Belgische gemeenteraadsverkiezingen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Belgische gemeenteraadsverkiezingen
2007 federal elections Belgium 13.jpg
Land Vlag van België België
Opkomst Opkomstplicht
Opvolging verkiezingen
2012     2018
Portaal  Portaalicoon   Politiek
België

De Belgische gemeenteraadsverkiezingen zijn verkiezingen waarbij de gemeenteraden van de 589 Belgische steden en gemeenten worden verkozen. Sinds 2001 worden deze door de drie gewesten georganiseerd. Er is dus aparte wetgeving voor de 308 Vlaamse, 19 Brusselse en 262 Waalse gemeenten, maar in alle drie worden ze nog steeds zesjaarlijks op de tweede zondag van oktober gehouden. Omdat voor alle gemeenten op dezelfde dag verkiezingen worden gehouden, spreekt men veelal van gemeenteraadsverkiezingen (in het meervoud).

Beschrijving[bewerken]

De grondbeginselen van het Belgische kiessysteem zijn vastgelegd in de Grondwet. De verkiezingen gebeuren representatief op basis van het algemeen enkelvoudig stemrecht met uitzondering van minderjarigen (-18), die geen stemrecht hebben. Daarnaast wordt het principe van de evenredige vertegenwoordiging toegepast. De stemming is geheim en verplicht voor iedereen met de Belgische nationaliteit die in de gemeente woont. Men dient zich minstens aan te melden in het stembureau en het stemhokje te betreden, tenzij men bij volmacht stemt. Er geldt een opkomstplicht en geen stemplicht: men hoeft niet per se voor een bepaalde kandidaat of lijst te kiezen; zowel blanco als ongeldig stemmen is toegestaan. Een stembiljet of -kaart waar schade aan is, of dat op een onjuiste manier is ingevuld, is ongeldig.

Het stembiljet voor de gemeenteraad – met daarop de kieslijsten van de verschillende partijen – heeft enkel effectieve kandidaten, in tegenstelling van de andere verkiezingen waar er ook een opvolgerslijst is.

De verkiezingen voor een gemeenteraad gebeuren in één kieskring die overeenkomt met de gemeentegrenzen. In de hele gemeente worden dus steeds dezelfde kieslijst aangeboden. De verkiezingen vinden plaats in verschillende stembureaus verspreid over de gemeente. Iedere kiezer kan één stem uitbrengen, maar daarbij verschillende kandidaten binnen één lijst aanduiden. Ook kan men een lijststem uitbrengen.

De gemeenteraadsverkiezingen vallen sinds 1994 samen met de provincieraadsverkiezingen en de stadsdistrictraadsverkiezingen in Antwerpen.

Afhankelijk van de grootte van een gemeente moeten er tussen de 7 en de 55 zetels verdeeld worden. Deze lokale verkiezingen worden georganiseerd door het gewest waartoe de gemeenten behoren. In Vlaanderen organiseert het Agentschap Binnenlands Bestuur van de Vlaamse overheid deze verkiezingen op basis van het Lokaal en Provinciaal Kiesdecreet van 8 juli 2011. Daarnaast is er nog een geheel van algemene of specifieke wetten en reglementaire besluiten over de (gemeenteraads)verkiezingen. De zetels voor de gemeenteraad worden verdeeld door eerst alle stemmen per lijst samen te tellen en dan te verdelen op basis van de methode-Imperiali. Voor de verkiezingen van de stadsdistrictsraden in Antwerpen wordt de methode-D'Hondt gebruikt in plaats van Imperiali.

Dit systeem wordt veelal evenredige vertegenwoordiging genoemd, daar de delerreeks ervoor zorgt dat de verhoudingen in het aantal stemmen ook wordt weerspiegeld in de verhoudingen van het aantal zetels, hoewel grotere partijen hier een licht voordeel hebben. Hierdoor gebeurt het dat een stemuitslag die perfect in een zetelverdeling kan omgezet worden, toch een andere zetelverdeling zal opleveren met de Methode-Imperiali. Zo kan bijvoorbeeld een uitslag van 48% + 36% + 16% van de stemmen perfect omgezet worden in een gemeenteraad van 25 leden naar 12 + 9 + 4 zetels (4% = 1 zetel). Desondanks zal Imperiali een andere uitslag opleveren: 13 + 9 + 3 zetels. Aan de hand van de zetelverdeling per lijst worden de mandaten toegekend aan de kandidaten op basis van hun behaalde voorkeurstemmen.

De verkozenen zetelen voor een legislatuur van zes jaar en hebben daarbij de vrijheid om verordeningen te maken. Na de gemeenteraadsverkiezingen vinden er coalitiebesprekingen plaats tussen de verschillende lokale politieke partijen om tot een meerderheid te komen. In het geval een partij alleen de absolute meerderheid behaald, mag ze vanzelfsprekend alleen besturen. In de andere gevallen hebben de lokale partijen tot 1 januari van het daarop volgende jaar op tot een bestuursakkoord te komen, vervolgens verdelen ze de mandaten van het schepencollege, een eventueel mandaat in de RESOC, de politieraad en ten slotte de OCMW-raad. In 7 van de 12 faciliteitengemeenten in Vlaanderen (Drogenbos, Kraainem, Linkebeek, Sint-Genesius-Rode, Wemmel, Wezembeek-Oppem en Voeren) en in 1 van de 18 faciliteitengemeenten in Wallonië (Komen-Waasten) wordt de OCMW-raad rechtstreeks verkozen (apart blauw stembiljet). Het schepencollege wordt in deze 7 Vlaamse en 1 Waalse gemeente eveneens rechtstreeks gekozen, maar zonder aparte verkiezing. De mandaten worden bepaald op basis van de volgorde waarin de zetels van de gemeenteraadsleden worden toegekend.

Structuur[bewerken]

Vlag van België Gemeenteraads-
verkiezingen
Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provincie­district Kanton Gemeente District
Administratief Niveau Vlag van Europa Europese Unie Vlag van België België Vlag Vlaams Gewest Vlaanderen
Vlag Waals Gewest Wallonië
Vlag Antwerpen (provincie) Antwerpen
Vlag Limburg Limburg
Vlag Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen
Vlag West-Vlaanderen West-Vlaanderen
Vlag Vlaams-Brabant Vlaams-Brabant
Vlag Luik (provincie) Luik
Vlag Henegouwen Henegouwen
Vlag Namen (provincie) Namen
Vlag Waals-Brabant Waals-Brabant
Vlag Luxemburg Luxemburg
43 589 9
Vlag Vlaamse Gemeenschap Vlaamse Gemeenschap
Vlag Franse Gemeenschap Franse Gemeenschap
Vlag Duitstalige Gemeenschap Duitstalige Gemeenschap
Vlag Vlaams Gewest Vlaams Gewest
Vlag Waals Gewest Waals Gewest
Vlag Brussels Hoofdstedelijk Gewest Brussels Hoofdstedelijk Gewest
Bestuur Europese Commissie Belgische regering Vlaamse regering
Franse gemeenschaps­regering
Regering van de Duitstalige Gemeenschap'
Vlaamse regering
Waalse Regering
Brusselse Hoofdstedelijke Regering
Deputatie Gemeentebestuur Districtscollege
Raad Europees Parlement Senaat Kamer van
Volksvertegen­woordigers
Vlaams Parlement
Parlement van de Franse Gemeenschap
Parlement van de Duitstalige Gemeenschap
Vlaams Parlement
Waals Parlement
Brussels Hoofdstedelijk Parlement
Provincieraad Gemeenteraad Districtsraad
Kiesomschrijving Frans Kiescollege
Nederlands Kiescollege
Duitstalig Kiescollege
12 kieskringen 46
kiesarrondissementen
69 208 589 9
Verkiezing Europese Federale Vlaamse, Brusselse,
Waalse, Duitse Gemeenschaps-,
en Franse Gemeenschapsverkiezingen
Provincieraads- Gemeenteraads- Districtsraads-

Geschiedenis[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie ook het artikel Evolutie van het stemrecht in België.

Bij de eerste gemeenteraadsverkiezingen hadden enkel burgers die cijns betaalden stemrecht. Later werd het algemeen meervoudig stemrecht en tevens de stemplicht ingevoerd. Dit maakte dat elke man één stem kreeg. Wie echter een bepaalde cijns betaalde kreeg twee stemmen en wie een bepaald opleidingsniveau had behaald kreeg drie stemmen (mits hij cijns had betaald). Tevens werd de leeftijdsgrens om te mogen stemmen verlaagd van 30 naar 25 jaar.

Later werd het algemeen enkelvoudig stemrecht ingevoerd en werd de leeftijdsgrens verlaagd tot 21 jaar en bij wet van 15 april 1920 kregen ook vrouwen stemrecht voor gemeenteraadsverkiezingen. Later werd de leeftijd om te stemmen opnieuw verlaagd tot 18 jaar. In 1999 mochten EU-burgers voor de eerste maal meestemmen bij gemeenteraadsverkiezingen en in 2006 ten slotte kregen ook immigranten - die langer dan vijf jaar in de gemeente wonen en belastingen betalen en zich vooraf laten registreren - stemrecht bij gemeenteraadsverkiezingen.

Met de vijfde staatshervorming kregen de gewesten de bevoegdheid over lokale besturen, inclusief de verkiezingen hiervoor. De eerste lokale verkiezingen georganiseerd door de gewesten vonden plaats op 8 oktober 2006.

De laatste gemeenteraadsverkiezingen vonden plaats op 14 oktober 2012; de volgende vinden plaats op 14 oktober 2018.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]