Engbertsdijksvenen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Engbertsdijkvenen)
Ga naar: navigatie, zoeken
Engbertsdijksvenen
Natuurgebied
Engbertsdijksvenen
Engbertsdijksvenen
Situering
Locatie Overijssel
Coördinaten 52° 29′ NB, 6° 40′ OL
Dichtstbijzijnde plaats Kloosterhaar
Informatie
Oppervlakte 10 km²
Beheer Staatsbosbeheer
Detailkaart
Kaart
Natura 2000 gebied
Topogafische kaart van de Engbertsdijksvenen, per sept. 2014

De Engbertsdijksvenen (Nedersaksisch: de Pluus) is een natuurgebied in Overijssel, bij Kloosterhaar ten oosten van Westerhaar-Vriezenveensewijk vlak bij de Duitse grens. Het gebied is in beheer bij Staatsbosbeheer. Het is ongeveer 1000 hectare groot.

Ook de kleine watersalamander is in de Engbertsdijksvenen te vinden

Er zijn uitgestrekte veengebieden met heideterreinen en vennen. Het is een restant van het grote veenmoeras dat ooit het noordoosten van Nederland bedekte. Omdat het één van de weinige plaatsen in Nederland is waar nog actief hoogveen te vinden is, wordt het aangemerkt als van grote natuurwaarde. Het gebied maakt deel uit van het Europees netwerk van beschermde natuurgebieden: Natura 2000.

Op korte afstand van elkaar liggen verschillende landschappen. Het gebied kent duidelijke hoogteverschillen. De zandige hogere delen worden haren genoemd, de hoogste zijn bedekt met bos. Het toponiem komt geregeld voor in dorpsnamen in de omgeving zoals Kloosterhaar, Westerhaar-Vriezenveensewijk en Bruinehaar. In de 15e eeuw begonnen de monniken van het klooster in Sibculo met de afgraving van het hoogveen.

In de Engbertsdijksvenen bleef de invloed van de mens tot in de 19e eeuw beperkt tot het weiden van schapen, enige boekweitcultuur en kleinschalige turfwinning voor eigen gebruik. De koloniale vervening met de bijbehorende optrekkende verkaveling heeft plaatsgevonden in de periode 1850-1950. De aanleg van de kanalen en wijken (1890-1895) gaf de aanzet voor grootschalige vervening vanuit Vriezenveenschewijk het latere Westerhaar-Vriezenveensewijk. Door deze vervening op grootschalige voet heeft het natuurgebied een groot deel van zijn huidige unieke karakter gekregen. Mede hierdoor zijn er nu ook grote plassen openwater in het gebied te vinden.

Opbouw van de bodem[bewerken]

Het veen in de Engbertsdijksvenen ontwikkelde zich na de laatste ijstijd. Uit pollenanalytisch onderzoek is gebleken dat de veenvorming reeds in het begin van Holoceen in de lage kommen van het Laatglaciale landschap is begonnen. Tot ongeveer 8000 jaar geleden bleef de veenvorming beperkt tot de kommen. Vanaf toen werden onder invloed van het stijgende grondwater ook de hogere terreindelen, waaronder een lage stuwwal, bedekt. Alleen de stuwwallen bij Kloosterhaar en Sibculo staken nog boven het veen uit. De dikte van het veenpakket is plaatselijk rond de 7 meter. Het gebied is in vroeger tijden grotendeels vergraven en ontwaterd ten behoeve van de boekweitcultuur. Tegenwoordig wordt de hoogveencultuur in stand gehouden met behulp van dammetjes en dijken. De Engbertsdijksvenen behoren tot de zogenaamde zeldzame rustende hoogvenen en zijn daarom aardkundig zeer waardevol.

De in het gebied voorkomende veenkoloniale gronden of dalgronden zijn zogenaamde randveenontginningen. Na de ontginning werd daar de grond opgehoogd met zand uit nabijgelegen dekzandkoppen en -ruggen. De bodem in de Engbertsdijksvenen bestaat uit veengronden met een veenkoloniaal dek (zeggeveen, rietzeggeveen of moerasbosveen, eventueel met zand), vlierveengronden en moerige podzolgronden.

