Het Nederlandsch Sportpark

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Het Nederlandsch Sportpark
1914 Stadium Amsterdam.jpg
Bijnaam Het Stadion
Plaats Amsterdam
Capaciteit 30.000
Bouwjaar 1913-1914
Geopend 24 mei 1914
Architect(en) Harry Elte
Eigenaar Maatschappij tot Exploitatie van het Nederlandsch Sportpark
Beheerder Maatschappij tot Exploitatie van het Nederlandsch Sportpark
Bespelers Nederlands voetbalelftal, Blauw-Wit, AFC, AFC Ajax, finalisten NVB Beker
Eerste wedstrijd Nederland-Duitsland (4-4)
Gesloten 1928
Afgebroken 1929
Portaal  Portaalicoon   Sport

Het Nederlandsch Sportpark was een stadion aan de Amstelveenseweg in Amsterdam, dat van 1914 tot 1929 heeft bestaan en door de Amsterdamse architect Harry Elte was ontworpen. Het complex werd in de volksmond simpelweg Het Stadion genoemd. Het werd voornamelijk gebruikt voor voetbalwedstrijden maar later ook voor de wielersport. Omdat het in die tijd het eerste en enige stenen stadion in Nederland was fungeerde het als nationaal stadion.

Voorgeschiedenis[bewerken]

In de eerste jaren van de 20e eeuw nam de populariteit van de voetbalsport enorm toe. Voetbalclubs en interlands trokken steeds meer toeschouwers. De Nederlandse Voetbalbond NVB organiseerde interlandwedstrijden van het Nederlands voetbalelftal in eerste instantie op de terreinen van verschillende voetbalclubs. Op 17 april 1911 werd op het terrein van de Amsterdamse voetbalclub RAP, Oud-Roosenburgh in de Watergraafsmeer, een duel tegen Engeland gespeeld. Om de verwachte toestroom van toeschouwers aan te kunnen werden rondom het veld diverse noodtribunes opgericht. Een van deze tribunes stortte in. Als door een wonder vielen er geen dodelijke slachtoffers. Voor NVB en autoriteiten was duidelijk geworden dat Nederland een stadion nodig had.

Men besloot een nationaal stadion in Amsterdam te bouwen. Daartoe stond de gemeente Amsterdam een braakliggend terrein van 10 hectare af ten oosten van de Amstelveenseweg in het zuidwesten van de stad. Voor het ontwerp werd een prijsvraag uitgeschreven. Een jury onder leiding van Hendrik Petrus Berlage selecteerde uit 24 voorstellen het ontwerp van Elte, een medewerker van het architectenbureau van Berlage. Op 14 juni 1913 werd de eerste steen gelegd en op 24 mei 1914 werd het gebouw officieel geopend, nadat op 5 april en op 26 april van dat jaar al twee wedstrijden in het nog niet voltooide stadion waren gespeeld.

Ontwerp[bewerken]

Het ontwerp van Elte bestond uit een bakstenen stadion, bestaand uit twee rechte zittribunes langs de lange zijden van het veld, waarvan de zuidelijke was overdekt, en twee gebogen staantribunes aan de korte zijden. Op de vier hoeken werden torens gebouwd, geïnspireerd door de toren van de Beurs van Berlage. Deze torens bevatten de trappenhuizen die toegang tot de tribunes gaven en woningen voor de beheerders. Behalve door de Beurs was Elte ook geïnspireerd door het in 1912 gebouwde Olympisch Stadion van Stockholm van de Zweedse architect Torben Grut, dat hij bezocht had, een U-vormig stadion met twee torens. Het Stadion bood plaats aan 24.700 toeschouwers. Met noodtribunes op de sintelbaan rondom het veld kon dit aantal tot ruim 30.000 worden opgetrokken en enige jaren na de opening werd rondom het veld een wielerbaan aangelegd.

Gebruik[bewerken]

Interland tussen Nederland en Frankrijk (8-1) op 2 april 1923
Het Nederlands Elftal in het Stadion, voorafgaand aan de wedstrijd tegen België, 29 april 1923

Het Stadion was in de vijftien jaar dat het heeft bestaan het nationale stadion van Nederland. In totaal 25 interlands werden hier gespeeld. Ook was het de vaste locatie van de NVB-Bekerfinale. Daarnaast was het Stadion de thuisbasis van Blauw-Wit. Maar ook derby’s tussen andere Amsterdamse clubs, zoals de topwedstrijden tussen AFC en AFC Ajax werden hier gespeeld.

