdam.
- Warmoesstraat 169, Hotel Krasnapolsky met Wintertuin. In 1879/1880 gebouwd naar een ontwerp van architect G.B. Salm. In die tijd was het gebruik van glas en ijzer nog een noviteit. De constructie met gietijzeren kolommen moest de ruimte ook aankleden. Ook het gebruik van elektrische verlichting was zeer modern voor die tijd. De Wintertuin zou Gerard Philips hebben geïnspireerd om een gloeilampenfabriek te beginnen.[bron?] In 1989 gerestaureerd.
Zie ook
[bewerken | brontekst bewerken]Externe link
[bewerken | brontekst bewerken]- ↑ Wiersma, J.A. (1978) De naam van onze straat. Amsterdam : Stadsdrukkerij van Amsterdam. ISBN 90-6274-006-5
- ↑ Frank Lucas (2012): Blaauwlakenblok, pp. 56-72 (online tekst op yumpu.com).
- 1 2 'Warmoesstraat' op homohoreca.amsterdam, geraadpleegd 30 september 2025.
- ↑ leatherhistory.eu (gearchiveerde link).
- ↑ 'Gayclub The Warehouse sluit de deuren na conflict met buren', op parool.nl, 26 januari 2016.
- ↑ Wij zijn de Bickers!, Simone van der Vlugt, 2019.
- ↑ 'Oudste huis van Amsterdam ontdekt' op nos.nl, 16 juni 2012.
- ↑ 'Over ons: filosofie van de Condomerie' op condomerie.com, geraadpleegd 1 oktober 2025.
· 
· 