[1]

Natuur[bewerken]

In de Engbertsdijksvenen groeien bijzondere planten, zoals veenpluis, zonnedauw, veenbes en verschillende orchideeën. Er komen veel vogelsoorten voor zoals de blauwborst, kraanvogel, taigarietgans en de geoorde fuut. Ook leven in de Engbertsdijksvenen adders, zandhagedissen en heikikkers. De kleine watersalamander wordt er regelmatig waargenomen. Boven het water scheren 's zomers viervlek en grote keizerlibel, en het heideblauwtje fladdert er rond.

Excursies[bewerken]

'Huisken' was het bezoekerscentrum van Staatsbosbeheer, net buiten de bebouwde kom van Kloosterhaar. Hier was tot eind 2012 informatie over het gebied te krijgen. Staatsbosbeheer heeft er voor gekozen om deze ingang 'rustiger' te maken, om de natuur meer ruimte te geven. Via de vijf kilometer lange gemarkeerde Heideroute is een vogelobservatiehut nog wel bereiken via deze ingang.

Smalspoor[bewerken]

Er lag in de Engbertsdijksvenen in het verleden ook een smalspoorlijntje, dat vroeger gebruikt werd bij de veenontginning. Tussen 1999 en 2006 liet Staatsbosbeheer er een excursietrein (de 'Veentrein') over rijden. Toen Staatsbosbeheer in 2008 een keileemdam aanlegde in het natuurgebied, om verdroging tegen te gaan, werden de laatste rails verwijderd uit het gebied.

Sinds 2013 heeft het Veenmuseum. in Westerhaar-Vriezenveensewijk in overleg met Staatsbosbeheer het smalspoor en aanverwante artikelen zoals turfkarren in bruikleen gekregen. Op deze manier wil het museum het unieke smalspoor behouden voor de toekomst. Het smalspoor wordt (dagelijks) bereden door twee locomotieven met speciaal geprepareerde wagons, om bezoekers rond te rijden over het museum.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
Overzicht van de 162 Natura 2000-gebieden in Nederland