Ajax heeft in 1914 nog overwogen te verhuizen naar het Stadion, maar de club had toen net het terrein aan de Middenweg 86 in de Watergraafsmeer, waar het al sinds de zomer van 1907 speelde, verworven. Daar zou Ajax ook haar eerste eigen stadion realiseren, Het Houten Stadion.

Na de bouw van de wielerbaan rond het veld werden er ook wielerwedstrijden gehouden. In 1925 was het Stadion gastheer voor het Wereldkampioenschap wielrennen. Het Stadion werd gedurende de Eerste Wereldoorlog ook door het Nederlandse leger gebruikt, voor officiële gelegenheden in aanwezigheid van Koningin Wilhelmina.

Sloop[bewerken]

Het Stadion, met op de voorgrond het Olympisch Stadion, tijdens de Olympische Spelen van 1928

Oorspronkelijk was het idee dat er een tijdelijk stadion zou worden opgericht. Op die locatie was immers het laatste deel van Berlages Plan-Zuid gepland. Maar in 1914 besloot Berlage zijn uitbreidingsplan voor de stad aan het Stadion aan te passen.

In 1923 kreeg Amsterdam echter de Olympische Spelen van 1928 toegewezen. In eerste instantie werd besloten het Stadion hiervoor aan te passen. Dat bleek echter niet mogelijk, het Stadion was te klein en voldeed niet aan de gestelde eisen. Op 200 meter ten westen van het Stadion, aan de overzijde van de Amstelveenseweg zou een nieuw en groter stadion worden gebouwd, het Olympisch Stadion naar ontwerp van architect Jan Wils.

Tijdens de Olympische Spelen fungeerde het Stadion als trainingslocatie en werd het ook gebruikt voor voetbal- en hockeywedstrijden. Begin 1929 werd het Stadion afgebroken. De eerste steen werd geplaatst in de poort onder de Marathontribune van het nieuwe stadion.

Op de plaats van het Stadion werd alsnog het slotstuk van Plan-Zuid gerealiseerd: de Van Tuyll van Serooskerkenweg en de Jasonstraat. De naam Stadionbuurt dankt deze woonbuurt dan ook aan het verdwenen Stadion en niet, zoals velen ten onrechte denken, aan het Olympisch Stadion.

Literatuur[bewerken]

  • Architectuur aan de zijlijn: stadions en tribunes in Nederland. Auteur: Tijs Tummers. D'Arts, 1993. ISBN 90-800-7902-2
  • Sporen van Ajax – Het Ajax van vroeger in het Amsterdam van nu. Auteur: Menno Pot. Carrera, 2012. ISBN 90-488-1483-9

Externe links[bewerken]

Abe Lenstra Stadion (sc Heerenveen) · De Adelaarshorst (Go Ahead Eagles) · AFAS Stadion (AZ) · Amsterdam ArenA (Ajax) · Cambuurstadion (SC Cambuur) · Euroborg (FC Groningen) · IJsseldeltastadion (PEC Zwolle) · Stadion Feijenoord (Feyenoord) · Stadion Galgenwaard (FC Utrecht) · GelreDome (Vitesse) · De Grolsch Veste (FC Twente) · Koning Willem II-stadion (Willem II) · Kyocera Stadion (ADO Den Haag) · Philips Stadion (PSV) · Polman Stadion (Heracles Almelo) · Rat Verlegh Stadion (NAC Breda) · Riwal Hoogwerkers Stadion (FC Dordrecht) · Woudestein (Excelsior)

Almere City Stadion (Almere City FC) · Frans Heesenstadion (FC Oss) · De Geusselt (MVV Maastricht) · Goffertstadion (N.E.C.) · De Grolsch Veste (Jong FC Twente) · De Heikant (Achilles '29) · Jan Louwersstadion (FC Eindhoven) · Het Kasteel (Sparta Rotterdam) · De Koel (VVV-Venlo) · Krasstadion (FC Volendam) · Lavans Stadion (Helmond Sport) · Mandemakers Stadion (RKC Waalwijk) · Meerdijk (FC Emmen) · Parkstad Limburg Stadion (Roda JC Kerkrade) · Philips Stadion (Jong PSV) · Tata Steel Stadion (SC Telstar) · De Toekomst (Jong Ajax) · Offermans Joosten stadion (Fortuna Sittard) · De Vijverberg (De Graafschap) · De Vliert (FC Den Bosch)

Voormalige stadions

Alkmaarderhout (Alkmaar '54/FC Zaanstreek/AZ) · De Baandert (RKSV Sittardia/Fortuna Sittard) · De Berckt (SC Venlo'54/VVV) · Berg & Bos (AGOVV Apeldoorn) · De Bijenkorf (HVV Tubantia) · Birkhoven (SC Amersfoort/HVC) · De Blauwe Kei (VV Baronie) · Bornsestraat (Heracles Almelo) · De Boschpoort (MVV Maastricht) · De Braak (SC Helmondia) · Brasserskade (DHC Delft) · Cambuur (VV Leeuwarden) · Damlaan (Hermes DVS) · Deppenbroek (Enschedese Boys) · Het Diekman (SC Enschede/FC Twente) · Driehuizerkerkweg (VSV) · Elinkwijk (USV Elinkwijk/Utrecht) · Esserberg (Be Quick 1887) · Floreslaan (Fortuna Vlaardingen/FC Vlaardingen '74) · Galgenwaard (VV DOS/Velox) · Haarlemstadion (HFC Haarlem) · Harga (SVV/Hermes DVS) · Heekpark (Enschedese Boys) · Heemstede (RCH) · 't Heuveltje (VV Oldenzaal) · Hilversum (SC 't Gooi/FC Hilversum) · Hoornseveld (ZFC) · Houtrust (Den Haag/Holland Sport/Scheveningen Holland Sport) · Houtsdonk (HVV Helmond) · De Hurk (Vv Brabantia) · Industriestraat (NOAD) · Irislaan (VC Vlissingen/VCV Zeeland) · Kaalheide (Rapid '54/Rapid JC/Roda JC Kerkrade) · Kikkerpolder I (UVS) · De Koeburg (SV Zeist) · Koningsweg (Velox) · De Kraal (VVV-Venlo) · De Krommedijk (SVV/Dordrecht'90) · De Langeleegte (SC Veendam) · Limburgia (SV Limburgia) · De Luiten (RBC) · Mauritsstadion (Fortuna '54) · De Meer (Ajax) · Minor (Roda Sport) · Monnikenhuize (Vitesse) · Mosveld (De Volewijckers) · NAC-stadion (NAC Breda) · Het Nederlandsch Sportpark (AFC/AFC Ajax/Blauw-Wit) · Nieuw-Monnikenhuize (Vitesse) · Noordersportpark (HFC EDO) · Noord (sc Heerenveen) · Olympia (RKC Waalwijk) · Olympisch Stadion (AFC Ajax/FC Amsterdam/Blauw-Wit/AFC DWS/BVC Amsterdam) · ONA (Vv ONA) · Oosterenkstadion (Zwolsche Boys/PEC Zwolle) · Oosterpark (Oosterparkers/FC Groningen) · Pinkstraat (KFC) · De Planeet (SC Drente/VV Zwartemeer) · Herstaco Stadion (RBC) · Reeweg (SC Emma) · Rigtersbleek (Vv Rigtersbleek) · Rozenoord (SV DOSKO) · De Rusheuvel (SV TOP) · Aan de spoorbrug (T.S.V. LONGA) · Sportlaan (EBOH) · Stadspark (Velocitas 1897) · Thomassen (VV Rheden) · Het Valkennest (VV De Valk) · Veldwijk (Twentse Profs) · De Vliert (BVV) · De Vrolijkheid (PEC Zwolle/Zwolsche Boys) · Wageningse Berg (FC Wageningen) · Wassenaarseweg (UVS) · De Wolfsdonken (RKVV Wilhelmina) · Zanddijk (XerxesDZB) · Zeewijk (IJ.V.V. Stormvogels) · De Zoom (WVV Wageningen) · Zuiderpark (ADO Den Haag)