Romaanse talen
De Romaanse talen zijn een voornamelijk Zuid-Europese tak van de Indo-Europese taalfamilie. Tegenwoordig worden deze talen door emigratie en kolonisatie echter ook gesproken in veel andere delen van de wereld, met name Latijns-Amerika. Circa 791 miljoen mensen spreken een Romaanse taal als hun eerste taal.
Inhoud |
[bewerken] Oorsprong en ontwikkeling
De Romaanse talen zijn de enig nog levende tak van de Italische talen. Ze stammen alle af van één van de Italische talen: het Latijn, de taal van de Romeinen, die door de Romeinse expansie verspreid raakte over een groot deel van Europa en in het westelijke deel van het Romeinse Rijk de algemene voertaal werd.
Vaak wordt bij het bovenstaande de kanttekening gemaakt dat de Romaanse talen niet afstammen van het bekende klassiek Latijn maar van het vulgair Latijn (Volkslatijn). Daarvoor is veel te zeggen, maar we moeten daarbij bedenken dat het onderscheid tussen klassiek en vulgair Latijn niet te veel moet worden verabsoluteerd en dat vulgair Latijn zeker geen eenheid vormde, maar eerder een grote groep dialecten. In de loop der eeuwen werden de verschillen tussen deze dialecten steeds groter en de onderlinge verstaanbaarheid steeds kleiner, zodat ze vanaf ca. 800 als verschillende talen worden beschouwd. Verschillen tussen de Romaanse talen en het Latijn worden ten dele toegeschreven aan de invloed van substraattalen, de talen van door de Romeinen onderworpen volken.
Veel kunsttalen, waaronder Esperanto, Interlingua,en Ido zijn sterk beïnvloed door de Romaanse talen.
[bewerken] Taal- en cultuurgebied in Europa
 Zie Romaans Europa voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
██ Landen met een Romaanse taal als nationale taal.
██ Landen waar een Romaanse taal wordt gesproken naast een andere taal.
Het Romaanse taal- en cultuurgebied in Europa is gecentreerd rond de westelijke Middellandse Zee (Frankrijk, Italië, Portugal en Spanje). Maar ook in landen als België, Luxemburg, Roemenië, Moldavië en Zwitserland worden Romaanse talen gesproken. Deze gebieden zijn van oudsher sterk rooms-katholiek, behalve in Roemenië en Moldavië (Roemeens-orthodox). Veel van deze landen zijn ook lid van de Latijnse Unie.
[bewerken] Italo-Westelijke talen: Westelijk
[bewerken] Gallo-Romaans
Gallo-Romaans is de naam voor alle Romaanse talen die worden of werden gesproken in een groot deel van het huidige Frankrijk en in Wallonië. Deze subgroep omvat zowel de Langue d'Oc als de Langue d'Oïl. Al deze talen zijn rechtstreeks voortgekomen uit het Gallo-Romaans, een vroege Romaanse taal die op zijn beurt was voortgekomen uit het Laatlatijn en tussen de 4e en de 9e eeuw werd gesproken in het toenmalige Gallië. Omdat van het Gallo-Romaans geen schriftelijke bronnen bewaard zijn gebleven, kan deze taal alleen worden gereconstrueerd op basis van vergelijkingen tussen met name het Oudfrans en het klassiek Latijn.
- Gallo-Rhaetisch
- Langue d'oïl
- Langues d'oïl
- Waals
- Picardisch
- Gallo
- Franceis/François met het Frans ("français") als standaardvorm
- Champenois
- Bourgondisch
- Lotharings
- Poitevin
- Saintongais
- franc-comtois
- Normandisch
- Jèrriais
- Dgèrnésiais
- Anglo-Normandisch (uitgestorven) Noot: Het Anglo-Normandisch heeft een enorme invloed uitgeoefend op het Oudengels, waardoor het moderne Engels nu een lexicon met zo'n 50% Romaanse woorden heeft. Daarmee is het de meest geromaniseerde Germaanse taal.
- Langue d'Oc
- Provençaals
- Gascons
- Languedocien (in enge zin)
- Limousijns
- Vivaro-alpin
- Auvergnat
- Arpitaans
- Reto-Romaans
- Gallo-Italiaans
[bewerken] Iberisch/ Romaans-Iberisch / Ibero-Romaans
- West-Iberisch
- Castiliaans
- Spaans (Castiliaans)
- Ladino (Judeo-Spaans)
- Extremaduriaans
- Portugees-Galicisch
- Portugees
- Galicisch
- Fala (gesproken in het noordwestelijke gedeelte van het Spaanse Extremadura)
- Asturisch-Leonees
- Oost-Iberisch
[bewerken] Pyrenese-Mozarabische groep
[bewerken] Pyrenese
[bewerken] Mozarabisch
- Mozarabisch (uitgestorven in de 15e eeuw)
[bewerken] Italo-Westelijke Talen: Italo-Dalmatisch
- Italiaans
- Napolitaans
- Dalmatisch (uitgestorven)
- Istriotisch
- Siciliaans
[bewerken] Italo-Westelijke Talen: Zuidelijk
[bewerken] Corsicaans
[bewerken] Sardijns
[bewerken] Oostelijk Romaanse talen: Oostelijk
- Roemeens
- Moglená-Roemeens, Meglena-Roemeens
- Aroemeens
- Istro-Roemeens
[bewerken] Vergelijking
| LATIJN | FRANS | ITALIAANS | CATALAANS | PORTUGEES | ROEMEENS | SPAANS | NEDERLANDS |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| aqua | eau | acqua | aigua | água | apă | agua | water |
| bonum | bon | buono | bon | bom | bun | bueno | goed |
| decem | dix | dieci | deu | dez | zece[1] | diez | tien |
| ego | je | io | jo | eu | eu | yo | ik |
| homo | homme | uomo | home | homem | om | hombre | man |
| hora | heure | ora | hora | hora | oră | hora | uur |
| sol | soleil | sole | sol | sol | soare | sol | zon |
[bewerken] Noten
- ↑ Vroeger (vóór de Tweede Wereldoorlog nog) "dece" ipv zece
[bewerken] Zie ook
- Talen van de wereld
- Dialect
- Lijst van Romaanse woorden in het Nederlands met een Germaans alternatief
| Indo-Europese talen > Kentum-talen > Italische, inclusief Romaanse talen > | ||||
|---|---|---|---|---|
|