Aamsveen (gebiedsnummer 55) · Abdij Lilbosch & voormalig Klooster Mariahoop (151) · Abtskolk & De Putten (162) · Achter de Voort, Agelerbroek & Voltherbroek (47) · Alde Feanen (13) · Arkemheen (56) · Bakkeveense Duinen (17) · Bargerveen (33) · Bekendelle (63) · Bemelerberg & Schiepersberg (156) · Bergvennen & Brecklenkampse Veld (46) · Biesbosch (112) · Binnenveld (voorheen Bennekomse Meent) (65) · Boddenbroek (52) · Boetelerveld (41) · Boezems Kinderdijk (106) · Borkeld (44) · Boschhuizerbergen (144) · Botshol (83) · Brabantse Wal (128) · Broekvelden, Vettenbroek & Polder Stein (104) · Brunssummerheide (155) · Bunder- en Elsloërbos (153) · Buurserzand & Haaksbergerveen (53) · Canisvlietse Kreek (125) · Coepelduynen (96) · De Bruuk (69) · De Wilck (102) · Deelen (14) · Deurnsche Peel & Mariapeel (139) · Dinkelland (49) · Donkse Laagten (107) · Drents-Friese Wold & Leggelderveld (27) · Drentsche Aa-gebied (25) · Drouwenerzand (26) · Duinen Ameland (5) · Duinen Den Helder-Callantsoog (84) · Duinen en Lage Land Texel (2) · Duinen Goeree & Kwade Hoek (101) · Duinen Schiermonnikoog (6) · Duinen Terschelling (4) · Duinen Vlieland (3) · Dwingelderveld (30) · Eemmeer & Gooimeer Zuidoever (77) · Eilandspolder (89) · Elperstroomgebied (28) · Engbertsdijksvenen (40) · Fochteloërveen (23) · Gelderse Poort (67) · Geleenbeekdal (154) · Geuldal (157) · Grensmaas (152) · Grevelingen (115) · Groot Zandbrink (80) · Groote Gat (124) · Groote Peel (140) · Groote Wielen (9) · Haringvliet (109) · Havelte-Oost (29) · Hollands Diep (111) · IJsselmeer (72) · Ilperveld, Varkensland, Oostzanerveld & Twiske (92) · Kampina & Oisterwijkse Vennen (133) · Kempenland-West (135) · Kennemerland-Zuid (88) · Ketelmeer & Vossemeer (75) · Kolland & Overlangbroek (81) · Kop van Schouwen (116) · Korenburgerveen (61) · Krammer-Volkerak (114) · Kunderberg (158) · Landgoederen Brummen (58) · Landgoederen Oldenzaal (50) · Langstraat (130) · Lauwersmeer (8) · Leekstermeergebied (19) · Leenderbos, Groote Heide & De Plateaux (136) · Lemselermaten (48) · Lepelaarplassen (79) · Leudal (147) · Liefstinghsbroek (21) · Loevestein, Pompveld & Kornsche Boezem (71) · Lonnekermeer (51) · Loonse en Drunense Duinen & Leemkuilen (131) · Maasduinen (145) · Manteling van Walcheren (117) · Mantingerbos (31) · Mantingerzand (32) · Markermeer & IJmeer (73) · Markiezaat (127) · Meijendel & Berkheide (97) · Meinweg (149) · Naardermeer (94) · Nieuwkoopse Plassen & De Haeck (103) · Noorbeemden & Hoogbos (161) · Noordhollands Duinreservaat (87) · Noordzeekustzone (7) · Norgerholt (22) · Oeffelter Meent (141) · Olde Maten & Veerslootslanden (37) · Oostelijke Vechtplassen (95) · Oosterschelde (118) · Oostvaardersplassen (78) · Oude Maas (108) · Oudegaasterbrekken, Fluessen en omgeving (10) · Oudeland van Strijen (110) · Polder Westzaan (91) · Polder Zeevang (93) · Regte Heide & Riels Laag (134) · Roerdal (150) · Rottige Meenthe & Brandemeer (18) · Sallandse Heuvelrug (42) · Sarsven en De Banen (146) · Savelsbos (160) · Schoorlse Duinen (86) · Sint-Jansberg (142) · Sint Pietersberg & Jekerdal (159) · Sneekermeergebied (12) · Solleveld & Kapittelduinen (99) · Springendal & Dal van de Mosbeek (45) · Stelkampsveld (60) · Strabrechtse Heide & Beuven (137) · Swalmdal (148) · Teeselinkven (59) · Uiterwaarden IJssel (38) · Uiterwaarden Lek (82) · Uiterwaarden Neder-Rijn (66) · Uiterwaarden Waal (68) · Uiterwaarden Zwarte Water en Vecht (36) · Ulvenhoutse Bos (129) · Van Oordt's Mersken (15) · Vecht- en Beneden-Reggegebied (39) · Veerse Meer (119) · Veluwe (57) · Veluwerandmeren (76) · Vlijmens Ven, Moerputten & Bossche Broek (132) · Vogelkreek (126) · Voordelta (113) · Voornes Duin (100) · Waddenzee (1) · Weerribben (34) · Weerter- en Budelerbergen & Ringselven (138) · Westduinpark & Wapendal (98) · Westerschelde & Saeftinghe (122) · Wieden (35) · Wierdense Veld (43) · Wijnjeterper Schar (16) · Willinks Weust (62) · Witte en Zwarte Brekken (11) · Witte Veen (54) · Witterveld (24) · Wooldse Veen (64) · Wormer- en Jisperveld & Kalverpolder (90) · Yerseke en Kapelse Moer (121) · Zeldersche Driessen (143) · Zoommeer (120) · Zouweboezem (105) · Zuider Lingedijk & Diefdijk-Zuid (70) · Zuidlaardermeergebied (20) · Zwanenwater & Pettemerduinen (85) · Zwarte Meer (74) · Zwin & Kievittepolder (123)


Externe link: Gebiedendatabase Ministerie Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit