Trema in de Nederlandse spelling
Het trema of deelteken is een spellingsteken dat bestaat uit twee puntjes die boven een klinkerteken worden gezet. Het trema geeft aan dat de ermee gemarkeerde klinker het begin is van een nieuwe lettergreep en dus niet moet worden gelezen als zou hij samen met de er aan voorafgaande letter(s) een klank weergeven, zoals in knieën.
Voor het gebruik van het trema bestaat in de Nederlandse spelling een aantal regels.
- Het trema wordt gebruikt in een niet-samengesteld woord(deel) om te voorkomen dat twee opeenvolgende klinkerletters als één klank gelezen worden. Het gaat hier om de volgende veertien lettercombinaties: aa, ai, au, ee, ei, eu, ie, oe, oi, oo, ou, ui, uu en ook ae. Voorbeelden: tetraëder, naïviteit, reële, geïnd, reünie, conciërge, koloniën, poëzie, egoïsme, coördinatie, ruïne, vacuüm, Israël. Deze regel is niet van toepassing op de Latijnse en Franse uitgangen -ei, -eus, -eum en -ien. Deze uitgangen krijgen dus geen trema: baccalaurei, baccalaureus, petroleum, opticien. De regel geldt weer wel voor Bijbelse namen die op -eus eindigen: Mattheüs.
- Bij meer dan twee klinkerletters wordt geen trema gezet direct na de i. Bovendien kan alleen de e of de i een trema krijgen:
- artificieel, aaien, begroeiing, ooievaar, truien;
- bantoeïstiek, bedoeïen, geëerd, geëuropeaniseerd, knieën, moeë, mozaïek, weeïg, geuit, geautomatiseerd.
Bij woordafbreking vervalt het trema: co-ordinatie, ge-eerd.
De regels voor het trema gelden niet voor afleidingen op -achtig; die krijgen een koppelteken als twee opeenvolgende klinkerletters als één klank gelezen kunnen worden: zebra-achtig, detectiveachtig.
Het trema wordt niet gebruikt tussen delen van samenstellingen. Het is dus niet naäpen maar na-apen, niet toeëigenen maar toe-eigenen, niet zeeëgel maar zee-egel. Een uitzondering vormen de samengestelde telwoorden; deze krijgen wel een trema: drieëndertig.
Soms is het moeilijk uit te maken of een woord een samenstelling of afleiding is. Dit geldt in het bijzonder voor woorddelen als bio-, macro-, micro-, mini-, multi- en neo-. Woorden zoals de volgende krijgen geen trema maar een streepje: bio-industrie, macro-economie, micro-organisme, mini-emmer, multi-etnisch, neo-expressionisme.
[bewerken] Umlaut
Het trema ziet er precies zo uit als de umlaut, maar verschilt hiervan omdat het trema niet aangeeft dat de gemarkeerde letter een andere klankwaarde krijgt dan een letter zonder trema.
Bronnen, noten en/of referenties:
- De tekst op deze pagina of een eerdere versie daarvan is afkomstig uit Bijlage 1 van het Spellingbesluit, via de website van de Nederlandse overheid.
