NS 1600 (stoomlocomotief)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Jump to search
NS 1600
NRS 107 in het Nederlands Spoorwegmuseum in Utrecht
Aantal 59
Nummering NRS: 101-109,
SS: 1101-1103, 1108-1109,
HSM: 350-408,
NS: 1601-1659
Fabrikant Sharp Stewart and Company, North British Locomotive Company
In dienst 1889-1903
Uit dienst 1935-1949
Asindeling 2'B
Spoorwijdte 1435 mm
Massa locomotief 1601-1609: 48,8 ton,
1610-1659: 50 ton
Massa tender 32,5 ton
Diameter drijfwielen 2016 mm
Diameter loopwielen 1105 mm
Diameter tenderwielen 1105 mm
Lengte over buffers 1601-1609: 16.585 mm,
1610-1659: 16.746 mm
Breedte 2222 mm
Hoogte 4267 mm
Maximumsnelheid 90 km/u
(met oververhitter: 100 km/u)
Vuurkist 1601-1609: 10 m2,
1610-1659: 9,5 m2
(met oververhitter: 10 m2)
Vlampijpen 1601-1609: 103 m2,
1610-1659: 93,5 m2
(met oververhitter: 68 m2)
Oververhitter 33 m2
Roosteroppervlak 1601-1609: 2,15 m2,
1610-1659: 2,04 m2
Maximum stoomspanning 10,3 kg/cm2
Aantal cilinders 2
Diameter x slaglengte cilinders 457 x 660 mm
Stoomverdeling Stephenson
Waterinhoud 12,7 m3
Brandstofvoorraad 3 ton kolen
Trekkracht 4950 kg
Remsysteem Westinghouserem
Soortmerk HSM: P4,
NS: P3
(met oververhitter PO1)
Portaal  Portaalicoon   Verkeer & Vervoer

De serie NS 1600 was een serie sneltreinstoomlocomotieven van de Nederlandse Spoorwegen (NS) en diens voorgangers Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen (SS), Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM) en Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij (NRS).

Twee locomotieven van de 359-408 serie waren betrokken bij de Treinramp Twello (1900).

NRS 101-109 (HSM 350-358, NS 1601-1609)[bewerken]

In 1889 bestelde de Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij (NRS) negen locomotieven met de nummers 101-109 bij de fabriek van Sharp Stewart and Company te Glasgow. De asindeling van de locomotieven was 2'B. Dit waren bij aanschaf de eerste Nederlandse locomotieven met een loopdraaistel vóór de drijfwielen. Dit waren de laatste door de NRS bestelde locomotieven. Een jaar later, in 1890 werd de NRS opgeheven en werd het materieel verdeeld over de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM) en Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen (SS). De locomotieven 101, 102, 103, 108 en 109 gingen naar de SS en kregen de SS nummers 1101-1103 en 1108-1109. De 104-107 gingen naar de HSM en kregen daar de HSM nummers 350-353. Omdat de locomotieven te lang waren voor de kleine draaischijven van de SS heeft de SS de vijf locomotieven een jaar later, in 1891, overgedaan aan de HSM, waar ze de nummers 354-358 kregen. Vanwege het loopdraaistel voor de drijfwielen, ook wel een bogie genoemd, en de herkomst van de Rhijnspoor kregen deze machines bij de HSM de bijnaam "Rhijnbogen".

Met het samenvoegen van het materieelpark van de HSM en SS werden de locomotieven in 1921 in de NS nummering 1601-1609 ondergebracht. In de jaren 1935-1938 werden deze locomotieven buiten dienst gesteld met uitzondering van de 1604, welke het nog volhield tot 1940. Deze 1604 werd verkozen om te worden bewaard voor het Nederlands Spoorwegmuseum en opgeborgen in de locomotievenloods te Maastricht, waar de locomotief door oorlogsomstandigheden op 8 september 1944 fors beschadigd werd. Na de Tweede Wereldoorlog werd de locomotief door de NS hoofdwerkplaats in Tilburg volledig gerestaureerd en teruggebracht in de bruine uitvoering van de NRS met het oorspronkelijke nummer 107. Sinds maart 1955 is de NRS 107 opgesteld in het Spoorwegmuseum in Utrecht. Na de verbouwing van het Spoorwegmuseum tussen 2003 en 2005 werd de locomotief op een verhoging geplaatst zodat de locomotief ook van de onderzijde te bezichtigen is.

HSM 359-408 (NS 1610-1659)[bewerken]

De HSM 401 bij aflevering.

De van de NRS en SS overgenomen locomotieven bevielen de HSM zo goed, dat er bij Sharp Stewart and Company 40 stuks nabesteld werden. Deze kwamen tussen 1891 en 1892 met de nummers 359-398 in dienst. In 1900 volgde nog een bestelling van 5 stuks bij Sharp Stewart and Company met de nummers 399-403. Ten slotte werden in 1903 de door North British Locomotive Company, waarin Sharp Stewart and Company inmiddels was opgegaan, gebouwde serie 404-408 in dienst gesteld. In 1921 werden de locomotieven vernummerd in de NS serie 1610-1659. De 1614, 1633, 1636, 1637 en 1646 werden in 1921 voorzien van een oververhitter. Het lag in de bedoeling om de hele serie daarvan te voorzien, maar wegens tegenvallende resultaten bleef het bij deze vijf locomotieven. In de jaren 1936-1949 werden de ze buiten dienst gesteld. De 1614, welke in 1938 was afgevoerd en in Zwolle als stationaire ketel voor de stoomverwarming werd gebruikt, werd in 1940 weer in dienst gesteld waarbij de oververhitterelementen werden "kortgesloten". Locomotief 1622 werd in 1949 als laatste uit deze serie afgevoerd.

Verhuur[bewerken]

Naast de NRS, HSM, SS en NS hebben enkele locomotieven van deze series ook bij de Nederlandsche Centraal-Spoorweg-Maatschappij (NCS) gereden. In 1889 huurde de NCS enige maanden locomotief 105 van de NRS. Omdat de draaischijf te Zwolle te klein was werden elke dag de locomotief en tender los van elkaar op de draaischijf gedraaid en omgerangeerd. In 1917 huurde de NCS een paar maanden de locomotieven 390, 395 en 405 van de HSM.

Overzicht[bewerken]

Fabrikant Fabrieksnummer Bouwjaar NRS nummer SS nummer HSM nummer NS nummer Afvoer Bijzonderheden
Sharp Stewart and Company 3557 1889 101 1101 354 1605 1936
Sharp Stewart and Company 3558 1889 102 1102 355 1606 1935
Sharp Stewart and Company 3559 1889 103 1103 356 1607 1935
Sharp Stewart and Company 3560 1889 104 350 1601 1935
Sharp Stewart and Company 3561 1889 105 351 1602 1935
Sharp Stewart and Company 3562 1889 106 352 1603 1937
Sharp Stewart and Company 3563 1889 107 353 1604 1940 Teruggebracht in de staat als NRS 107, bewaard door het Nederlands Spoorwegmuseum.
Sharp Stewart and Company 3564 1889 108 1108 357 1608 1938
Sharp Stewart and Company 3565 1889 109 1109 358 1609 1938
Fabrikant Fabrieksnummers Bouwjaar NRS nummers SS nummers HSM nummers NS nummers Afvoer Bijzonderheden
Sharp Stewart and Company 3740-3747 1891 359-366 1610-1617 1938-1948 NS 1614 vermist na de Tweede Wereldoorlog.
Sharp Stewart and Company 3748-3759 1892 367-378 1618-1629 1936-1949
Sharp Stewart and Company 3814-3833 1892 379-398 1630-1649 1936-1948
Sharp Stewart and Company 4620-4624 1900 399-403 1650-1654 1938-1947
North British Locomotive Company 15898-15902 1903 404-408 1655-1659 1937-1948
Nederlandse stoomlocomotieven
HSM:Breedspoor: Snelheid - Hoop · Arend - Leeuw · Amstel · Vulkanus · Komeet - Urania · Orion - Sirius · Salamander - Phoenix · Pegasus - Holland · Leiden · Castor - Maas
Normaalspoor: 1-15 · 16-25 · 26-30 · 31-34 · 35 · 36-39 · 40-41 · 42 · 43-60 · 61-62 · 63-70 · 71-73 · 74-82 · 83-88 · 89-98 · 99-100 · 101-115 · 116-125 · 126-135 · 136-143 · 144-148 · 149-153 · 154-159 · 160-183 · 184-189 · 190-193 · 194-203 · 296-299 · 300 · 301-305 · 306-308 · 309-310 · 311-313 · 314-316 · 317-323 · 324-338 · 339-341 · 342-349 · 350-408 · 421-460 · 501-535 · 601-647 · 671-685 · 701-755 · 771-776 · 801-812 · (821-840) · 901-931 · 1001-1004 · 1005-1048 · 1051-1060 · 1061-1063 · 1101-1104
HZSM:1-4
L.M.:1-2 · 3-5 · 6 · 7-10 · SS 95-96
LTM:21-35
NBDS:1-5 · 6-7 · 8-10 · 11 · 12-17 · 24 · 25-26 · 30-36 · 118-119
NCS:1 · 1-12 · 13-15 · 16-20 · 21-30 · 31-39 · 41-50 · 61-65 · 71-78 · 81-89 · 90-91
NFLS:1-10
NRS:Breedspoor: 1-8 · 9-10 · 11-16 · 17-22
Normaalspoor: 1-36 · 31-36 · 37-42 · 43-48 · 49 · 50-57 · 58 · 59-62 · 71-77 · 81-95 · 101-109 · 178-183 · 284-287 · 388-392
NZOS:1-8
SMWF:1-3
SS:1-4 · 1-5 · 5-8 · 9-16 · 17-20 · 17-20 · 21-78 · 79-84 · 81-85 · 85-88 · 89-90 · 91 · 91-99 · 92-94 · 92-94 · 95-96 · 101-150 · 131-140 · 151-161 · 161-205 · 206-211 · 212 · 215-220 · 221-235 · 251-254 · 255-260 · 261-266 · 267-274 · 275-279 · 281-283 · 301-479 · 401-402 · 481-490 · 500-516 · 517-527 · 531-545 · 561 · 571-579 · 580-581 · 601-612 · 615 · 621-632 · (636-640) · 651-680 · 685-778 · 701 · 785-799 · 801-935 · 971-978 · 981-988 · 995-999 · 1003-1029 · 1032-1035 · 1038-1041 · 1043-1047 · 1050-1062 · 1058 · 1071-1077 · 1081-1094 · 1101-1109 · 1101-1140 · 1178-1180 · 1201-1240 · 1285-1287 · 1301-1304
NS:501 · 601-606 · 701-775 · 801-826 · 901-950 · 1001-1029 · 1101-1127 · 1201-1203 · 1301-1479 · 1308-1433 · 1501-1510 · 1601-1659 · 1701-1835 · 1901-1940 · 2001-2005 · 2101-2135 · 2701-2703 · 2801-2805 · 2901-2946 · 3001-3006 · 3001-3005 · 3101-3126 · 3201-3247 · 3301-3315 · 3401-3420 · 3501-3508 · 3501-3522 · 3601-3608 · 3701-3820 · 3851-3855 · 3901-3932 · 4001-4015 · 4051 · 4101-4120 · 4101-4149 · 4201-4211 · 4251-4254 · 4301-4349 · 4301-4537 · 4501-4504 · 4551 · 4601-4620 · 4651 · 4651-4679 · 4701-4735 · 4751 · 4801-4824 · 4901-4906 · 5001-5006 · 5001-5103 · 5101-5102 · 5201-5203 · 5301-5310 · 5401-5405 · 5501-5555 · 5601-5605 · 5601-5608 · 5701-5706 · 5801-5812 · 5901-5910 · 5951 · 6001-6026 · 6101-6110 · 6201-6240 · 6301-6322 · 6401 · 6501-6512 · 6601-6603 · 6701-6741 · 6801-6817 · 6901-6911 · 7001-7010 · 7101-7125 · 7201-7209 · 7301-7302 · 7401-7404 · 7501 · 7601-7603 · 7701-7744 · 7801-7805 · 7851-7852 · 8001 · 8101-8130 · 8201-8232 · 8301 · 8401-8409 · 8501-8515 · 8601-8612 · 8701-8740 · 8801-8827 · 9001 · 9501-9505 · 9601-9602