Ben Feringa

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nobelprijswinnaar  Ben L. Feringa
18 mei 1951 -
Ben Feringa - april 2017 05.png
Geboorteland Vlag van Nederland Nederland
Geboorteplaats Barger-Compascuum
Nobelprijs Scheikunde
Jaar 2016
Reden Voor onderzoek naar moleculaire nanomachines.
Samen met Jean-Pierre Sauvage
Fraser Stoddart
Voorganger(s) Tomas Lindahl
Paul Modrich
Aziz Sancar
Portaal  Portaalicoon   Scheikunde

Bernard Lucas (Ben) Feringa (Barger-Compascuum, 18 mei 1951) is een Nederlands chemicus, verbonden als hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen. In 2016 won Feringa de Nobelprijs voor de Scheikunde, gedeeld met Jean-Pierre Sauvage en Fraser Stoddart, voor hun onderzoek naar moleculaire nanomachines.[1][2]

Biografie[bewerken]

Feringa werd als tweede van in totaal tien kinderen geboren in het katholieke gezin van boer Geert Feringa (1918–1993) en zijn vrouw Lies Feringa-Hake (1924–2013).[3][4] Zijn jeugd bracht hij door op de boerderij in het Bourtangermoeras aan de grens met Duitsland. Feringa is van Nederlandse en Duitse afkomst. Tot zijn voorouders behoort Johann Gerhard Bekel die in het veen werkte.[5][6][7] Samen met zijn vrouw Betty heeft hij drie dochters. Hij woont in Paterswolde.[8]

In 1978 promoveerde Feringa aan de Rijksuniversiteit Groningen op het onderzoek naar asymmetrische oxidaties van fenolen met de dissertatie Asymmetric oxidation of phenols. Atropisomerism and optical activity[9] onder leiding van Hans Wijnberg, waarna hij enkele jaren bij Shell werkte. In 1988 werd hij benoemd tot hoogleraar organische chemie aan de Rijksuniversiteit Groningen waar hij tevens voorzitter is van de basiseenheid Synthetisch organische chemie. Daarnaast werd hij in 2003 benoemd tot Jacobus van't Hoff Distinguished Professor of Molecular Science. In 2004 ontving hij de Spinozapremie en in 2006 werd hij benoemd tot lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Van 2008 tot 2013 was hij Academiehoogleraar. In 2008 werd Feringa geridderd in de Orde van de Nederlandse Leeuw. Op 23 november 2016 werd Feringa door de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Jet Bussemaker, bevorderd tot Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw.[10]

Na het winnen van de Nobelprijs werd een plein in zijn geboortedorp naar hem vernoemd (2017)

Hij is vicepresident van het bestuur van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW) en voorzitter van het bestuur van de afdeling Natuurkunde.[11] Ook werd hij verkozen tot buitenlands erelid van de Amerikaanse Academie van Kunsten en Wetenschappen. In 2016 won hij de Nobelprijs voor de Scheikunde. Hij deelt de prijs met Jean-Pierre Sauvage en Sir J. Fraser Stoddart voor hun onderzoek naar moleculaire nanomachines.[12] Na het winnen van de prijs werd het nog nieuw te bouwen natuur- en scheikundegebouw van de Rijksuniversiteit Groningen op het Zernikecomplex naar hem vernoemd.[13] In zijn geboortedorp Barger-Compascuum werd een plein naar hem vernoemd.[14]

Onderzoek[bewerken]

Het onderzoek van Feringa behelst onder meer: stereochemie, organische synthese, asymmetrische katalyse, optopharma, moleculaire schakelaars en motoren, zelf-assemblage en moleculaire nanosystemen. Voortbouwend op het voorwerk van Stoddart en Sauvage richtte Feringa zich op de ontwikkeling en synthetiseren van nanomoleculaire machines.

In 2011 slaagde Feringa er als 's werelds eerste in moleculaire motoren te synthetiseren die onder invloed van ultraviolet licht blijven draaien. Wereldwijd beschouwen zijn vakgenoten dit als een van de hoogtepunten van de moderne scheikunde.[15] Met zijn onderzoeksgroep was Feringa erin geslaagd om een 'nano-auto' te ontwikkelen, een molecuul dat over een metaaloppervlak kan bewegen. Het minuscule voertuig bestaat uit een langwerpig molecuul met aan de vier uithoeken moleculaire motoren die als wielen fungeren. Een rastertunnelmicroscoop werd gebruikt voor het in beeld brengen van de beweging. In tien stappen legde het voertuig een afstand af van ongeveer zes nanometer in een min of meer rechte lijn. Talloze toepassingen worden daarmee in de toekomst mogelijk, zoals de afgifte van medicijnen in het lichaam.

