Spuistraat (Amsterdam)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Spuistraat
De bakkerij van D.C. Stähle aan Spuistraat 274, een Jugendstilontwerp uit 1898 van Gerrit van Arkel. Links het Gerzongebouw uit 1924
De bakkerij van D.C. Stähle aan Spuistraat 274, een Jugendstilontwerp uit 1898 van Gerrit van Arkel. Links het Gerzongebouw uit 1924
Geografische informatie
Locatie       Amsterdam
Stadsdeel Centrum
Begin Spui
Eind Hekelveld
Algemene informatie
Genoemd naar gedempte gracht
Naam sinds 1867
Portaal  Portaalicoon   Amsterdam

De Spuistraat in het centrum van Amsterdam verbindt het Hekelveld met het Spui. De straat loopt in min of meer in noord-zuidelijke richting, evenwijdig aan het Singel en de Nieuwezijds Voorburgwal. Bij het Paleis op de Dam wordt de Spuistraat doorkruist door de Raadhuisstraat en Paleisstraat.

De Spuistraat was oorspronkelijk een gracht, de Nieuwezijds Achterburgwal. Na de demping in 1867 werd de naam gewijzigd in Spuistraat.

De straat maakt deel uit van de "stadshartslus" waarmee doorgaand autoverkeer door de binnenstad wordt geleid. Pogingen van bewoners om de route te verplaatsen naar de bredere Nieuwezijds Voorburgwal hebben geen succes gehad [1].

In en rond de Spuistraat, ter hoogte van de Korte Kolksteeg en de Korte Korsjespoortsteeg, wordt raamprostitutie bedreven.

Gebouwen[bewerken]

De bakkerij van D.C. Stähle aan de Spuistraat 274, hoek Raamsteeg, werd in 1898 gebouwd naar een Jugendstil-ontwerp van Gerrit van Arkel. In het daarnaast gelegen, door A. Moen voor de Gebrs. Gerzons modemagazijnen ontworpen en rond 1924 voltooide, Gerzongebouw aan het Singel 319-347/ Vliegendesteeg/ Spuistraat 297, is een hotel gevestigd.

Aan de Spuistraat 137-139, hoek Raadhuisstraat, ligt de achterzijde van het warenhuis Magna Plaza, voorheen het Hoofdpost- en Telegraafkantoor.

Achter het Koninklijk Paleis op de Dam staat het monumentale pand, dat rond 1924 naar ontwerp van Rijksbouwmeester J. Crouwel is gebouwd als Rijkskantoorgebouw voor het Geld- en Telefoonbedrijf. Het wordt begrensd door de Spuistraat (175), de Raadhuisstraat, de Nieuwezijds Voorburgwal (226) en de Paleisstraat. Het gebouw doet denken aan het werk van de Amerikaanse architect Frank Lloyd Wright. Het werd in 2000 verbouwd tot supermarkt op de begane grond en kantoren op de verdiepingen [2] In het tegenoverliggende gebouw Spuistraat 172 / hoek Paleisstraat, dat in 1932 door C.B. Posthumus Meyjes jr. voor de N.V. Kasvereeniging werd uitgebreid, is de KAS BANK gevestigd.

Het voormalige kraakpand Vrankrijk ligt aan Spuistraat 216. Ter hoogte van nrs. 215-231 en bij het Keizerrijk en de Wijdesteeg liggen de Tabakspanden. De deels gekraakte panden zijn genoemd naar de voormalig eigenaar Hendrik Tabak.[3]

Zowel het rond 1931 door A.D.N. van Gendt en W.J. Klok ontworpen voormalige kantoorgebouw Het Bungehuis aan de Spuistraat 210 / hoek Paleisstraat / Singel, als het in 1984 gereedgekomen P.C.Hoofthuis van Aldo van Eyck en Theo Bosch aan de Spuistraat 134 / Singel, is in gebruik door de faculteit der Geesteswetenschappen van de Universiteit van Amsterdam.

Aan de Spuistraat 111-123 ligt de, in de stijl van de Amsterdamse School ontworpen, achtergevel van het gebouw van de Handelsvereniging Amsterdam (HVA). De voorgevel, in de stijl van de neorenaissance, ligt aan de Nieuwezijds Voorburgwal 162-170.

De door Pierre Cuypers ontworpen Dominicuskerk uit 1886 staat aan de Spuistraat 12 / Korte Korsjespoortsteeg / Teerketelsteeg. Tussen 1845 en 1884 stond hier de door R. van Zoelen ontworpen rooms-katholieke Sint Dominicuskerk. Eerder stond hier de door paters dominicanen in 1624 gestichte huiskerk Het Stadthuys van Hoorn.[4] [5]

De voormalige GLO de Prinsenschool aan Spuistraat 239 is nu een kantoorpand.

Geschiedenis[bewerken]

De Nieuwezijds Achterburgwal, zoals de Spuistraat oorspronkelijk heette, maakte deel uit van de middeleeuwse stad en vormde ooit de westelijke grens van Amsterdam.

De Amstel deelde Amsterdam tot eind 14e eeuw in twee vrijwel gelijke delen, de oude zijde met de Oude Kerk en de nieuwe zijde met de Nieuwe Kerk. Ter bescherming van de stad werd aan elke zijde een gracht gegraven met daarachter een burgwal, een aarden wal, voorzien van een houten palissade ter afscherming. Toen achter deze wallen omstreeks 1385 nieuwe wallen werden aangelegd, werd de bestaande wal de Voorburgwal en de nieuwe wal de Achterburgwal, en dit zowel aan de oude als de nieuwe zijde. Zo ontstonden de Oudezijds Voorburgwal, Oudezijds Achterburgwal, Nieuwezijds Voorburgwal en Nieuwezijds Achterburgwal, die in 1380 gegraven werd.

Aan de Nieuwezijds Achterburgwal lagen voornamelijk pakhuizen en stallen, die bij de grotere huizen op de Nieuwezijds Voorburgwal hoorden.[6] In 1867 werd de Nieuwezijds Achterburgwal en een deel van het naastgelegen Kattengat gedempt. Hierbij werd de voormalige gracht omgedoopt tot Spuistraat [7].

In de straat werden rond 1875 enkele huizen afgebroken om de Stilsteeg te verbreden tot de Paleisstraat. Rond 1895 werden voor de aanleg van de Raadhuisstraat de Huiszittensteeg en de Korte Huiszittensteeg verbreed.

Van 1904 tot 1957 reed de tramlijn Amsterdam - Haarlem - Zandvoort door het zuidelijke deel van deze straat en van 1914 tot 1957 had de tram er zijn eindpunt. Van 1961 tot 1974 was de Spuistraat tegenover het telecommunicatiegebouw het eindpunt van enkele GVB-snelbuslijnen.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Bestuur Centrum A'dam houdt vast aan herprofilering Spuistraat
  2. Monumentenvoorinformatie, Gemeente Amsterdam, Bureau Monumenten & Archeologie
  3. Tabakspanden, Stadsdeel Centrum
  4. Dominicus Kerk, amsterdam.nl
  5. Stadhuis van Hoorn te Amsterdam, gendijk.nl
  6. De restauratie van Spuistraat 233, Amsterdam, Vastgoed belang, augustus 1998
  7. Overzicht dempingen vanaf de 19de eeuw, Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad