Vietnam

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Viet nam)
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Voor het gelijknamige videospel, zie Vietnam (videospel).
Naam (taalvarianten)
quốc ngữ Việt Nam
IPA [vɪət˨ nam]
chữ nôm 越南
hán tự 越南
Portaal  Portaalicoon   Taal
Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Vlag van Vietnam Embleem van Vietnam
(Details) (Details)
Vietnam
Basisgegevens
Officiële landstaal Vietnamees
Hoofdstad Hanoi
Regeringsvorm Volksrepubliek
Staatshoofd Trương Tấn Sang
Regeringsleider Nguyễn Tấn Dũng
Religie boeddhisme 9,3%, rooms-katholicisme 6,7%
Oppervlakte 330.957 km² [1] (1,3% water)
Inwoners 85.846.997 (2009)[2]
92.477.857 (2013)[3] (279,4/km² (2013))
Overige
Volkslied Tiến Quân Ca
Munteenheid dong (VND)
UTC +7
Nationale feestdag 2 september (Quốc khánh)
Web | Code | Tel. .vn | VNM | 84
Voorgaande staten
Noord-Vietnam Noord-Vietnam
Republiek Zuid-Vietnam Republiek Zuid-Vietnam
1976
Topografie
Vietnam
Portaal  Portaalicoon   Vietnam
Portaal  Portaalicoon   Landen & Volken
Naam (taalvarianten)
quốc ngữ Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam
IPA [koŋ˨ hʊa˨˩ sa˧˨˧ hoi˨ tɕu˧˩˧ ŋiə˧˨˧ vɪət˨ nam]
hán tự 共和社會主義越南
Portaal  Portaalicoon   Taal

Vietnam (Vietnamees: Việt Nam), officieel de Socialistische Republiek Vietnam, is een land in Zuidoost-Azië. Het bevindt zich op het Indochina-schiereiland en wordt begrensd door China in het noorden, door de Golf van Tonkin en het daarin gelegen Chinese eiland Hainan in het noordoosten, door de Zuid-Chinese Zee in het zuidoosten, door Cambodja in het zuidwesten en door Laos in het noordwesten. Met 92.477.857 (2013) inwoners behoort Vietnam tot de veertien meestbevolkte landen ter wereld. De hoofdstad is het noordelijke Hanoi (Hà Nội) en de grootste stad is de zuidelijke Ho Chi Minhstad (Thành Phố Hồ Chí Minh), het vroegere Saigon.

Na meer dan duizend jaar Chinese overheersing, werd Vietnam in de tiende eeuw onafhankelijk. In de eeuwen die daarna volgden breidde het land zich in zuidelijke richting uit. In de negentiende eeuw werd Vietnam, samen met buurlanden Laos en Cambodja, gekoloniseerd door Frankrijk. De Fransen verlieten de kolonie na de Eerste Indochinese Oorlog (6 december 1946 tot 1 augustus 1954), waarna Vietnam werd opgedeeld in een communistisch noordelijk deel en een anti-communistisch zuidelijk deel. Deze twee delen vochten door gedurende de Tweede Indochinese Oorlog, beter bekend als de Vietnamoorlog (1957 tot 1975), die uiteindelijk leidde tot een Noord-Vietnamese overwinning en een hereniging van de twee delen.

Sinds de hereniging in 1976 is Vietnam een socialistische volksrepubliek. De Communistische Partij van Vietnam heeft als enige politieke partij alle macht in handen, hoewel het land vanaf 1986 door politieke en economische hervormingen steeds meer bij de internationale diplomatie en de wereldeconomie is betrokken.

Geschiedenis[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Geschiedenis van Vietnam voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Vietnam werd door westerlingen ingedeeld in de historische gebieden Tonkin, Annam en Cochin-China. In het noordelijk deel van deze gebieden was een Vietnamese staat gevestigd die een vorm van een tribuutrelatie met China had.Het zuiden van hedendaags Vietnam stond onder invloed van diverse rijken, achtereenvolgens; Funan, het Khmer-rijk en Champa. Portugese handelaren bereikten het land in 1535 en stichten een handelspost bij Faifo. In 1772 begon de Tay Son-rebellie tegen de heerschappij van de Le-dynastie. Door slim handelen van onder andere de Franse priester Pierre Pigneau de Behaine kwam Gia Long aan de macht. Mede door deze priester werd de Franse interesse in Vietnam aangewakkerd.

Vanaf de negentiende eeuw kwam het gebied onder invloed van Frankrijk en op 17 oktober 1887 werd de Unie van Indochina gevormd. Na de val van het Franse garnizoen in Điện Biên Phủ in 1954 werd Vietnam verdeeld in Noord-Vietnam en Zuid-Vietnam. De Vietnamoorlog (1957-1975) kwam voort uit de poging om communistische Vietcong-guerrilla's, actief in Zuid-Vietnam, te verslaan. Over het algemeen wordt aangenomen dat de Vietcong werden gesteund door de communistische Noord-Vietnamese regering, maar men is het er niet over eens hoe groot de invloed van Noord-Vietnam was gedurende de oorlog. De door de VS gesteunde overheid van Zuid-Vietnam kwam ten val in 1975 en het land werd herenigd in 1976.

Geografie[bewerken]

Geografisch overzicht[bewerken]

De Hạ Longbaai, een werelderfgoedlocatie in het noorden van Vietnam

De noordelijke en westelijke gebieden van Vietnam worden overheerst door de bergen van de Annamese bergketen, een voortzetting van de bergen van de Chinese provincies Yunnan en Guangxi in het noorden. nabij Sapa ligt de hoogste berg van Vietnam de Fan-si-pan, van 3143 m. Het smalste stuk tussen kustlijn en de grens is 50 km breed, het grootste 600 km. De bergen bereiken een hoogte van meer dan 2440 m, en er zijn opmerkelijke plateaus die bekendstaan als de Centrale Hooglanden (80 - 490 m). In dit gebied worden allerlei gewassen gekweekt, zoals rubber, koffie en thee, hoewel het gebied dunbevolkt is.

Het oosten van de Annamese bergketen in het noorden is een alluviale vlakte die door de Rode Rivier en een aantal kleinere rivieren wordt doorstroomd. Deze rivieren monden uit in de Golf van Tonkin. Ten zuiden van de delta van de Rode Rivier liggen de Centrale Laaglanden, een smalle kuststrook waar de korte, vaak snelstromende rivieren doorheen stromen. De riviertjes stromen van het westen naar het oosten en vormen vruchtbare delta's. Het zuiden van het Centrale Laagland is de alluviale vlakte van de delta van de rivier de Mekong, die door het zuidelijke gedeelte van het land stroomt.

Vietnam maakt aanspraak op de grotendeels onbewoonde Spratly-eilanden en de onbewoonde Paraceleilanden, midden in de strategisch belangrijke Zuid-Chinese Zee. China bezette de Paraceleilanden in 1974 en kwam mede daardoor in conflict met Vietnam. De Spratly's worden eveneens geclaimd door China, maar ook door Brunei, Maleisië en de Filipijnen. Beide archipels, bestaande uit eilanden en riffen, hebben naast hun strategische ligging ook belang voor de visserij en olie- en gaswinning.

In de Golf van Thailand, onder de kust van Cambodja, ligt Phú Quốc, een eiland met veel bossen en stranden. Langs de duizenden kilometers lange Vietnamese kust worden dergelijke eilanden en eilandjes groeipolen voor het belangrijk wordende toerisme.

Klimaat[bewerken]

Vietnam heeft drie klimaten. Het zuiden van Vietnam heeft een tropisch klimaat. Het is daar gemiddeld 32 °C. Vanaf juni tot en met september is het regenseizoen. Meestal vallen er in de namiddag zware regenbuien. De rest van de dag is het daar droog. In het midden van het land begint het regenseizoen in september en eindigt eind november. Vietnam wordt in één jaar een keer of acht getroffen door een tyfoon. Een tyfoon duurt meestal twee tot vier dagen. Ze komen meestal voor in juni tot oktober. In het noorden is het koeler. In de berggebieden vriest het zelfs in de herfst. In de zomermaanden is het warm en vallen er zware regenbuien.

Natuur[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie lijst van nationale parken in Vietnam en nationale parken voor de hoofdartikelen over dit onderwerp.

Enkele bekende Vietnamese nationale parken zijn Phong Nha-Kẻ Bàng, Bến En, Bạch Mã en Cát Tiên.

Bevolking[bewerken]

Ho Chi Minhstad, de grootste stad van Vietnam.

Bevolkingssamenstelling[bewerken]

Leden van het Hmong-volk op een markt in Noord-Vietnam

De bevolking is geconcentreerd in de twee belangrijke rivierdelta's. De etnische Vietnamezen vertegenwoordigen meer dan 85% van de bevolking. Zij spreken een Annamese Muongtaal.

Er zijn ongeveer 50 minderheidsgroepen in de hooglanden, waaronder de Muong, Tai, Hmong, Dao, Sedong, Jarai, Bahnar, Rhade, Cham en een groot aantal kleinere groepen. Er is een significante groep Cambodjanen, Khmer Krom genaamd, dichtbij de Cambodjaanse grens en bij de monding van de Mekong. Er zijn grote aantallen Chinezen in de stedelijke centra, in het bijzonder in het gebied genaamd Chợ Lớn (Grote Markt) van Ho Chi Minhstad, hoewel velen gevlucht zijn nadat Zuid-Vietnam door het Noorden werd verslagen en na een grensconflict met China in 1979.

Bevolkingsontwikkeling[bewerken]

Taal[bewerken]

In Vietnam wordt Vietnamees gesproken. Tussen het noorden en het zuiden zitten duidelijke verschillen, niet alleen in de uitspraak, maar ook in de gebruikte woorden.

Totdat de Franse Jezuïet Alexandre de Rhodes in de 17e eeuw het Latijnse alfabet introduceerde werd een op het Chinees gelijkend schrift gebruikt. Ook tegenwoordig treft men, met name bij religieuze gelegenheden, nog steeds Chinese tekens aan. Het huidige schrift is evenwel gebaseerd op Latijnse letters en wordt Quoc ngu genoemd. Het Vietnamees heeft meer klinkers dan De Rhodes met het Franse alfabet kon beschrijven. Zijn oplossing was het gebruik van extra tekens, zoals de accent circonflexe (het ^) dat we ook al kennen vanuit het Frans. Maar hiernaast wordt er ook gebruikgemaakt van een boogje boven de a, of een haakje aan de rechter bovenkant van een o en u, een punt onder de klinkers, of soms zelfs een combinatie van voornoemde tekens.

Het Vietnamees is een toontaal, net als het Chinees. In het Vietnamees zijn er 6 tonen. Hierdoor kan elke lettergreep of elk woord op 6 manieren worden uitgesproken. Ook deze tonen worden door extra tekens aangegeven.

Religie[bewerken]

De Vietnamese bevolking is een mengeling van aanhangers van het boeddhisme, confucianisme, traditionele lokale geloven en katholicisme (zie Katholieke Kerk in Vietnam). Hoewel de communistische overheid godsdienstige praktijken heeft afgeraden, wordt het getolereerd binnen de context van onder overheidstoezicht staande boeddhistische en katholieke groepen, en sinds de jaren 1990 is de traditionele verering bij boeddhistische tempels toegestaan. De protestantse evangelische kerken (die hoofdzakelijk onder etnische minderheden worden gevonden) en andere niet-geregistreerde groepen worden actief onderdrukt.

De religie in Vietnam is van oudsher beïnvloed door de Chinezen. De meeste Vietnamezen hangen een religie aan die een mengsel is van boeddhisme, taoïsme en voorouderverering.

Tijdens de kolonisatie van Vietnam is het katholicisme onder de Vietnamezen verspreid. De Zuid-Vietnamese regering na de Tweede Wereldoorlog bestond hoofdzakelijk uit deze katholieken. De katholieken waren meestal hoog opgeleid en vormden de elite van het land. Doordat het bestuur in handen was van deze elite en terwijl de meerderheid van de bevolking niet katholiek was, zorgde dit voor veel religieuze spanningen tussen katholieken en boeddhisten. Het boeddhisme werd door Ngo Dinh Diem hardhandig onderdrukt. Zo veroorzaakte hij een bloedbad in Hue, toen hij militair in greep tegen de boeddhistische processie op Vesak. De boeddhisten gingen tegen de wens van Diem in toch met boeddhistische vlaggen lopen. Later staken een aantal boeddhistische monniken zichzelf in brand als protest tegen Diems onderdrukking.

Politiek[bewerken]

Het presidentieel paleis in Hanoi
De kantorenwijk van Ho Chi Minhstad

Staatsinrichting[bewerken]

De Socialistische Republiek Vietnam wordt door een hoogst gecentraliseerd systeem geregeerd dat door de Communistische Partij van Vietnam (Đảng Cộng Sản Việt Nam) wordt overheerst, een partij die vroeger de Vietnamese Partij van de Arbeid genoemd werd. De overheid is in theorie onafhankelijk van de partij, maar in de praktijk ontvangt ze het grootste deel van haar richtlijnen van de partij. Hoewel er enige inspanning is geweest om lidmaatschap in overlappende partij- en staatsfuncties te ontmoedigen, gaat deze praktijk tot op de dag van vandaag verder. Trần Đức Lương, Phan Văn Khải, Nguyễn Văn An, Tan Nguyen Mest, Lê Hồng Anh en Phạm Văn Trà nemen hoge posities in de overheid in.

Er zijn geen wettige oppositiepartijen in Vietnam, waardoor Vietnam een eenpartijstelsel kent, hoewel een aantal onwettige groepen overzee verspreid onder ballingschapgemeenschappen in landen zoals Frankrijk en de Verenigde Staten bestaan. Deze gemeenschappen hebben demonstraties en opstanden tegen de overheid georganiseerd. Het prominentst zijn de Vietnamese Constitutionele Monarchistische Liga, de Volksactiepartij van Vietnam, Montagnard Foundation en de Regering van Vrij Vietnam. De Regering van Vrij Vietnam heeft de verantwoordelijkheid voor een aantal guerrillainvallen in Vietnam opgeëist. Deze invallen werden door de overheid als terrorisme gezien.

In internationaal verband is Vietnam lid van de APEC, de ASEAN, La Francophonie, de Verenigde Naties en de Wereldhandelsorganisatie.

Bestuurlijke indeling[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Provincies van Vietnam voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Vietnam is onderverdeeld in 58 provincies. De hoofdstad Hanoi geldt daarnaast bestuurlijk als een zelfstandige stad op provinciaal niveau (stadsprovincie). Ditzelfde is het geval bij het steden Cần Thơ, Đà Nẵng, Hải Phòng en Ho Chi Minhstad.

Cultuur[bewerken]

De traditionele Vietnamese áo dài
Watermarionet in Hanoi

In zijn vroege geschiedenis gebruikte Vietnam het Chinees schrift. In de 16e eeuw ontwikkelden de Vietnamezen hun eigen reeks karakters genaamd Chữ Nôm. Het gevierde epos Kim Van Kieu door Nguyễn Du werd geschreven in dit schrift. Tijdens de Franse koloniale periode werd Quốc Ngữ, het geromaniseerde Vietnamese alfabet, populair en het alfabetisme nam snel toe. Dit had een belangrijk effect op de politieke macht in het land.

Vanwege de langdurige vereniging van Vietnam met China is de Vietnamese cultuur nog steeds sterk confuciaans, met zijn nadruk op familieplicht en harmonie. Onderwijs wordt hoog gewaardeerd. Historisch was een goede opleiding het enige middel voor ambitieuze Vietnamezen om sociaal vooruit te komen. In de moderne tijd proberen Vietnamezen om de traditionele cultuur met de Westerse ideeën van individuele vrijheid, wantrouwen van gezag en de consumentencultuur in overeenstemming te brengen.

De meerderheid van Vietnamezen is boeddhist, met een sterke nadruk op voorouderverering. Maar ook andere overleden in de familie worden nog herdacht. Sommige critici zeggen[bron?] dat de tweede godsdienst Vietnamese bijgelovigheid en fatalisme is als gevolg van de vele decennia van koloniale onderdrukking en oorlog.

Een familiealtaar tijdens Tết Nguyên Đán, het Vietnamese nieuwjaar.

Binnen een stereotiepe Vietnamese katholieke familie zou men vinden: een intense toewijding aan Maagd Maria (de Heilige Moeder staat hoger dan de Zoon in de confuciaanse gedachte), foto's of schilderingen (soms ook de naam geschreven op een houten plank) van overleden voorvaderen op het familiealtaar en geloofspraktijken in de Feng Shui (Phong Thủy) en communicatie met geesten en de doden.

De keuken en de muziek van Vietnam hebben drie verschillende thema's, overeenkomstig met de drie gebieden van Vietnam: Bắc of het noorden, Trung of Centraal, en Nam of zuiden. De noordelijke klassieke muziek is de oudste van Vietnam en is traditioneel. Deze muziekstroming stamt uit de tijd van de Mongoolse invasies, toen de Vietnamezen een Chinese opera hoogtij vierden. De centrale klassieke muziek vertoont invloeden van de Champacultuur dankzij zijn melancholische melodieën. De zuidelijke muziek heeft een levendig karakter. De Vietnamese keuken is gebaseerd op rijst, sojasaus en vissaus (nước mắm). Zijn kenmerkend aroma is zoet (suiker), kruidig (serranopeper), en op smaak gebracht door een verscheidenheid aan munt.

Erfgoed[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Werelderfgoedlijst#Vietnam voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Kleding[bewerken]

Een belangrijk deel van de Vietnamese cultuur is de "áo dài", die wordt gedragen tijdens speciale gelegenheden zoals huwelijken en religieuze festivals. De witte áo dài is het vereiste uniform voor meisjes op veel scholen voor voortgezet onderwijs in Vietnam. Áo dài werd vroeger zowel door mannen als vrouwen gedragen maar wordt tegenwoordig vooral door vrouwen gedragen alhoewel in sommige gevallen zoals traditionele huwelijken ook mannen het dragen.[4]

Economie[bewerken]

Keangnam Hanoi Landmark Tower, Vietnams hoogste wolkenkrabber

Het grootste deel van de bevolking leeft van de landbouw en rijst is veruit het belangrijkste gewas. De Mekong en Rode rivierdelta's behoren tot de grootste rijstplantagegebieden van de wereld. In deze gebieden wordt dankbaar geprofiteerd van de zware regenval en rijke alluviale grond. Op de rijstplantages is een 4350 km lang gedetailleerd netwerk van dijken, dammen, kanalen, en sloten aangelegd dat irrigatie en overstromingsbeheer verstrekt.

Pinda's, graan, bataten en bonen zijn secundaire voedselgewassen, en katoen, jute, koffie, thee en suikerriet zijn belangrijke geproduceerde marktgewassen. De visserij en de aquacultuur zijn ook belangrijke industrieën. De mariene producten zijn een belangrijke uitvoer van het land, vooral garnalen.

Rubber is ook een belangrijk uitvoerproduct. Hout is er genoeg, in het bijzonder in het noorden, maar ontbossing als gevolg van nieuwe vestigingen op het hoogland, cultuurverplaatsing en de commerciële bosbouw worden een steeds ernstiger probleem.

De meeste delfstoffen van het land worden gevonden in het noorden. Vietnam wint grote hoeveelheden steenkool, evenals fosfaten, mangaan, bauxiet, chromaat en andere metaalertsen. Er zijn grote onderzeese aardoliebronnen (olie en gas) ontdekt in de zuidelijke wateren. De middelen om deze grondstoffen te winnen worden nog ontwikkeld. Vroeger werd de industriële ontwikkeling van Vietnam ernstig belemmerd door langdurige oorlogen, maar in het kader van het nieuwe economische hervormingsprogramma (Doi Moi), is er een aanzienlijke industriële ontwikkeling geweest.

De belangrijke industrieën zijn de landbouwverwerking, de machinebouw, autoassemblage en de vervaardiging van textiel en kleding, cement, chemische meststoffen, glas en banden. Veel van de grote en kapitaalintensieve projecten zijn gezamenlijke ondernemingen tussen buitenlandse en Vietnamese lokale regeringen. De toeristenindustrie is ook significant voor de economie van het land; bezochten in 1994 net meer dan één miljoen buitenlandse toeristen het land, in 2007 was dat aantal verviervoudigd tot ruim vier miljoen toeristen.[5]

De belangrijkste handelspartners van Vietnam zijn Singapore, Zuid-Korea en Japan.

Volgens het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties leeft in Vietnam 28,9% van de bevolking onder de armoedegrens.[6]

Verkeer en vervoer[bewerken]

Een vliegtuig van Vietnam Airlines op luchthaven Tân Sơn Nhất, Ho Chi Minhstad

Vietnam heeft zeventien vliegvelden, waaronder drie internationale luchthavens: Nội Bài in Hanoi, luchthaven Đà Nẵng in Đà Nẵng en Tân Sơn Nhất in Ho Chi Minhstad. Enkele andere vliegvelden zijn Liên Khương, Internationale Luchthaven Phu Bai, Internationale Luchthaven Cam Ranh, Internationale Luchthaven Cát Bi en Luchthaven Cần Thơ. Enkele toekomstige luchthavens zijn Internationale Luchthaven Phú Quốc en Internationale Luchthaven Long Thành. Vietnam Airlines is de nationale luchtvaartmaatschappij van Vietnam. Andere Vietnamese luchtvaartmaatschappijen zijn Air Mekong, Jetstar Pacific Airlines, VietJet Air en VASCO.

Vietnams eerste spoorlijn is de Reunification Express, die Ho Chi Minhstad en Hanoi verbindt. Vanuit Hanoi gaan er lijnen naar het noordoosten, noorden en westen. De oostelijke gaat van Hanoi naar Hạ Longbaai, de noordelijke lijn van Hanoi naar Thái Nguyên en de noordoostelijke lijn van Hanoi naar Lào Cai.

Vietnam heeft ook nog enkele grote havens, zoals de haven van Đà Nẵng, Cam Ranh, Hải Phòng, de Saigonhaven in Ho Chi Minhstad, Hong Gai, Quy Nhơn, en Nha Trang. In het binnenland is een netwerk van rivieren waarover transport is van circa 17700 km.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties