Waasland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Dit artikel gaat over de geografische streek in Vlaanderen. Voor de gelijknamige historische kasselrij zie Kasselrij Waasland.
Waasland
Streek in België Vlag van België
Kaart van het Land van Waas.png
Situering
Gewest Vlag Vlaams Gewest Vlaanderen
Provincie Vlag Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen
Coördinaten 51°15'1,01"NB, 4°12'7,99"OL
Algemeen
Oppervlakte 569,93 (zonder Linkeroever) km²
Inwoners (01/01/2021) 309.428
Foto's
WaaslandKaart.png
Portaal  Portaalicoon   België
Het Waasland in 1788.

Het Waasland - ook het Land van Waas genoemd - is een historische en geografische streek in het noordoosten van de huidige Belgische provincie Oost-Vlaanderen. Ook de gemeente Zwijndrecht en Linkeroever (Antwerpen) behoren tot het Waasland maar zijn sinds 1923 een deel van de provincie Antwerpen. Het Waasland wordt in het noorden begrensd door de Nederlandse staatsgrens, in het oosten door de Schelde en in het zuiden door de Schelde en de Durme. Sint-Niklaas wordt door velen gezien als hoofdstad van het Waasland, maar sinds de Franse tijd (1795-1814) heeft het gebied geen administratieve functie meer.

Etymologie[bewerken | brontekst bewerken]

Zie Waes (toponiem) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

'Waas' gaat etymologisch misschien terug op het Germaanse 'wasu', dat 'drassige grond' betekent, of op een oud Teutoons woord met de betekenis van 'slijk'. Een andere mogelijkheid is het Middelnederlandse woord 'wastin(n)e', wat 'woeste grond, woestenij' betekent (vgl. Engelse 'wasteland').

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

De Vlaamse gouwen, waaronder de Waasgouw

Vroege geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Zie ook het artikel over de Waasgouw en dat over de Cuesta van het Waasland.

Historisch gezien was er sprake van een Waasgouw (pagus Wasia), in het noordoosten van het graafschap Vlaanderen. Het was oorspronkelijk een overwegend agrarisch, dunbevolkt gebied waar geen steden tot ontwikkeling kwamen. Een groot bosgebied strekte zich uit van west naar oost, het zogenaamde Koningsforeest.

De oudste bewoningskernen bevonden zich op de Cuesta van het Waasland en de zandleemgronden in het zuiden aan de Schelde. Hier zijn sporen uit de Gallo-Romeinse periode teruggevonden. Waasmunster is de oudste parochie van het Waasland, en het Land van Beveren met bijbehorende kastelen was lang het voornaamste politieke centrum.

Keure van het Land van Waas en bestuur[bewerken | brontekst bewerken]

Zie Kasselrij Waasland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het Waasland werd een afzonderlijk rechtsgebied door de Keure van het Land van Waas, die in 1241 door gravin Johanna van Constantinopel werd verleend. In de 14de eeuw verschoof het machtscentrum naar Sint-Niklaas. Er werd besloten het Hoofdcollege te huisvesten in het Landhuis van Waas, hiertoe werd in de 1558 een groot huis gebouwd aan de Grote Markt, dat thans nog steeds bekend staat als Landhuis.[1] De schepenbank van deze Keure vergaderde meestal in Sint-Niklaas, en zetelde daar haar Feodaal Hof van Waas om recht te spreken. Deze Keure bleef van kracht tot het einde van de achttiende eeuw.

Franse tijd tot heden[bewerken | brontekst bewerken]

Tijdens de Franse tijd was het Waasland onderdeel van het Scheldedepartement (Département de l'Escaut), dat bij de oprichting van het Koninkrijk der Nederlanden hernoemd werd tot de provincie Oost-Vlaanderen.

Ook Linkeroever, waar voor de moderne urbanisatie onder andere de woonkern Vlaams Hoofd en de Borgerweert (samen de Sint-Annaparochie) lag, maakt historisch deel uit van het Waasland. De Borgerweert en een deel van Melselepolder werden in 1923 bij de stad Antwerpen gevoegd, en derhalve bij de gelijknamige provincie. Ook Burcht en Zwijndrecht werden door de provincie Antwerpen geannexeerd. Een en ander ging gepaard met grenscorrecties van de gemeenten Antwerpen, Zwijndrecht, Burcht, Melsele en Kallo.