Als plattelandskind geeft Feringa aan door de natuur en het rurale bestaan te zijn geïnspireerd in het maken van zijn moleculaire motors.[16]

Lidmaatschappen van academies[bewerken]

Prijzen[bewerken]

Feringa's onderzoek is erkend met een aantal prijzen en gastdocentschappen, waaronder

Referenties[bewerken]

  1. Nederlander Ben Feringa wint Nobelprijs voor de Scheikunde, nu.nl, 5 oktober 2016
  2. The 2016 Nobel Prize in Chemistry - Press Release. www.nobelprize.org Geraadpleegd op 2016-10-05
  3. Familie van Nobelprijswinnaar zag dit niet aankomen. RTV Drenthe, 5. Oktober 2016, geraadpleegd op 10 oktober 2016.
  4. Overlijdensbericht Maria Elizabeth (Lies) Feringa-Hake. Dagblad van het Noorden, 12. August 2013, geraadpleegd op 10 oktober 2016.
  5. Voorouders van Bernard Lucas Feringa. Veenkoloniale Genealogien, (19 December 2016
  6. Johann Gerhard Bekel (Duitse Wikipedia), geraadpleegd op 10 oktober 2016
  7. Eemslandboekweitboerenimmigratie » Geert Feringa. GenealogieOnline.nl, geraadpleegd op 10 oktober 2016.
  8. Profiel Ben Feringa. Royal Society of Chemistry, 16. december 2002, geraadpleegd op 10 oktober 2016.
  9. Proefschrift Ben L. Feringa
  10. Ben Feringa bevorderd tot Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw
  11. Functies van Ben Feringa bij de KNAW
  12. Nobelprijs voor de Scheikunde 2016
  13. Universiteit Groningen noemt gebouw naar Nobelprijswinnaar Feringa, NOS.nl, 18-11-2016
  14. Frank Jeuring. Dam Barger-Compas vernoemd naar Ben Feringa. Dagblad van het Noorden (6 april 2017)
  15. Ben Feringa synthetiseert als eerste ter wereld een moleculaire motor
  16. Kim Verhaeghe. Nobelprijswinnaar Ben Feringa: 'Nanorobots kunnen in ons lichaam herstellingen uitvoeren'. EOS Wetenschap (5 oktober 2016)
  17. Ben Feringa is buitenlands erelid van de American Academy of Arts and Sciences
  18. Ben Feringa is lid van de KNAW, sectie scheikunde
  19. Ben Feringa is lid van de Netherlands Academy for Technology and Innovation
  20. Ben Feringa is lid van Academia Europaea, sectie scheikunde
  21. Jury rapport Körber European Science Award over het onderzoek van Feringa
  22. Ben Feringa geeft Guthikonda Lecture
  23. Ben Feringa ontvangt Spinozapremie
  24. Ben Feringa ontvangt de Prolog Gouden Medaille
  25. Ben Feringa ontvangt de James Flack Norris Prijs
  26. Ben Feringa ontvangt de Paracelsusprijs
  27. Ben Feringa ontvangt de ERC grant (Persbericht Rijksuniversiteit Groningen)
  28. Ben Feringa ontvangt de Chirality medaille
  29. Ben Feringa ontvangt Organische Stereochemie Prijs
  30. Ben Feringa ontvangt de Alexander von Humboldt prijs
  31. Ben Feringa ontvangt Grand Prix Scientifique Cino del Duca
  32. Ben Feringa ontvangt Maria Sklodowska-Curie Medaille
  33. Ben Feringa ontvangt Yamada-Koga Award
  34. Ben Feringa ontvangt de Nagoya Gold Medal (bericht Nagoya Universiteit)
  35. Ben Feringa ontvangt de Nagoya gouden medaille
  36. Ben Feringa ontvangt Arthur C. Cole Scholar Prijs
  37. Prof. dr. Ben Feringa ontvangt Cope Scholar Award (Persbericht Rijksuniversiteit Groningen)
  38. Ben Feringa ontvangt de NCCA 2015
  39. Ben Feringa ontvangt "Chemistry for the Future Solvay Prize"
  40. Professor Ben Feringa, Laureate 2015 “Chemistry for the Future Solvay Prize”
  41. Ben Feringa - ERC Advanced Grant 2016
  42. Tetrahedron prize 2016 for creativity organic chemistry awarded to Prof. dr. Ben L. Feringa
  43. The Nobel Prize in Chemistry 2016: "How molecules became machines"
  44. Huldiging Nobelprijswinnar Ben Feringa
  45. Nobelprijswinnaar Feringa nu ook Commandeur
  46. Ben Feringa ontvang de Centenary Prize 2017 van de Royal Society of Chemistry

Externe link[bewerken]

Portal.svg Portaal Scheikunde