Planetaire grenzen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Planetaire grenzen (2009).
Planetaire grenzen (2015).

Het begrip planetaire grenzen (van de planeet Aarde) werd in 2009 geïntroduceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Nature.[1] De auteurs stellen negen planetaire grenzen vast waarbinnen de mensheid moet navigeren om duurzaam gebruik te kunnen blijven maken van de hulpbronnen van de planeet Aarde.

Het concept is gebaseerd op wetenschappelijk bewijs dat menselijke acties sinds de industriële revolutie de belangrijkste motor zijn geworden achter de wereldwijde milieuverandering. Het overschrijden van een of meer planetaire grenzen kan schadelijk of zelfs catastrofaal zijn omdat dit niet-lineaire, abrupte veranderingen in het milieu op continentale of planetaire schaal veroorzaakt.[2]

planetaire grens omschrijving status
1. opwarming van de Aarde CO2 in de atmosfeer grens overschreden
2. verlies biodiversiteit aantal soorten dat uitsterft per miljoen per jaar grens overschreden
3a. stikstofkringloop
3b. fosforkringloop
hoeveelheid N2 per jaar die door de mens uit de atmosfeer wordt gehaald
de hoeveelheid P per jaar die in de oceanen terechtkomt
grens overschreden
bijna overschreden
4. gat in de ozonlaag concentratie ozon niet overschreden
5. oceaanverzuring gemiddelde verzadigingsgraad van aragoniet in zeewater bijna overschreden
6. waterschaarste consumptie van zoetwater per persoon bijna overschreden
7. landgebruik percentage land in gebruik door landbouw bijna overschreden
8. chemische verontreiniging concentratie toxische stoffen, plastics, endocrine disruptors, zware metalen,
radioactief afval in het milieu
niet overschreden
9. aerosolen in de atmosfeer concentratie deeltjes in atmosfeer niet overschreden

De eerste drie grenzen zijn reeds overschreden (rood), terwijl de planetaire grenzen 3b, 5, 6, en 7 (blauw) spoedig hun grenzen zullen overschrijden. NB: de grenzen staan niet los van elkaar, ze beïnvloeden elkaar. Zo kan een grote verandering van landgebruik in de Amazone nadelige invloed hebben op zoetwaterhulpbronnen in Tibet. De grenzen 8 en 9 zijn nog niet gekwantificeerd.

Kritiek[bewerken]

Hoewel het bestaan van grenzen op zich niet controversieel is, zijn de exacte waarden van de grenzen arbitrair. Het is niet zeker of de grens van 350 ppm CO2 een veilige grens is. Ook zijn wetenschappers het er nog niet over eens dat een uitstervingssnelheid (grens 2) van tien keer de achtergrondsnelheid juist is. Ondanks de huidige beperkingen is het vaststellen van de negen planetaire grenzen voor een veilig voortbestaan van de mensheid een veelbelovende eerste stap.[3]

De donut[bewerken]

De Donut met indicatoren in welke mate de ecologische plafonds zijn overschreden en het sociaal fundament is bereikt op wereldschaal.
1rightarrow blue.svg Zie Donut (economisch model) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In 2012 constateerde Kate Raworth van Oxfam dat het Rockströmconcept geen rekening houdt met bevolkingsgroei. Zij stelde voor dat sociale grenzen zoals banen, onderwijs, voedsel, toegang tot water, gezondheidsvoorzieningen en energie een plaats moesten krijgen in het raamwerk van planetaire grenzen. Binnen de planetaire grenzen en het sociaal fundament ligt een donut-vormig gebied, dat het gebied is waar er een "veilige en rechtvaardige ruimte is voor de mensheid om te bloeien”.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Noten[bewerken]

  1. Rockström, J. et al (2009) 'A safe operating space for humanity', Nature 461, 472-475 (24 september 2009)
  2. (2009). Planetary Boundaries: Exploring the Safe Operating Space for Humanity. Ecology and Society 14 (2) . DOI: 10.5751/ES-03180-140232.
  3. Nature-editorial: Earth's boundaries? (24 september 2009)
Algemeen:broeikasgas · klimaatverandering · systeem Aarde · koolstofdioxide · stikstofoxiden · methaan
Fenomenen:verwoestijning · zeespiegelstijging · klimaatvluchteling · terugtrekking van gletsjers sinds 1850 · waterschaarste · global dimming · gat in de ozonlaag · massa-extinctie
Internationaal overleg:Akkoord van Kopenhagen · Akkoord van Parijs · Desertificatieverdrag · Emissiehandel · Europees systeem voor emissiehandel · Forests Now Declaration · Green Climate Fund · Intergovernmental Panel on Climate Change · Klimaatconferentie Kopenhagen 2009 · Klimaatconferentie van Lima 2014 (COP-20) · Klimaatconferentie van Parijs 2015 (COP-21) · Klimaatconferentie van Marrakesh 2016 (COP-22) · Klimaatconferentie van Bonn 2017 (COP-23) · Klimaatconferentie van Katowice 2018 (COP24) · Klimaatconferentie Chili 2019 (COP25) · Klimaatverdrag (UNFCCC) · Kyoto-protocol
Maatregelen:adaptatie · BECCS · CO2-afvang en -opslag · duurzame ontwikkeling · geo-engineering · klimaatneutraal · klimaatrechtspraak · koolstofput · mitigatie
Metingen:Hockeystickcurve · Keelingcurve · Mauna Loa Observatorium · Ny-Ålesund · State of the Climate · Temperatuurstijging in het noordpoolgebied · Wereld Meteorologische Organisatie
Onderzoek:Algemeen circulatiemodel (ACM, GCM) · Climate Change Performance Index · Climate Action Tracker · Gaia-hypothese · IPCC-rapport 2014 · Lijst van klimaatwetenschappers · Planetaire grenzen · RCP scenario's · Stern Review · Tellus Institute
Overheidsprogramma's:Deltaprogramma‎ · Sigmaplan · Energiebox · Klimaatbos · Nationaal emissieplafond · Nederlandse Emissieautoriteit · Energieakkoord voor duurzame groei · Green New Deal
Opinie en controverse:Climategate · Controverse over de opwarming van de Aarde · Koch Industries
Sociale actie & media:An Inconvenient Truth · Dikketruiendag / Warmetruiendag · Earth Hour · Energy Survival · Klimaatactivist in de politiek (boek) · Klimaatrechtvaardigheid · Live Earth · pooljaar (2007-2009) · Vleesloze dag · Klimaatbeweging · Schoolstaking voor het klimaat · Greta Thunberg · Anuna De Wever