Agrarische context[bewerken | brontekst bewerken]

De Wase landbouw onderscheidt zich door de planten- en dierenveredeling (bron: Vlaams Landbouwrapport 2012)

De zandgronden in het centrum van het Waasland zijn weinig vruchtbaar, in tegenstelling tot de zandleemgronden in het zuiden. Het noordoosten was aanvankelijk veengebied, dat in de late Middeleeuwen intensief afgegraven werd. Bij overstromingen in de zestiende eeuw raakte het volledig onder water. Later is het weer ingepolderd. De streek staat bekend voor zijn typische panorama's van bolle velden (door eeuwenlang rondploegen voor beter drainage) begrensd door knotwilgen.

Het Waasland is van enig belang geweest bij de start van de agrarische revolutie: met name Charles Townshend, een van de eerste 'wetenschappelijke' agronomen was een voorstander van landbouwtechnieken die hij hier ontdekt had, met name het afschaffen van braak in het traditionele drieslagstelsel met toevoeging van klaver en knolgewassen zodat meer vee gehouden kon worden - de productie daarvan kon afgezet worden in Gent en Antwerpen. Ook andere Britten kwamen daardoor in navolging van hem op studiereis naar de Wase landbouw.

Gemeenten in het Waasland[bewerken | brontekst bewerken]

Gemeenten vanaf 1977[bewerken | brontekst bewerken]

Lijst van gemeenten in het Waasland vanaf 1977
Postcode Gemeente Stad/Gem. Provincie Oppervlakte

(km²)

Aantal Inwoners

(01/01/2021)

Administratief

arrondissement

Gerechtelijk

arrondissement

Deelgemeenten
9100 Vlag Sint-Niklaas Sint-Niklaas stad Vlag Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen 84,19 79.315 Sint-Niklaas Dendermonde Sint-Niklaas, Belsele, Nieuwkerken-Waas, Sinaai
9120 Vlag Beveren Beveren gem. Vlag Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen 152,69 49.027 Sint-Niklaas Dendermonde Beveren, Haasdonk, Melsele, Vrasene, Kallo, Doel, Kieldrecht, Verrebroek
9160 Vlag Lokeren Lokeren stad Vlag Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen 68,25 42.131 Sint-Niklaas Dendermonde Lokeren, Daknam, Eksaarde
9140 Vlag Temse Temse gem. Vlag Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen 40,1 30.262 Sint-Niklaas Dendermonde Temse, Elversele, Steendorp, Tielrode
9170 Vlag Sint-Gillis-Waas Sint-Gillis-Waas gem. Vlag Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen 55,49 19.588 Sint-Niklaas Dendermonde Sint-Gillis-Waas, De Klinge, Meerdonk, Sint-Pauwels
2070 Vlag Zwijndrecht Zwijndrecht gem. Vlag Antwerpen (provincie) Antwerpen 20,24 19.254 Antwerpen Antwerpen Zwijndrecht, Burcht
9190 Stekene gem. Vlag Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen 45,27 18.857 Sint-Niklaas Dendermonde Stekene, Kemzeke
9150 Vlag Kruibeke Kruibeke gem. Vlag Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen 33,53 16.780 Sint-Niklaas Dendermonde Kruibeke, Bazel, Rupelmonde
9250 Waasmunster gem. Vlag Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen 32,24 10.901 Dendermonde Dendermonde Waasmunster
9180 Vlag Moerbeke Moerbeke gem. Vlag Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen 37,93 6.613 Gent Gent Moerbeke

Gemeenten tot 1976[bewerken | brontekst bewerken]

Gemeente
(tot 1976)
Post-
code
Fusiegemeente Provincie Administratief
arrondissement
Gerechtelijk
arrondissement
Bazel 9150 Kruibeke Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Belsele 9111 Sint-Niklaas Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Beveren 9120 Beveren Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Burcht 2070 Zwijndrecht Antwerpen Antwerpen Antwerpen
Daknam 9160 Lokeren Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
De Klinge 9170 Sint-Gillis-Waas Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Doel 9130 Beveren Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Eksaarde 9160 Lokeren Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Elversele 9140 Temse Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Haasdonk 9120 Beveren Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Kallo 9120 Beveren Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Kemzeke 9190 Stekene Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Kieldrecht 9130 Beveren Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Klein-Sinaai[2] 9190 Stekene Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Kruibeke 9150 Kruibeke Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Lokeren 9160 Lokeren Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Meerdonk 9170 Sint-Gillis-Waas Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Melsele 9120 Beveren Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Moerbeke 9180 Moerbeke Oost-Vlaanderen Gent Gent
Nieuwkerken-Waas 9100 Sint-Niklaas Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Rupelmonde 9150 Kruibeke Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Sinaai 9112 Sint-Niklaas Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Sint-Gillis-Waas 9170 Sint-Gillis-Waas Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Sint-Niklaas 9100 Sint-Niklaas Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Sint-Pauwels 9170 Sint-Gillis-Waas Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Steendorp 9140 Temse Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Stekene 9190 Stekene Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Temse 9140 Temse Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Tielrode 9140 Temse Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Verrebroek 9130 Beveren Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Vrasene 9120 Beveren Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Dendermonde
Waasmunster 9250 Waasmunster Oost-Vlaanderen Dendermonde Dendermonde
Zwijndrecht 2070 Zwijndrecht Antwerpen Antwerpen Antwerpen

Hedendaagse samenwerking tussen de Wase gemeenten[bewerken | brontekst bewerken]

Acht Wase gemeenten - Beveren, Kruibeke, Lokeren, Sint-Gillis-Waas, Sint-Niklaas, Stekene, Temse en Waasmunster - werken sinds 1968 samen in het intergemeentelijk samenwerkingsverband Interwaas (tot 2009 bekend als I.C.W.).[3] In 2014 is ook de gemeente Moerbeke tot Interwaas toegetreden, en in 2016 ook de gemeente Zwijndrecht. Deze intercommunale houdt zich bezig met talrijke domeinen, van projectontwikkeling, over het beheer van de Waaslandhaven (via een nieuw akkoord, gepland voor 2015), tot bibliotheken (als BiblioWaas) en erfgoed (als Erfgoedcel Waasland[4]). Ook bestaat er de Opdrachthoudende Vereniging voor Huisvuilverwerking Midden-Waasland (MIWA), een afvalintercommunale.

Na de hervorming van de Belgische brandweer, vormen sinds 2015, de zeven gemeenten Beveren, Kruibeke, Sint-Gillis-Waas, Sint-Niklaas, Stekene, Temse en Waasmunster samen de 'hulpverleningszone Waasland'.[5] Op 1 januari 2015 fuseerden de politiezones Beveren en Sint-Gillis-Waas/Stekene tot politiezone Waasland-Noord.

Heraldiek[bewerken | brontekst bewerken]

Sinds de zestiende eeuw gebruikte de Keure van het Land van Waas de raap als symbool. De Wase landbouw stond destijds immers bekend om de rapenteelt binnen het vierslagstelsel, die bijdroeg aan een meer vruchtbare bodem en die 's winters kon dienen als voedsel voor het vee. Tien Wase (deel)gemeenten namen bijgevolg de raap op in hun wapenschild. Het wapenschild van het Land van Waas ("in keel een raap van natuurkleur") staat onder meer afgebeeld op de gevel van de Cipierage in Sint-Niklaas, die sinds 1662 dienstdeed als gevangenis voor de hele Keure. Ook Waasse Club en Wase Club, studentenverenigingen voor Wase studenten in Leuven en Gent respectievelijk, gebruiken de raap en daaruit afgeleide kleuren in hun wapenschild.

Vlaggen[bewerken | brontekst bewerken]

Ook op vlaggen van gemeenten uit het Land van Waas wordt de raap, wat het symbool is van het Waasland, teruggevonden.

Vernoemingen[bewerken | brontekst bewerken]

Naast het achtervoegsel "-Waas" in de verschillende dorpen en gemeenten, zijn er naar het Waasland verscheidene zaken vernoemd:

Trivia[bewerken | brontekst bewerken]