Ben Feringa

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Nobelprijswinnaar  Ben L. Feringa
18 mei 1951 -
Ben Feringa
Geboorteland Vlag van Nederland Nederland
Geboorteplaats Barger-Compascuum
Nobelprijs Scheikunde
Jaar 2016
Reden Voor onderzoek naar moleculaire nanomachines.
Samen met Jean-Pierre Sauvage
Fraser Stoddart
Voorganger(s) Tomas Lindahl
Paul Modrich
Aziz Sancar
Opvolger(s) Jacques Dubochet
Joachim Frank
Richard Henderson
Portaal  Portaalicoon   Scheikunde

Bernard Lucas (Ben) Feringa (Barger-Compascuum, 18 mei 1951) is een Nederlands chemicus, verbonden als hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen. In 2016 won Feringa de Nobelprijs voor de Scheikunde, gedeeld met Jean-Pierre Sauvage en Fraser Stoddart, voor hun onderzoek naar moleculaire nanomachines.[1]

Biografie[bewerken | brontekst bewerken]

Feringa werd als tweede van in totaal tien kinderen geboren in het katholieke gezin van boer Geert Feringa (1918–1993) en zijn vrouw Lies Feringa-Hake (1924–2013).[2][3] Zijn jeugd bracht hij door op de boerderij in het Bourtangermoeras aan de grens met Duitsland. Feringa is van Nederlandse en Duitse afkomst. Tot zijn voorouders behoort Johann Gerhard Bekel die in het veen werkte.[4][5][6] Samen met zijn vrouw Betty heeft hij drie dochters. Hij woont in Paterswolde.[7]

In 1978 promoveerde Feringa aan de Rijksuniversiteit Groningen op het onderzoek naar asymmetrische oxidaties van fenolen met de dissertatie Asymmetric oxidation of phenols. Atropisomerism and optical activity[8] onder leiding van Hans Wijnberg, waarna hij enkele jaren bij Shell werkte. In 1988 werd hij benoemd tot hoogleraar organische chemie aan de Rijksuniversiteit Groningen waar hij tevens voorzitter is van de basiseenheid Synthetisch organische chemie. Daarnaast werd hij in 2003 benoemd tot Jacobus van't Hoff Distinguished Professor of Molecular Science. In 2004 ontving hij de Spinozapremie en in 2006 werd hij benoemd tot lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen. Van 2008 tot 2013 was hij Akademiehoogleraar. In 2008 werd Feringa geridderd in de Orde van de Nederlandse Leeuw. Op 23 november 2016 werd Feringa door de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Jet Bussemaker, bevorderd tot Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw.[9]

Na het winnen van de Nobelprijs werd een plein in zijn geboortedorp naar hem vernoemd (2017)

Hij is vicepresident van het bestuur van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) en voorzitter van het bestuur van de afdeling Natuurkunde.[10] Ook werd hij verkozen tot buitenlands erelid van de Amerikaanse Akademie van Kunsten en Wetenschappen. In 2016 won hij de Nobelprijs voor de Scheikunde. Hij deelt de prijs met Jean-Pierre Sauvage en Sir J. Fraser Stoddart voor hun onderzoek naar moleculaire nanomachines.[1][11][12] Na het winnen van de prijs werd het nog nieuw te bouwen natuur- en scheikundegebouw van de Rijksuniversiteit Groningen op het Zernikecomplex naar hem vernoemd.[13][14] In zijn geboortedorp Barger-Compascuum werd een plein naar hem vernoemd.[15]

Onderzoek[bewerken | brontekst bewerken]

Het onderzoek van Feringa behelst onder meer: stereochemie, organische synthese, asymmetrische katalyse, fotofarmacologie, moleculaire schakelaars en motoren, zelf-assemblage en moleculaire nanosystemen. Voortbouwend op het voorwerk van Stoddart en Sauvage richtte Feringa zich op de ontwikkeling en synthetiseren van nanomoleculaire machines.

In 2011 slaagde Feringa er als 's werelds eerste in moleculaire motoren te synthetiseren die onder invloed van ultraviolet licht blijven draaien. Wereldwijd beschouwen zijn vakgenoten dit als een van de hoogtepunten van de moderne scheikunde.[16] Met zijn onderzoeksgroep was Feringa erin geslaagd om een 'nano-auto' te ontwikkelen, een molecuul dat over een metaaloppervlak kan bewegen. Het minuscule voertuig bestaat uit een langwerpig molecuul met aan de vier uithoeken moleculaire motoren die als wielen fungeren. Een rastertunnelmicroscoop werd gebruikt voor het in beeld brengen van de beweging. In tien stappen legde het voertuig een afstand af van ongeveer zes nanometer in een min of meer rechte lijn. Talloze toepassingen worden daarmee in de toekomst mogelijk, zoals de afgifte van medicijnen in het lichaam.

Als plattelandskind geeft Feringa aan door de natuur en het rurale bestaan te zijn geïnspireerd in het maken van zijn moleculaire motors.[17]

Lidmaatschappen van academies[bewerken | brontekst bewerken]

Prijzen[bewerken | brontekst bewerken]

Feringa's onderzoek is erkend met een aantal prijzen en gastdocentschappen, waaronder

Publicaties[bewerken | brontekst bewerken]

Literatuur[bewerken | brontekst bewerken]

  • B’ART 2018. Huus van de Taol; Het Drentse boek (2017), “Onbekommerd opgroeien in Barger-Compascuum”. ISBN 978-90-6509-613-5.
  • Jim Jansen, Eureka! : Nederlandse topwetenschappers over hun belangrijkste moment van inzicht. Uitgeverij Luitingh-Sijthoff, Amsterdam (2019). ISBN 978-90-245-8803-9.

Externe link[bewerken | brontekst bewerken]

Zie de categorie Ben Feringa van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.