Fleur-de-lys

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Fleur-de-lys
De geborduurde Fleurs-de-lys

De fleur-de-lys (ook fleur-de-lis of Franse lelie) wordt gebruikt in de heraldiek, waar ze vooral geassocieerd wordt met Frankrijk. De lelie is in de leer der emblemata een symbool van de maagd Maria, van zuiverheid en maagdelijkheid. De lelie verwijst ook naar een aan Jezus toegeschreven opmerking over lelies waarover in het Nieuwe Testament wordt bericht. De lelie wordt in tal van familiewapens en wapens van steden, provincies en genootschappen gebruikt. De lelie is het heraldische symbool van Florence.

In Nederland komen lelies voor in familiewapens, waaronder die van de families Hiddema, Roorda en Geraerds Thesingh.

Naamsverwarring[bewerken]

De naam betekent letterlijk lelie-bloem, hoewel het symbool in feite een gestileerde iris is welke in het Nederlands echter ook wel een lis genoemd wordt. Lys of lis betekent in het Frans echter wel degelijk lelie. Hoewel deze verwarring plus de uiterlijke en taalkundige gelijkenissen tussen de iris en de lelie anders doen verwachten zijn de twee bloemen niet deel van dezelfde plantkundige familie.

Geschiedenis[bewerken]

Het symbool van de Fleur-de-lys was oorspronkelijk een creatie van de heersende klasse van het Romeinse Rijk. Het symbool werd in de 11e eeuw aangenomen door koning Filips I van Frankrijk. Zijn kleinzoon Lodewijk VII van Frankrijk nam als eerste het Azure semé-de-lys Or aan (een blauw schild met een dicht patroon van gouden lelies).

De associatie van Franse koningen met een lelie dateert van de kroning van Clovis. Tijdens deze kroning zou niet alleen de Maagd Maria zijn verschenen, die Clovis een lelie had gegeven, maar er zou ook een vaatje olie uit de hemel zijn gevallen, waarmee Clovis uiteindelijk werd gezalfd. De lelie werd dan ook gebruikt door koningen om aan te tonen dat ze hun macht van God zelf gekregen hadden.

Rond de 14e eeuw was de lelie zo vereenzelvigd met Frankrijk dat de Engelse Koning Edward III van Engeland zijn wapenschild uitbreidde met lelies om aan te tonen dat hij recht had op de Franse kroon. De lelie werd verwijderd in 1801, wanneer George III van het Verenigd Koninkrijk zijn eis op de Franse troon liet vallen.

Gouden lelies op een witte achtergrond bleven op de Franse vlag tot de Franse Revolutie, toen de vlag werd vervangen door de Tricolore. De lelievlag werd echter terug ingevoerd na de terugkeer naar het Ancien Régime in 1814, maar werd weer afgeschaft na de revolutie tegen Karel X van Frankrijk in 1830.

De lelies van de Valois en Bourbons vonden hun weg op de wapens van tal van landen die door hen werden geregeerd. De Bourgondische hertogen voerden als zijtak van het Frans koninklijk Huis de lelies in hun wapen. Oud Bourgondië had een veld bezaaid met lelies, nieuw Bourgondië, Anjou en de Bourbons voerden drie lelies waarbij de drie lelies van de zijtakken steeds binnen een schildzoom zijn geplaatst.

Tot aan 1832 werden veroordeelde misdadigers in Frankrijk soms gebrandmerkt met een heet ijzer in de vorm van de fleur-de-lys, vooral in het geval van diefstal en prostitutie.

Hedendaags gebruik[bewerken]

Het scoutingsymbool

De fleur-de-lys wordt nog altijd afgebeeld op wapens en vlaggen van een groot aantal Franstalige gebieden. Zo toont de vlag van Quebec, een provincie van Canada, vier van dergelijke symbolen. Ook de Franse regio's Bourgondië, Île-de-France, Pays de la Loire en vele departementen tonen een of meerdere fleurs-de-lys in hun vlaggen.

Een iris is te vinden op de vlag van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Ook de Nederlandse gemeenten Wieringermeer, Noordoostpolder, Lelystad, Dronten, Zeewolde en Almere en de provincie Flevoland tonen een lelie in hun wapen en/of vlag. Dit is een verwijzing naar Cornelis Lely, de auteur van het plan tot inpoldering van de Zuiderzee, waar deze gemeenten en provincie hun bestaan aan te danken hebben.


De fleur-de-lys is terug te vinden op de wapens van Canada, Servië en Spanje. Ze is ook een symbool van Bosnië en Herzegovina. Koning Tvrtko I was waarschijnlijk de eerste die het gebruikte. Tussen 1992 en 1995 toonde de vlag van Bosnië en Herzegovina ook fleur-de-lys (Bosnisch: ljiljan).

Scouting[bewerken]

De fleur-de-lys is ook bekend bij scouting. Ze komt veelal terug op vlaggen van landelijke en regionale scoutingverenigingen. Ook op het internationale symbool van scouting komt het teken terug.

Galerij met een aantal voorbeelden van vlaggen en wapens met fleurs-de-lys[bewerken]

Externe link[bewerken]