Sint-Niklaas

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Sint-Niklaas
Stad in België Vlag van België
Stadhuis St-Niklaas.JPG
Het stadhuis op de Grote Markt
Vlag van Sint-Niklaas Wapen van Sint-Niklaas
(Details) (Details)
Sint-Niklaas (België)
Sint-Niklaas
Geografie
Gewest Vlag Vlaams Gewest Vlaanderen
Provincie Vlag Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen
Arrondissement Sint-Niklaas
Oppervlakte
– Onbebouwd
– Woongebied
– Andere
84,19 km² (2019)
62,85%
18,28%
18,87%
Coördinaten 51° 10' NB, 4° 8' OL
Bevolking (bron: AD Statistiek)
Inwoners
– Mannen
– Vrouwen
– Bevolkingsdichtheid
78.531 (01/01/2020)
48,98%
51,02%
932,74 inw./km²
Leeftijdsopbouw
0-17 jaar
18-64 jaar
65 jaar en ouder
(01/01/2020)
21,78%
58,44%
19,77%
Buitenlanders 10,91% (01/01/2020)
Politiek en bestuur
Burgemeester Lieven Dehandschutter (N-VA)
Bestuur N-VA, Groen, Open Vld
Zetels
N-VA
Vlaams Belang
Groen
CD&V
Vooruit
Open Vld
PVDA
41
14
7
6
6
5
2
1
Economie
Gemiddeld inkomen 18.093 euro/inw. (2017)
Werkloosheidsgraad 7,76% (jan. 2019)
Overige informatie
Postcode
9100
9100
9111
9112
Deelgemeente
Sint-Niklaas
Nieuwkerken-Waas
Belsele
Sinaai
Zonenummer 03
NIS-code 46021
Politiezone Sint-Niklaas
Hulpverleningszone Waasland
Website www.sint-niklaas.be
Detailkaart
Sint-NiklaasLocatie.pngKaart van Sint-Niklaas
ligging binnen het arrondissement Sint-Niklaas
in de provincie Oost-Vlaanderen
Foto's
Onze-Lieve-Vrouwekerk
Onze-Lieve-Vrouwekerk
Portaal  Portaalicoon   België

Sint-Niklaas (Frans: Saint-Nicolas) is een stad in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen. De stad wordt door velen gezien als de hoofdstad van het Land van Waas en telt ruim 79.000 inwoners (2021), die Sint-Niklazenaars[1] worden genoemd. De bijnamen van de Sint-Niklazenaren zijn oliezeikers,[2] rapenbraders[3] of blauwselmannen.[4] De stad is ook bekend om haar marktplein, het grootste van België.

Toponymie[bewerken | brontekst bewerken]

De naam Sint-Niklaas is afgeleid van Nicolaas van Myra, de patroonheilige van de stad. Begin 13de eeuw werd voor hem een parochie opgericht en een bijhorende kerk gebouwd, de Sint-Nicolaaskerk. Deze naam is men dan ook voor het omliggende dorp gaan gebruiken. In de schenkingsakte van Johanna van Constantinopel van 1219 wordt de nederzetting "Sancti Nicolae in Bosco" genoemd, oftewel Sint-Nicolaas-ten-Bos, verwijzend naar het Koningsforeest. Later is "Sint-Nicolaas" enigszins verbasterd tot de huidige naam. In het verleden zette men achter de stadsnaam soms ook nog "-Waas", verwijzend naar de ligging van Sint-Niklaas in het Waasland, maar deze gewoonte is buiten gebruik geraakt. Enkel in het Frans wordt dit nog wel gedaan, om verwarring te voorkomen met Saint-Nicolas, een gemeente in de provincie Luik.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Ontstaan[bewerken | brontekst bewerken]

Hoewel er sporen van voor-Romeinse activiteiten gevonden zijn op het grondgebied van het huidige Sint-Niklaas, lag het regionale centrum in de Romeinse tijd in het nabijgelegen Waasmunster, vermoedelijk vanwege de betere ligging aan de rivier de Durme. De geschiedenis van Sint-Niklaas begint pas in 1217, wanneer de bisschop van Doornik Gozewijn (Gosuinus), op advies van de pastoor van Waasmunster, de Sint-Nicolaaskerk opricht voor de heilige Nicolaas van Myra. Die plaats lag op de kruising van de wegen tussen Gent en Antwerpen enerzijds, en Brabant en Zeeuws-Vlaanderen anderzijds, en lag dan ook gunstig voor reizende handelaars. In 1219 schonk gravin Johanna van Constantinopel zes bunders 'woestine' ten oosten van de kerk aan de nieuwe, zelfstandige parochie, de zogenaamde papenakkers.[5] De Sint-Nicolaasparochie was tot medio 16e eeuw kerkrechtelijk afhankelijk van het bisdom Doornik. Staatsrechtelijk was het echter onderdeel van het graafschap Vlaanderen. De macht van dat graafschap resulteerde in een snelle economische groei van de stad.

In 1241 werd Sint-Niklaas door gravin Johanna in de 'Keure van het Land van Waas' tot administratief centrum van het Waasland gepromoveerd. Er werd een hoofdcollege geïnstalleerd met zeven schepenen, onder voorzitterschap van een baljuw als vertegenwoordiger van de graaf. Dit college was het overkoepelende orgaan van de verschillende parochiebesturen van de kasselrij Waasland, en regelde bestuurszaken maar ook straf- en privaatrechtelijke kwesties.[5] Bestuursleden van de parochiale overheid en het college werden gekozen uit vooraanstaande Wase families. Tot de voornaamste families behoorden Zaman, De Jonghe en De Maere.[6] Dit werd gedaan om de regio beter te organiseren zodat ze konden concurreren tegen de heren van Beveren.

Een oorkonde uit 1248 beschrijft dat Margharetha II, gravin van Vlaanderen zes bunders grond ten westen van de kerk aan de parochie schonk. Er werd als voorwaarde gesteld dat deze grond voor altijd onverdeeld en onbebouwd moesten blijven. Desondanks werden er drie grote inbreuken gepleegd, waar de bouw van het stadhuis en de bouw van een nieuwe kerk in de 19de eeuw er een van is. Deze voorwaarde verklaart de ongewoon grote omvang van het marktplein vandaag.

14e eeuw tot 17e eeuw[bewerken | brontekst bewerken]

Sint-Niklaas in de eerste helft van de 17e eeuw (afbeelding uit Flandria Illustrata - 1641)

De stad is nooit ommuurd geweest, waardoor ze steeds makkelijk te veroveren was. In 1381 bijvoorbeeld, werd Sint-Niklaas geteisterd door brand en plundering. De ligging niet ver van de Schelde, tussen Antwerpen en Gent, zorgde desalniettemin steeds voor een snel herstel. In 1513 werden door keizer Maximiliaan I marktrechten verleend die Sint-Niklaas toestonden wekelijks een markt te organiseren, eveneens als een jaarmarkt.[5] Later werd de stad bezet door calvinisten van de Gentse Republiek. Rond 1580 veroorzaakten rondtrekkende beeldenstormers hevige schade aan de kerk. De 17e eeuw was algemeen genomen een periode van voorspoed; dat liet zich merken in de economische groei die Sint-Niklaas gedurende die periode doormaakte. Vooral vlas en wol zorgden voor economische successen en leverden het Waasland de bijnaam 'de tuin van Vlaanderen' op. Dit was ook de tijd dat Sint-Niklaas werd begiftigd met veel administratieve gebouwen en drie kloostergemeenschappen (de oratorianen, de minderbroeders en de zwartzusters). Deze laatsten bezorgden de regio onderwijs, religie en medische zorgen.

Stadsbrand[bewerken | brontekst bewerken]

Op 25 mei 1690 werd Sint-Niklaas nogmaals geteisterd door een rampzalige stadsbrand, die ontstaan was in een jeneverstokerij. Niet minder dan 565 huizen werden toen verwoest. Enkel de stenen gebouwen bleven staan.[5] Er werd een onderzoek ingesteld door de Raad van Vlaanderen, die in 1693 niet minder dan negen branden had toegeschreven uit drankstokerijen. De schade was ontzettend groot, en er werden speciale tienden geheven voor de schade aan de kerk te herstellen. Zo werden de abt van Boudelo, in Gent, en de abdis van Nonnenbos gevraagd om tienden bij te dragen.[7] De stad herstelde zich vrij snel, mede dankzij de inzet van de oratorianen. Zo verkreeg Joannes van Nieulande de approbatie van bisschop van der Noot en de abt van Orval tot het oprichten van een aartsbroederschap van de Heilige Drievuldigheid in 1697.[8]

18e eeuw tot 19de eeuw[bewerken | brontekst bewerken]

Sint-Niklaas op de Ferrariskaart van 1775

In het begin van de 18e eeuw lag Sint-Niklaas, en de omliggende regio, middenin het strijdgewoel van de Spaanse Successieoorlog.[5] Na de oorlog profiteerde Sint-Niklaas van de economische vooruitgang onder Oostenrijkse voogdij. In 1764 begon de eerste industriële katoenweverij te werken. Het was de start van een intensieve ontwikkeling van de textielproductie, die Sint-Niklaas omstreeks 1830 transformeerde tot de voornaamste Oost-Vlaamse industriestad na Gent.

Aan het einde van de 18e eeuw bracht de Franse Revolutie religieuze intolerantie. Daarnaast werd de bestuurlijke situatie door de Fransen gemoderniseerd. Tevens werd in 1795 de kasselrij Waasland afgeschaft, waardoor Sint-Niklaas de status van regionale hoofdstad verloor. Er werd een gemeente opgericht, met een burgemeester aan het hoofd.[5] De gemeente Sint-Niklaas maakte dan weer deel uit van het arrondissement Dendermonde en het Scheldedepartement. In 1803 bracht Napoleon Bonaparte een bezoek aan Sint-Niklaas, dat hij het jaar daarop tot stad bevorderde op grond van het inwoneraantal (circa 11.000).

De Nederlandse tijd bracht verdere administratieve hervormingen. Grote delen van het Scheldepartement werden herdoopt tot de provincie Oost-Vlaanderen en in 1818 werd het arrondissement Sint-Niklaas afgesplitst van Dendermonde. Hierdoor werd de stad terug een regionale hoofdplaats.

De Belgische onfhankelijkheid betekende een achteruitgang van de textielbranche door het verlies van de Nederlandse koloniale markten. De burgerij en het stadsbestuur bleef hierdoor nog lange tijd orangistisch. De aansluiting van de stad op het nationale spoorwegennet rond 1850 bracht echter een positieve kentering teweeg en was de motor van een krachtige relance en een grootscheepse stadsuitbreiding. Onder andere een nieuw stadhuis, de Onze-Lieve-Vrouwekerk en het Regentieplein werden gedurende die periode gebouwd. In 1854 werd de stad getroffen door voedselrellen, veroorzaakt door hoge voedselprijzen en grote armoede die de industrialisatie met zich meebracht. In 1896 wordt de Onze-Lieve-Vrouwetoren bekroond met een zes meter hoog verguld Mariabeeld. De inhaling ging gepaard met grote feestelijkheden.

20e eeuw tot heden[bewerken | brontekst bewerken]

De Eerste Wereldoorlog betekende een vertraging voor de groei van de stad. Op 10 oktober 1914 kwamen de Duitse troepen de stad binnen. Dit ging gepaard met plunderingen. Op 15 november 1918, vier dagen na de wapenstilstand, bevrijdden Belgische soldaten de stad weer., De economische groei van voor de oorlog kwam terug op gang met de bloeiperiode van het interbellum. Vooral de textiel- en breigoednijverheid profiteerden hiervan.[5] Door de nieuwe rijkdom werden er verschillende bouwwerken in art deco opgetrokken in nieuw gebouwde wijken, waaronder enkele in de Monseigneur Stillemansstraat.

Bij het begin van de Tweede Wereldoorlog, op 17 mei 1940, werd Sint-Niklaas gebombardeerd door de Duitsers. Bij dat bombardement vielen 87 doden, vooral gevluchte burgers van Breda die op dat moment in een school in de Gasmeterstraat verbleven. Drie dagen later trokken Duitse troepen de stad binnen.[5] In 1944 werd de stad bevrijd door de Poolse 1e Pantserdivisie onder leiding van Stanisław Maczek. Als herinnering aan de oorlogsjaren en de vrede wordt op initiatief van burgemeester De Vidts de Vredefeesten opgericht.

Ondanks dat de stad redelijk ongehavend uit de oorlog kwam, geraakte de textielindustrie in de jaren erna pas echt in een crisis, waardoor ze begin 21e eeuw zo goed als volledig verdwenen is. De nijverheid kenmerkte zich door een bloeiende breisector. Verschillende grote bedrijven kenden dan hun bloeiperiode: Scheerders-Van Kerchove en ook Nobels-Peelman. Dit laatste bedrijf ging in 1983 failliet.[9]

Op 6 november 1956 bracht koning Boudewijn een bezoek aan de stad, waarbij hij de befaamde Heirmanklok plechtig onthulde in het Kasteel Walburg. Begin jaren 70 werd spoorlijn 59, die gelijkvloers door de stad reed, op een viaduct gelegd om de verschillende overwegen af te kunnen schaffen. De werken waren uiteindelijk klaar in 1973. Sindsdien snijdt het betonnen viaduct het centrum in twee.[10] Op 1 januari 1977 werden de gemeenten Belsele, Nieuwkerken-Waas en Sinaai bij de stad gevoegd. Het dorp Klein-Sinaai, dat deel uitmaakte van Sinaai, werd geen deel van de stad maar van de gemeente Stekene.

Vandaag is het historische centrum voornamelijk geëvolueerd naar een winkel- en dienstencentrum. Door het openen van een koopcentrum aan de rand van de stad kreeg de middenstand echter zware klappen, met een leegstand die jaren aansleepte. Vanaf de 21e eeuw beoogt de stad een heropleving van het centrum, met projecten zoals de renovatie van de Grote Markt en het Stationsplein, en de heraanleg van de Stationsstraat als voetgangersgebied.

Geografie[bewerken | brontekst bewerken]

Sint-Niklaas ligt in het Waasland, dat op zijn beurt weer uitmaakt van Zandig Vlaanderen. De stad is 30 km verwijderd van Gent en 20 km van Antwerpen. Andere dichtbijgelegen steden zijn Dendermonde, Hulst, Lokeren en Mechelen. Het is de op twee na grootste stad van Oost-Vlaanderen en daarmee een van de dertien Vlaamse centrumsteden.

Kernen[bewerken | brontekst bewerken]

Kaart van Sint-Niklaas

De stad telt naast Sint-Niklaas zelf nog de deelgemeenten Belsele, Nieuwkerken-Waas en Sinaai. In het noorden van Belsele ligt het dorpje Puivelde.

Nr. Naam Oppervlakte
(km²)
Bevolking
(01/01/2017)
Bevolkingsdichtheid
(inw./km²)
I Sint-Niklaas 31,74 53.517 1.686
II Nieuwkerken-Waas 9,86 5.921 601
III Belsele 20,26 10.383 512
IV Sinaai 21,94 6.161 281

Aangrenzende gemeenten[bewerken | brontekst bewerken]

De stad Sint-Niklaas grenst aan volgende gemeenten en deelgemeenten:

Andere nabijgelegen gehuchten en kernen, die geen gemeente of deelgemeente vormen, zijn: Klein-Sinaai, Sombeke, Velle en Westakkers.

   Aangrenzende gemeenten   
 Moerbeke       Sint-Gillis-Waas, Stekene        
      Brosen windrose nl.svg      
 Lokeren   Beveren 
           
        Temse, Waasmunster        

Hydrografie[bewerken | brontekst bewerken]

De Sinaaibrug over de Moervaart

De gemeente heeft enkele waterlopen op haar grondgebied liggen. De Barbierbeek en de Belselebeek zijn er hier twee van. Bovendien vormen de Stekense Vaart en de Moervaart grotendeels de westelijke grens van de gemeente. De Molenbeek mondt uit in de Stekense vaart en vormt een deel van de noordelijke grens met Sint-Gillis-Waas en Stekene.

Demografie[bewerken | brontekst bewerken]

Sint-Niklaas telde op 1 januari 2020 78.513 inwoners en is daarmee de op twee na grootste gemeente van Oost-Vlaanderen, na Gent en Aalst. De stad is de op zeven na grootste gemeente van het Vlaams Gewest en de op achttien na grootste van heel België.

Bevolkingssamenstelling[bewerken | brontekst bewerken]

In 2017 zag de bevolking er als volgt uit. Van de 76.028 inwoners die de stad op dat moment had, waren er 17.857 19 jaar of jonger; 42.932 personen behoorden tot de groep van 20 tot 64 jaar; en 15.239 inwoners waren 65 jaar of ouder. Dit is respectievelijk 23,4%, 56,5% en 20,0%. Vergeleken met de Vlaamse cijfers van respectievelijk 21,6%, 58,7% en 19,7% voldoet de stad grotendeels aan het gemiddelde plaatje. In 2016 had Sint-Niklaas een geboortecijfer van 12 geboorten per 1.000 inwoners. Het sterftecijfer lag of 9,9 overlijdens per 1.000 inwoners. Daarmee had het een natuurlijke bevolkingsgroei van 2,1 personen met 1.000 inwoners. Dit cijfer ligt hoger dan het cijfers van het Vlaamse Gewest, dat slechts op 0,8 ligt.[11]

In 2016 had 8,1% van de bevolking niet de Belgische nationaliteit, oftewel 6.070 inwoners. Van deze groep waren de Nederlanders het meest vertegenwoordigd, met 1.059 personen (1,4%). Dit aantal is een grote stijging tegenover tien jaar ervoor, toen slechts 4,3% van de bevolking de geen Belg was. Cijfers uit 2016 tonen dat in totaal een kwart van de bevolking van buitenlandse herkomst is (24,83%). Dit komt overeen met 18.842 inwoners. Het overgrote merendeel hiervan, 14.214, had roots buiten de EU liggen.[11]

Evolutie van het inwoneraantal[bewerken | brontekst bewerken]

Het bevolkingsaantal van de stad (zonder de huidige deelgemeenten) heeft eeuwenlang onder de tienduizend inwoners gelegen. Zo telde Sint-Niklaas in 1661 5107 personen. Goed dertig jaar later, in 1698, was dit gestegen naar 6306. De achttiende eeuw zorgde echter voor een grote expansie, onder invloed van de industrialisering. In 1714, aan het begin van de eeuw, telde Sint-Niklaas nog 6493 inwoners. Maar aan het einde, in 1794, werd reeds 10.800 inwoners bereikt. De snelle groei zette zich in de 19e en een groot stuk van de 20e eeuw verder door. In 1845 telde de stad reeds 20.000 inwoners, in 1876 25.000. Aan het begin van de 20e eeuw was dit al 30.000 en in 1914 35.000. In 1933 werd de 40.000 inwoners bereikt.[5]

Bij de fusie van 1977 kreeg de toen ruim 48.000 inwoners tellende stad er meer dan 19.000 inwoners bij, waardoor het totale inwonersaantal in één klap steeg naar 67.818.[5] De jaren 60 en 70 betekenden echter een vertraging voor de groei, die uiteindelijk stopte rond de 68.000 inwoners. Hierrond werd er decennia geschommeld. Het is pas in de 21e eeuw dat er verdere groei plaatsvond, waardoor Sint-Niklaas in zijn geheel anno 2021 tegen de 80.000 inwoners aanleunt.

Alle historische gegevens van de grafiek hieronder hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.

  • Bronnen:NIS, Opm:1806 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari

Bezienswaardigheden[bewerken | brontekst bewerken]

Zie ook: Lijst van onroerend erfgoed in Sint-Niklaas

Religieuze bouwwerken[bewerken | brontekst bewerken]

  • De Christus Koningkerk in modernistische stijl
  • De Heilig Hartkerk, ook wel Paterskerk genoemd, een voormalig kerkgebouw
  • De Onze-Lieve-Vrouwekerk in neobyzantijnse stijl staat bekend om haar symbolische wandschilderingen en heeft een verguld, zes meter hoog Mariabeeld op de toren
  • Het Sint-Jozef-Klein-Seminarie werd in de 17e eeuw door minderbroeders gebouwd. Het is nu een middelbare school
  • De Sint-Jozefskerk, een neogotische bakstenen kerk in de wijk Tereken
  • De Sint-Nicolaaskerk is gesticht in de 13e eeuw en gaf haar naam aan de stad. Na een hevige brand in de 17e eeuw werd de kerk heringericht in barokstijl. Haar aankleding en vooral de kerkschat maken de Sint-Nicolaaskerk tot een van de rijkste van de streek
  • Het Moederklooster van de Zusters Jozefienen
  • De Ecce-Homokapel van 1757
  • De Heikapel van 1779

Burgerlijke bouwwerken[bewerken | brontekst bewerken]

Het stadhuis op de Grote Markt

Natuur[bewerken | brontekst bewerken]

  • De Bezenkoek, een bosgebied in Belsele en Sinaai[13]
  • Recreatiedomein De Ster
  • De Fondatie van Boudelo, een natuurgebied aan de Stekense Vaart
  • Het Puitvoetbos, een bosgebied ten zuiden van het stadscentrum. Het werd einde jaren '30 van de 20e eeuw aangekocht ten behoeve van de jeugdbeweging. In de loop der jaren bleef het bos, dat ingeklemd tussen stadsrand en bedrijventerrein kwam te liggen, gevrijwaard van verkaveling. In 1992 werd besloten om het uit te breiden tot 52 ha, als groene buffer.
  • Het Romain De Vidtspark met Kasteel Walburg, een waterburcht
  • Verschillende, voor het Waasland typerende, bolle akkergebieden[14]

Musea[bewerken | brontekst bewerken]

  • Het Edgar Tinelmuseum in deelgemeente Sinaai neemt de bezoeker mee in het levensverhaal van Edgar Tinel, een eenvoudige dorpsjongen die het tot pianist schopt en het Brusselse Conservatorium bereikt.
  • Het Heemkundig Museum Nieuwkerken-Waas 200/700 in deelgemeente Nieuwkerken-Waas belicht de voornaamste facetten van het Nieuwkerkse volksleven.
  • Het Historisch pijp- en tabakmuseum
  • Het Huis Janssens, een herenwoning in neo-Vlaamse renaissancestijl, herbergt de collectie van de Koninklijke Oudheidkundige Kring van het Land van Waas.
  • Het Internationaal Exlibriscentrum
  • Het Mercatormuseum behandelt de volledige geschiedenis van de cartografie.
  • De Salons voor Schone Kunsten: in een monumentaal neoclassicistisch herenhuis wordt een selectie uit het stedelijk kunstpatrimonium tentoongesteld.
  • Het SteM Zwijgershoek: het cultuurhistorisch museum neemt de bezoeker mee op een traject doorheen de tijd, van de prehistorie tot de 21ste eeuw.
  • Ruim vijftig kunstwerken, aangekocht door de organisatie Kunst in de stad (KidS), sieren de straten en pleinen van de stad.

Art deco[bewerken | brontekst bewerken]

In Sint-Niklaas zijn vele voorbeelden te vinden van de art-decostijl. In de late 19de eeuw was Sint-Niklaas een bloeiend centrum voor de textiel- en breinijverheid. Deze evolutie werd enigszins gestopt door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Maar de stad kwam er echter relatief ongeschonden uit waardoor de economie snel terug aanzwengelde. Door het succes dat de sector kende, trok de stad veel nieuwe arbeiders aan en ontstond er tevens een rijke burgerij. Deze lieten zich grote huizen bouwen in de stijl naar de toenmalige mode in de nieuwe wijken die rond het oude centrum werden gebouwd.[15][16][17].

De huizen rond de Monseigneur Stillemansstraat behoren veeleer tot art deco en nieuwe zakelijkheid en geven een fraai beeld van de levensstandaard van de Sint-Niklase burgerij van weleer. De straat is sinds 2002 een beschermd stadsgezicht.[18][19] Ook in de Stations- en Elisabethwijk zijn er veel van deze panden te vinden.[20] Ook sommige religieuze gebouwen zijn opgetrokken in deze stijl, zo ook de Broederschool in de Nieuwstraat, en een deel van de Normaalschool in de Kasteelstraat. De Christus Koningkerk uit 1938 in de Heistraat is dan weer een fraai voorbeeld van het modernisme.

Politiek[bewerken | brontekst bewerken]

Structuur[bewerken | brontekst bewerken]

Sint-Niklaas Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provinciedistrict Kanton Gemeente
Administratief Niveau Vlag van Europa Europese Unie Vlag van België België Vlag Vlaams Gewest Vlaanderen Vlag Oost-Vlaanderen Oost-Vlaanderen Sint-Niklaas Sint-Niklaas
Bestuur Europese Commissie Belgische regering Vlaamse regering Deputatie Gemeentebestuur
Raad Europees Parlement Kamer van
volksvertegenwoordigers
Vlaams Parlement Provincieraad Gemeenteraad
Kiesomschrijving Nederlands Kiescollege Kieskring Oost-Vlaanderen Dendermonde-Sint-Niklaas Sint-Niklaas Sint-Niklaas Sint-Niklaas
Verkiezing Europese Federale Vlaamse Provincieraads- Gemeenteraads-
Zetelverdeling gemeenteraad 2019-2024
1
6
5
6
2
14
7
14 
De 41 zetels zijn als volgt verdeeld:

Burgemeesters[bewerken | brontekst bewerken]

Zie Lijst van burgemeesters van Sint-Niklaas voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De huidige burgemeester is Lieven Dehandschutter.

Uitslagen gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976[bewerken | brontekst bewerken]

Op 1 januari 1977 werden de voormalige gemeenten Belsele, Nieuwkerken-Waas en Sinaai bij Sint-Niklaas gevoegd.

Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1946 behaalde de CVP nog 45% van de geldige uitgebrachte stemmen en meteen toch de absolute zetelmeerderheid in de gemeenteraad; in 2018 was haar opvolger CD&V teruggevallen tot 14%. De Volksunie was in 1976 de tweede partij met 24% van de geldig uitgebrachte stemmen; in 2000 kreeg de partij nog maar 8%. Na een kartel met CD&V in 2006, werd N-VA (afsplitsing van VU) vervolgens de grootste met 28%. Deze trend zette de partij voort in 2018. De socialisten SP en later sp.a klommen van 21% in 1976 tot 35% in 2006, maar daalden daarna weer tot 13% in 2018. In 2006 en 2012 namen zij deel in kartel. De liberalen gingen van 8% naar 14% in 2000, gevolgd door een daling tot 7%. Het Vlaams Blok/Vlaams Belang bereikte in 2006 een hoogtepunt met 27% maar in 2012 werd de partij gehalveerd. Zes jaar later maakte de partij een gedeeltelijke herstelbeweging tot 17%.

De PVDA kwam na de verkiezingen van 2018 voor de eerste maal in de gemeenteraad terecht.

2019-2024[bewerken | brontekst bewerken]

Burgemeester is Lieven Dehandschutter (N-VA). Hij leidt een coalitie bestaande uit N-VA, Groen en Open Vld. Samen vormen ze de meerderheid met 22 op 41 zetels.

Schepencollege[bewerken | brontekst bewerken]

Functie en bevoegdheden Naam Partij
Burgemeester Lieven Dehandschutter N-VA
Eerste schepen
Ruimtelijke ordening, duurzaamheid en natuur
Wout De Meester Groen
Tweede schepen
Financiën, personeel en sport
Peter Buysrogge N-VA
Derde schepen
Economie, evenementen, stadspromotie en digitalisering
Ine Somers Open Vld
Vierde schepen
Wonen, kinderopvang, opvoeding en onderwijs
Marijke Henne N-VA
Vijfde schepen
Mobiliteit, openbaar domein en stadsontwikkeling
Carl Hanssens N-VA
Zesde schepen
Jeugd, participatie en gebouwen
Bart De Bruyne Groen
Zevende schepen
Cultuur, deeltijds kunstonderwijs en landbouw
Filip Baeyens N-VA
Achtste schepen
welzijn, diversiteit en burgerzaken
Sofie Heyrman Groen

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976[bewerken | brontekst bewerken]

Partij 10-10-1976[21] 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006[22] 14-10-2012[23] 14-10-2018
Stemmen / Zetels % 39 % 39 % 39 % 39 % 39 % 39 % 41 % 41
CVP1/CD&V2 44,861 19 38,721 18 36,571 16 31,181 15 23,11 10 - 15,552 7 13,52 6
CD&V+N-VA - - - - - 27,67 11 - -
VU1/VU&ID2 23,811 10 15,371 6 10,871 4 7,681 2 8,192 2 - - -
N-VA - - - - - - 28,48 13 29,0 14
PVV1/VLD2/VLD-VIVANT3/Open Vld4 7,641 2 7,441 2 10,251 4 11,582 4 13,552 5 9,603 3 7,214 2 7,44 2
Vivant - - - - 1,83 0 - - -
SP1/sp.a2 21,011 8 29,421 13 29,461 13 25,81 12 27,21 12 - - 12,62 5
sp.a-spirit-Groen! - - - - - 35,35 14 - -
sp.a-Groen - - - - - - 25,68 12 -
AGALEV1/Groen2 - 3,851 0 4,541 1 5,781 1 6,681 2 - - 14,32 6
PVDA1/PVDA+2 0,791 0 0,391 0 0,481 0 0,621 0 - - 1,782 0 4,41 1
Vlaams Blok1/Vlaams Belang2 - 2,311 0 4,971 1 12,461 5 19,451 8 26,552 11 11,692 5 17,1 7
SNEL 1,88 0 0,6 0 - - - - - -
GEMBEL - 1,9 0 - - - - - -
SN2000 - - 2,26 0 - - - - -
KP-SAP - - 0,31 0 - - - - -
ROSSEM - - - 0,75 0 - - - -
W.O.W. - - - 2,45 0 - - - -
SNAB - - - - - - 1,87 0 -
SOS 2012 - - - - - - 5,98 2 -
S²nb Transp. - - - - - - 1,08 0 -
Anderen(*) - - 0,27 1,72 - 0,82 0,68 1,6
Totaal stemmen 46325 47468 48374 48111 48174 47946 47565 50826
Opkomst % 94,39 92,74 91,6 89,29 91,5
Blanco en ongeldig % 3,68 4,22 3,98 4,11 3,67 4,24 5,98 3,3

De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt. De grootste partij staat in kleur.
(*)1988: LVP / 1994: B.E.B./BEB-n (0,56%), SAMEN (0,74%), SINT (0,42%) /2006: B.E.B./BEB-n / 2012: FOERT / 2018: Be.One

Godsdienst en levensbeschouwing[bewerken | brontekst bewerken]

Christendom[bewerken | brontekst bewerken]

Rooms-Katholieke Kerk[bewerken | brontekst bewerken]

Sint-Niklaas is de hoofdstad van het katholieke dekenaat met dezelfde naam in het Bisdom Gent.[24] Het dekenaat omvat vijf parochies: Beveren/Zwijndrecht, Hamme/Waasmunster, Kruibeke/Temse, Sint-Gillis-Waas/Stekene en Sint-Niklaas zelf. Deze laatste beslaat de volledige gemeente. De hoofdkerk is gewijd aan de patroonheilige van de stad, Nicolaas van Myra, waar een deel van zijn relieken worden bewaard. De parochie in Sint-Niklaas neemt vanaf 2020 de naam de Heilige Nicolaas van Myra aan.[25]

De groei van de parochies kende in de 19e eeuw een hoogtepunt, waardoor er op een paar decennia veel nieuwe parochies werden opgericht. In september 2016 fuseerden zij terug tot één parochie voor de gehele stad.[26] Eveneens in 2016 werden verschillende Wase dekenaten bij elkaar gevoegd en onder het dekenaat Sint-Niklaas geplaatst. Het ging hierbij om de dekenaten Beveren, Hamme, Sint-Gillis-Waas en Temse.[27] Daarvoor omvatte het dekenaat Sint-Niklaas alleen de gelijknamige gemeente.

In Sint-Niklaas zijn er tal van bekende katholieke geestelijken actief geweest of geboren. Tot de bekendste behoren Kardinaal Joos, Monseigneur Stillemans, Kanunnik Janssens en kanunnik Vercruyssen. De huidige pastoor-deken is Raf Vermeulen, die in 2014 kanunnik Albert Van De Kerkhoven opvolgde.[28]

Naast de parochies zijn er tot voor kort een tiental grote kloosters in de stad gevestigd die van belang waren voor de geestelijke ziekenzorg, ouderenzorg en onderwijs. Sinds recent worden ook de kloosters gesloten waardoor de minderbroeders, arme klaren, zwartzusters en karmelietessen recent het dekenaat hebben verlaten. Ook het klein-seminarie was van groot belang voor de ontwikkeling van de stedelijke bevolking.

Protestantisme[bewerken | brontekst bewerken]

De stad telt één erkende protestantse kerk op haar grondgebied: de Evangelische Kerk Sint-Niklaas. Deze behoort tot de Vrije Evangelische Gemeenten.[29]

Islam[bewerken | brontekst bewerken]

Daarnaast kent de stad ook sinds vorige eeuw een grote moslimbevolking. In 2016 werd berekend dat 9,8% van de bevolking moslim is. Dit is hoger dan het Belgisch gemiddelde van 7%.[30] In totaal zijn er vijf moskeeën te vinden in de stad.[31]

Vrijzinnig humanisme[bewerken | brontekst bewerken]

De vrijzinnige gemeenschap is atheïstisch en uitgesproken seculier van aard, en is in Sint-Niklaas sterk vertegenwoordigd, enerzijds door middel van het HuisvandeMens aan het Stationsplein, dat de morele dienstverlening verzorgt, anderzijds door verschillende verenigingen.

Vrijzinnig-humanistische en morele consulenten verzorgen gesprekken in het AZ Nikolaas, in woonzorgcentra en in de penitentiaire instelling te Beveren.

Cultuur[bewerken | brontekst bewerken]

De stadsreuzen van Sint-Niklaas

In Sint-Niklaas bestaat een cultus rondom Sinterklaas, de patroonheilige van de stad. Dit uit zich bijvoorbeeld door de stadsreuzen. Sinterklaas en Zwarte Piet zijn twee van de zeven reuzen die Sint-Niklaas rijk is. Het gewicht van de sinterklaasreus is 100 kilogram en de pop is zo'n 5 meter hoog. Zwarte Piet is kleiner. Begin december promoot de stad zichzelf als 'Stad van de Sint' en organiseert daarbij activiteiten zoals de aankomst van Sinterklaas, het 'Huis van de Sint' in de Stationsstraat en een circusshow rond de figuur Sinterklaas.

Een tweede, kleinere cultus is die rond Reynaert de vos. Verspreid over de stad en de omliggende gemeenten staan verwijzingen naar het verhaal. Zo zijn er verschillende fietsroutes door het Land van Waas, vele beelden en zitbanken en ook de Reynaertgalerij, een verbinding tussen de Stationsstraat en de Grote Markt.

Daarnaast zijn in de stad tientallen verenigingen met vrijwilligers actief op gebied van kunst, cultuur, natuur, welzijn, muziek, jeugd, senioren, onderwijs, godsdienst en politiek. De oudste actieve vereniging is de Broederschap van het Allerheiligste Sacrament.

Dialect[bewerken | brontekst bewerken]

In Sint-Niklaas wordt een dialect gesproken, het Sinnekloases. Het is een Waaslands dialect, dus behoort het tot de overgang van Oost-Vlaams naar Brabants. Hedendaagse toepassingen van de streektaal kan men vinden in de parkeergarage onder de Grote Markt en in de fietsenstalling op het Stationsplein. Deze zijn ingedeeld in zones die worden aangeduid met een typisch dialect woord. In de deelgemeente Nieuwkerken-Waas spreken de mensen dan weer een ander dialect, het Niekaarks. Deze twee dialecten zijn nauw met elkaar en met de andere dialecten van het Waasland verwant.

Evenementen[bewerken | brontekst bewerken]

De Vredefeesten in 2007

Jaarlijks[bewerken | brontekst bewerken]

  • Sint-Niklaas Zomert: Verschillende evenementen tijdens de zomervakantie.
  • Vredefeesten: Een ballonevenement begin september midden in de stad. Dit gebeuren wordt al georganiseerd sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog en is intussen uitgegroeid tot een heus festival.
  • Stad van de Sint: Van eind november tot begin december. De stad wordt gepromoot als uitvalsbasis voor Sinterklaas.
  • Sint-Niklaas Wintert: Verschillende winters getinte evenementen die beginnen nadat Stad van de Sint afgelopen is.

Wekelijks[bewerken | brontekst bewerken]

Media[bewerken | brontekst bewerken]

Zie ook: Lijst van lokale omroepen Oost-Vlaanderen

Streekproducten[bewerken | brontekst bewerken]

Verkeer en vervoer[bewerken | brontekst bewerken]

Wegennet[bewerken | brontekst bewerken]

De belangrijkste verkeersader van Sint-Niklaas is de E17, die de stad verbindt met Antwerpen en Gent. Rond de stad loopt de ringweg R42. Deze weg is onderbroken in het zuiden en westen waardoor het geen volledige ring vormt. Anno 2016 zijn er wel plannen om het oostelijk uiteinde van de ring te verbinden met de E17. Dit moet de verkeersdrukte op de N70 verlichten.

De belangrijkste wegen in en rond Sint-Niklaas zijn:

  • E17: richting Antwerpen en richting Gent / Rijsel
  • N16: richting Mechelen; aansluiting met E19
  • N41: richting Dendermonde / Aalst
  • N70: richting Antwerpen en richting Lokeren / Gent
  • N403: richting Hulst; aansluiting met E34
  • N446: richting Waasmunster en Grembergen
  • N451: richting Doel

Openbaar vervoer[bewerken | brontekst bewerken]

Trein[bewerken | brontekst bewerken]

Het station van Sint-Niklaas

Het grootste en belangrijkste spoorwegstation van de stad is station Sint-Niklaas en ligt aan spoorlijn 54, die de stad met Mechelen verbindt, en aan spoorlijn 59, die Antwerpen met Gent verbindt. Vanuit het station zijn er rechtstreekse verbindingen naar Antwerpen-Centraal, Brugge, Brussel-Zuid, Dendermonde, De Panne, Doornik, Gent-Sint-Pieters, Kortrijk, Leuven, Lille-Flandres, Mechelen en Oostende. Vroeger liep lijn 54 door naar het noorden tot Terneuzen maar dit stuk werd buiten gebruik gesteld in 1975.

Dit zijn alle huidige en voormalige (cursief) treinstations op het grondgebied Sint-Niklaas:

Bus[bewerken | brontekst bewerken]

Daarnaast is er ook nog een uitgebreid busnetwerk van De Lijn waaronder de 4 lijnen van de Sint-Niklase stadsbus vallen. Het belangrijkste busstation van de stad bevindt zich naast het station op het Stationsplein. Hier stoppen alle bussen die de stad aandoen.

Tram[bewerken | brontekst bewerken]

In 1893 werd tramlijn 367 van de NMVB aangelegd tussen het station van Sint-Niklaas en Kieldrecht. Op 1 oktober van datzelfde jaar werd de lijn in gebruik genomen. De tram passeerde ook langs Nieuwkerken-Waas, Vrasene en Verrebroek alvorens op de eindbestemming aan te komen. Op 15 februari 1905 werd de uitbreiding naar Doel geopend. In 1944 werd de exploitatie van de lijn stopgezet en vervangen door een busdienst, die tot op vandaag bestaat.

In 2012 werd door De Lijn een sneltram naar Dendermonde en Aalst overwogen.[32] Dit plan is echter naar de achtergrond verdwenen.

Fiets[bewerken | brontekst bewerken]

Op het grondgebied van Sint-Niklaas lopen er verschillende fietssnelwegen. Fietssnelweg F4 gaat van Antwerpen naar Gent via de stad en loopt grotendeels parallel met spoorlijn 59. Verder zijn er ook nog F18 (Sint-Niklaas-Mechelen), F43 (Aalst-Dendermonde-Sint-Niklaas) en F411 (Sint-Niklaas-Nederlandse grens).

Onderwijs en welzijn[bewerken | brontekst bewerken]

Onderwijs[bewerken | brontekst bewerken]

In Sint-Niklaas zijn er verschillende middelbare scholen aanwezig:

Katholiek onderwijs[bewerken | brontekst bewerken]

Sinds 1995 is er tevens een campus van een hogeschool in de stad aanwezig. Tot 2014 waren de gebouwen in handen van de Katholieke Hogeschool Sint-Lieven. Deze instelling is in dat jaar samen met EHSAL samengesmolten tot Odisee, die alle activiteiten overgenomen heeft.

Gemeenschapsonderwijs[bewerken | brontekst bewerken]

  • Scholen Da Vinci
    • Casa Da Vinci
    • Forum Da Vinci
    • Villa Da Vinci

Andere[bewerken | brontekst bewerken]

Gezondheidszorg[bewerken | brontekst bewerken]

AZ Nikolaas is het belangrijkste ziekenhuis van het Waasland. Het is ontstaan in 2007 door een fusie van AZ Maria Middelares, dat reeds een fusie was van verschillende privéziekenhuizen, en van AZ Waasland, dat een fusie was van twee openbare ziekenhuizen. Naast een campus in de stad zijn er ook nog campussen in verschillende omringende Wase gemeenten.

Voor de fusie waren er twee belangrijke ziekenhuizen aanwezig, Maria Middelares en de Stadskliniek.

Economie[bewerken | brontekst bewerken]

Bedrijven[bewerken | brontekst bewerken]

De gebouwen van Scheerders-Van Kerchove

In 2019 telde Sint-Niklaas in totaal 5.732 ondernemingen.[34] Enkele bekende hiervan zijn:

Industrieterreinen[bewerken | brontekst bewerken]

Sint-Niklaas telt verschillende bedrijventerreinen op haar grondgebied:[35]

  • Anthonis De Jonghestraat
  • Eeckelaerthof
  • Entrepotstraat
  • Europark-Noord
  • Europark-Oost
  • Europark-Zuid
  • Gentse Baan
  • Industriepark-Noord
  • Industriepark-West
  • Nobels-Peelman
  • Oostjachtpark
  • Scheerders-Van Kerchove

Toerisme[bewerken | brontekst bewerken]

Het toerisme in Sint-Niklaas neemt de laatste jaren toe. In 2007 was er sprake van 32.000 overnachtingen, in 2015 66.000 overnachtingen en twee jaar later was dit volgens de Federale Overheidsdienst Economie reeds 90.000 overnachtingen.[36][37] Toerisme Vlaanderen noteerde in datzelfde jaar zelfs 102.059 overnachtingen, een stijging met 18% in vergelijking met 2015. Hiermee komt Sint-Niklaas op de tweede plaats te staan in de provincie Oost-Vlaanderen, na Gent. Het aantal aankomsten ligt echter wel lager maar dit duidt op een langere verblijfsduur. In 2017 waren dit er 46.326. Dit is een stijging van 16,5% in vergelijking met 2015. Hiermee staat de stad op de derde plaats in de provincie, na Gent én Aalst.[38]

De redenen waarom er in Sint-Niklaas overnacht wordt, zijn divers. In 2015 was er vooral sprake van professionele of functionele redenen.[37] Zo spelen de nabijheid van de Waaslandhaven en de soms problematische bereikbaarheid van Antwerpen en Gent een rol. Bovendien ligt de prijs voor een kamer vaak ook lager dan in die steden. Maar daarnaast spelen ook puur toeristische motieven. Zo is trekt het ruime aanbod aan art deco bezoekers, net als de tentoonstelling van de bloemsierkunstenaar Daniël Ost.[36][39]

Sport[bewerken | brontekst bewerken]

Voetbal[bewerken | brontekst bewerken]

De stad kent een rijke maar bewogen geschiedenis in het voetbal. Begin jaren 20 sloten zowel Sint-Niklase SK als Excelsior AC Sint-Niklaas zich aan bij de Belgische voetbalbond. SK zou 71 jaar lang in het nationaal voetbal actief blijven en zelfs drie seizoenen in de hoogste afdeling spelen. Ook Excelsior speelde anderhalf seizoen nationaal, maar fusioneerde in 1989 met Sint-Niklase, dat op zijn beurt in 2000 verdween in een fusie met KSC Lokeren. De stad verloor zo zijn succesvolste club. Daarop verhuisde KFC Red Star Haasdonk, uit het nabijgelegen Haasdonk naar Sint-Niklaas om er als Red Star Waasland te spelen, tot die club in 2010 terugkeerde naar Beveren toen daar KSK Beveren verdween. Ondertussen was in de jaren 90 in deelgemeente Nieuwkerken-Waas een nieuwe club ontstaan die snel opklom in de hiërarchie, in 2003 werd herdoopt in FCN Sint-Niklaas en na het vertrek van RS Waasland nam deze club de plaats in als eerste club van de stad in 2010. Men liet de naam wijzigen in Sportkring Sint-Niklaas, als verwijzing naar de tien jaar eerder verdwenen glorieclub van de stad.

Los hiervan speelde in de 20ste eeuw in de stad ook KFC Gerda Sint-Niklaas, dat eveneens drie jaar nationaal voetbal speelde; maar ook deze club verdween in 2002. Deze club werd heropgericht als SK Gerda Sint-Niklaas (later FC Gerda Waasland). Andere clubs als VK White-Boys Sint-Niklaas speelden altijd provinciaal.

In het damesvoetbal is GFA Sinaai het paradepaardje. Dit team speelde van 1993 tot 2014 in de eerste klasse en won liefst drie jaar op rij de Beker van België (2009-2010-2011). Bovendien was de ploeg ook nog drie keer finalist (1997-2001-2013). Tegenwoordig speelt de club in Tweede klasse.

De belangrijkste voetbalstadions van de stad zijn Puyenbekestadion met 6.000 plaatsen, Stedelijk Sportcentrum Meesterstraat met 3.000 plaatsen en het Robert Waterschootstadion met 1.500 plaatsen.

Wielersport[bewerken | brontekst bewerken]

De Grote Markt tijdens de Grote Prijs Stad Sint-Niklaas 2016

Op het vlak van wielersport is Sint-Niklaas vooral bekend als startplaats van de Ronde van Vlaanderen. De wielerklassieker startte van 1977 tot en met 1997 vanaf de Grote Markt. Dan verloor het haar positie aan Brugge. De stad was ook etappeplaats in de Ronde van Frankrijk van 1973 als aankomstplaats voor rit 1 B, als start- en aankomstplaats van rit 2 A (een ploegentijdrit) en als startplaats voor rit 2 B.

Sinds 2010 vindt er op de Grote Markt een natourcriterium plaats. Op het recreatiepark De Ster wordt al verschillende jaren een veldrit georganiseerd.

Andere sporten[bewerken | brontekst bewerken]

  • In het volleybal was sporthal De Witte Molen jarenlang thuishaven voor een internationaal volleybaltoernooi, het Flanders Volley Gala. Dit evenement wordt sinds 2009 niet meer georganiseerd.
  • Sint-Niklaas heeft ook een basketbalploeg, de Koninklijke Sint-Niklase Condors, die in de Tweede klasse van de herenbasketbalcompetitie speelt.
  • In het korfbal speelt Vos Reinaert KC in Derde klasse.
  • WZK, de waterpoloploeg van Sint-Niklaas in Eerste klasse

Zustersteden[bewerken | brontekst bewerken]

Sint-Niklaas heeft de volgende zustersteden:[40]

Bekende Sint-Niklazenaars[bewerken | brontekst bewerken]

Zie Lijst van Sint-Niklazenaars voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Externe link[bewerken | brontekst bewerken]

Op andere Wikimedia-projecten

Zie de categorie Sint-Niklaas van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.