Zeeuws-Vlaanderen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zeeuws-Vlaanderen
Regio in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Zeeuws-Vlaanderen
(Details)
LocatieZeeuwsVlaanderen.png
Situering
Provincie Zeeland
Gemeente Sluis
Terneuzen
Hulst
Algemeen
Oppervlakte 875,80 km²
- land 733,19 km²
- water 142,61 km²
Inwoners (03-01-2013) 106.161 (145 inw./km²)
Overig
Postcode 4500-4599
Netnummer 0114, 0115, 0117
Belangrijke verkeersaders N253, N290, N61, N62 (Westerscheldetunnel)
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Zeeuws-Vlaanderen (ook wel gespeld Zeeuwsch-Vlaanderen, Zeeuws: Zeêuws-Vlaonderen) is het zuidelijkste gedeelte van de Nederlandse provincie Zeeland en het enige gedeelte van die provincie dat niet aan minstens drie zijden door water wordt omsloten. Het ligt ten zuiden van de Westerschelde (of: Honte) en wordt begrensd door de Belgische provincies West- en Oost-Vlaanderen.

Het gebied was tot 14 maart 2003 vanuit de rest van Zeeland uitsluitend via veerdiensten o.a. van de Provinciale Stoombootdiensten in Zeeland over water bereikbaar, of men moest "omrijden" via Antwerpen. Op die datum in 2003 ging de Westerscheldetunnel open, die nu de voornaamste verbinding met overig Zeeland vormt; de veerdienst Kruiningen-Perkpolder is opgeheven, de dienst Vlissingen-Breskens werd vervangen door een fiets- en voetveer.

Wat het openbaar vervoer betreft, kent Zeeuws-Vlaanderen een redelijk netwerk van buslijnen. Er zijn goede busverbindingen met Antwerpen en Brugge. Ook is er een een busverbinding van Middelburg, via Terneuzen, naar Gent, waarvan de frequentie afhankelijk is van het seizoen. Sinds 1952 rijdt er geen reizigerstrein meer in Zeeuws-Vlaanderen.

Geografie[bewerken]

Zeeuws-Vlaanderen is te verdelen in een oostelijk en een westelijk deel, vroeger gescheiden door de Braakman, een (grotendeels ingepolderde) oude zeearm. Langs het Kanaal Gent-Terneuzen liggen de plaatsen Terneuzen, Sluiskil, en Sas van Gent met florerende industriële bedrijvigheid.

Aan beide uiteinden van het gebied liggen belangrijke natuurgebieden: westelijk het Zwin, op de grens met België, en oostelijk het Verdronken Land van Saeftinghe.

Na de gemeentelijke herindeling van 1 januari 2003 (zie gemeenten in Zeeuws-Vlaanderen), bestaat Zeeuws-Vlaanderen nog uit drie gemeenten: Sluis, Terneuzen en Hulst.

  • De gemeente Sluis, in het westen, ligt aan de Noordzee en is voor strandvakanties geliefd bij toeristen. Cadzand en Breskens zijn de bekendste badplaatsen. De stranden van Nieuwvliet en Groede blinken uit door hun ongereptheid. Vooral de oude vestingstad Sluis, de derde winkelstad van Zeeland, (met het enige belfort van Nederland) en de oudste stad van Zeeland Aardenburg zijn erg geliefd.
  • De gemeente Terneuzen ligt in het midden van Zeeuws-Vlaanderen en omzoomt het industriële Kanaal van Gent naar Terneuzen. Terneuzen is tegenwoordig de belangrijkste stad van Zeeuws-Vlaanderen, waar zich de meeste centrale voorzieningen bevinden. Een attractie is het, vooral door Vlamingen, drukbezochte mosseldorp Philippine.
  • De gemeente Hulst in het oosten profileert zich als de "meest Vlaamse stad" van Nederland, zoals Middelburg de meest Vlaamse hoofdstad in Nederland is. Vooral de onvervalst Vlaamse levensstijl van de vestingstad Hulst trekt daarom veel Vlaamse toeristen.

Zeeuws-Vlaanderen is met een bevolkingsdichtheid van 147 inwoners per km² een dunbevolkte regio voor Nederlandse begrippen. Het is ook een stuk dunner bevolkt dan de Vlaamse provincies ten zuiden van het gebied. Qua oppervlakte maakt het ca. 40% van de provincie Zeeland uit.

Interessant is dat de grens tussen Zeeuws-Vlaanderen en België vrijwel gelijkloopt met de fysisch geografische verschillen in de ondergrond. Zo bestaat Zeeuws-Vlaanderen vooral uit kleigrond en wordt de bodem aan de Belgische kant duidelijk zandiger.

Geschiedenis[bewerken]

Het huidige Zeeuws-Vlaanderen, met destijds als belangrijkste plaatsen Sluis (stadsrecht 1290) en Hulst (stadsrecht 1180) maakte tot rond 1600, deel uit van het graafschap Vlaanderen en werd, als Staats-Vlaanderen, tot 1795, door de Staten Generaal van de Noordelijke Nederlanden, bestuurd. De garnizoenen in Axel, Biervliet, Terneuzen, Lillo en Liefkenshoek (de committimus genaamd), werden door de Staten van Zeeland bestuurd. Het innen van belasting geschiedde, in deze 5 plaatsen van de committimus ook door de Zeeuwse regering. De rechtspraak in Staats-Vlaanderen was in handen van de in 1599 in Middelburg opgerichte en zetelende Raad van Vlaanderen. Vanaf juli 1814 is Zeeuws-Vlaanderen deel van de provincie Zeeland. Sluis was t/m de 16e eeuw hoofdplaats van het Vrije van Sluis en Hulst was hoofdplaats van Hulster Ambacht: een van de Vier Ambachten. De andere drie Ambachten waren: Axeler Ambacht, Boekhouter Ambacht en Asseneder Ambacht. Sluis behoorde, in de 15e eeuw, met bijna 10.000 inwoners rond 1472, tot de grotere steden van de Nederlanden. Het stadhuis van Sluis uit tweede helft 14e eeuw, met Belforttoren, is het oudste in zijn oorspronkelijke vorm gebleven raadhuis van Nederland. Vanaf 1387 was Sluis de belangrijkste Bourgondische vloothaven. Na 1487 nam Veere, als belangrijkste marinehaven van de Bourgondische Nederlanden, de taak van Sluis over. De zeemacht werd 8 januari 1488 door Maximiliaan I opgericht. Tot 1558 herbergde Veere de oorlogsvloot van de Nederlanden. De oudste stad van Zeeland: Aardenburg, was in de 1e en 2e eeuw een Romeinse legerplaats (castellum) en kreeg in de 12e eeuw, als een van de eerste steden in de Nederlanden, stadsrechten. Tussen Aardenburg en Oudenburg lag de Romeinse weg waaraan halverwege Brugge ontstond).

1rightarrow blue.svg Zie Staats-Vlaanderen voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Zeeuws-Vlaanderen met deel Vlaanderen op kaart uit 1645. Gemaakt door Blaeu
West-Zeeuws-Vlaanderen op een kaart uit 1645. Gemaakt door Blaeu

De geografie van de streek heeft zich in de loop van de geschiedenis sterk gewijzigd. Hoewel het gebied nu een deel van het Europese vasteland is, is dat zeker niet altijd zo geweest.

Terneuzen, Zaamslag en Axel lagen oorspronkelijk op eilanden, die vanuit Middelburg bestuurd werden. Dit deel van de streek heeft daardoor een sterk calvinistisch karakter. Bij Zaamslagveer begon het eigenlijke vasteland aan de oostzijde, het land van Hulst. Dit heeft nog steeds een sterk katholiek karakter, het werd later door de Republiek op de Spanjaarden veroverd. De hele streek was frontlijn in de Tachtigjarige Oorlog. Het gebied rond Axel, Zaamslag, Terneuzen, Hoek en Biervliet werd als 'committimus' vanuit Middelburg door de staten van Zeeland bestuurd. De rest van het uiteindelijk veroverde gebied werd een generaliteitsland: Staats-Vlaanderen. Tegenwoordig, alhoewel er zeker nog wel cultuurverschillen te merken zijn, speelt het geloof nauwelijks een rol.

Ten westen van Terneuzen was oorspronkelijk veel water, waar de Braakman, een zeearm die pas in de jaren vijftig van de twintigste eeuw werd afgedamd, een rest van is. Ook het westen van de streek heeft een bewogen geschiedenis. Breskens heet niet voor niets de Bresjes; er waren daar ooit vele eilandjes. Het Zwin dat nu niet meer dan een slufter is die de doorwaadbare landsgrens vormt, was ooit een fikse zeearm die Brugge via Damme met de Noordzee verbond. Sluis ligt nu een aardig stuk landinwaarts, maar de Slag bij Sluis was een heuse zeeslag in de haventoegang van Sluis.

Op 20 juli 1814 bepaalde soeverein vorst Willem I (zie Staatsblad 83) de vereniging van Staats-Vlaanderen, onder de nieuwe naam Zeeuws-Vlaanderen met Zeeland. Staats-Vlaanderen heette vanaf die datum Zeeuws-Vlaanderen. Van 1795 tot 1814 was het een onderdeel van Frankrijk. Voor juli 1814 hoorde het nog enige maanden bij de nieuwgevormde provincie (Noord-) Brabant.

In de twintigste eeuw was de streek voor velen een smokkelparadijs voor onder andere boter en sigaretten.

In 1843 werd met het verdrag van Maastricht de grens met België officieel vastgelegd.

Het arsenaal in Terneuzen heeft nog steeds een functie en op de grens bij Knokke-Heist ligt het plaatsje Retranchement met zijn fortificaties uit de vroege zeventiende eeuw.

Koning Leopold II had plannen om zowel Zeeuws-Vlaanderen als delen van Noord-Brabant en Nederlands Limburg te annexeren. Hiervoor stuurde hij reeds in 1854, nog voor hij koning was, spionagemissies naar Nederland, die de sterkte van het Nederlands leger in kaart moesten brengen. Ook stelde hij een aanvalsplan op en zocht via diplomatiek de goedkeuring van Frankrijk.[1]

Ook na de Eerste Wereldoorlog ontstonden in België, vooral bij imperialistische Franstaligen, annexatieplannen ter compensatie van de geleden oorlogsschade. In reactie hierop ontstond het Zeeuws-Vlaams volkslied. Zeeuws-Vlaanderen wilde Zeeuws en Nederlands blijven.

Een hernieuwd soort zelfbewustzijn kreeg de streek in 1958 door de protestacties tot behoud van de vrije veren onder leiding van de veehandelaar Honoré Colsen uit Sluiskil. De drie Zeeuws-Vlaamse gemeenten presenteerden 5 januari 2009 tijdens hun nieuwjaarsrecepties een officiële vlag van Zeeuws-Vlaanderen.[2]

In 2014, maakte Zeeuws-Vlaanderen na 400 jaar hechte banden met het gewest Zeeland, 200 jaar officieel deel uit van de Provincie Zeeland.

Reizigerstrein[bewerken]

Tot 1952 reed er een reizigerstrein tussen Zeeuws-Vlaanderen en België; spoorlijn 54 Terneuzen - Mechelen werd in 1951 opgeheven, het deeltraject Hulst - Sint-Niklaas een jaar later.[3] Spoorlijn 55 Terneuzen - Gent liep van 1869 tot en met 1939.[4]

Het Zeeuws-Vlaams volkslied[bewerken]

Het Zeeuws-Vlaams volkslied is geschreven in 1917 door ds. Jacob Pattist en J. Vreeken. De muziek is van A. Lijssen.

Het lied is net als het Zeeuws volkslied een reactie op de Belgische annexatieplannen naar aanleiding van de Eerste Wereldoorlog. Nederland was daarin neutraal gebleven, maar de Belgen vonden dat Nederland zich door die neutraliteit pro-Duits had opgesteld en eisten daarom Zeeuws-Vlaanderen en Limburg op. In Zeeland werd fel op de Belgische eisen gereageerd. In Zeeuws-Vlaanderen werd een strijdlied geschreven dat de band tussen het 'landje apart' en Nederland benadrukte. Later groeide het lied uit tot het Zeeuws-Vlaams volkslied.

De bekendste strofe is het refrein: Van d'Ee tot Hontenisse, van Hulst tot aan Cadzand. Dat is ons eigen landje, maar deel van Nederland.

Kernen[bewerken]

Aardenburg - Absdale - Axel - Axelsche Sassing - Biervliet - Biezen - Boerenhol - Breskens - Cadzand - Clinge - Draaibrug - Drie Hoefijzers - Driewegen - Eede - Emmadorp - Graauw - Griete - Groede - Heikant - Heille - Hengstdijk - Hoek - Hoofdplaat - Hulst - IJzendijke - 't Jagertje - Kapellebrug - Kijkuit - Koewacht - Kloosterzande - Kijkuit - Kreverhille - Kruisdijk - Kruispolderhaven - Kuitaart - Lamswaarde - Luntershoek - Nieuw-Namen - Nieuwvliet - Nummer Eén - Magrette - Mauritsfort - Oostburg - Ossenisse - Othene - Paal - Prosperdorp - Pyramide - Perkpolder - Philippine - Retranchement - Reuzenhoek - Sas van Gent - Sasput - Schapenbout - Schoondijke- Schuddebeurs - Sint Anna ter Muiden - Sint Jansteen - Sint Kruis - Slijkplaat - Sluis - Sluiskil - Spui - Terhole - Turkeye - Terneuzen - Val - Vogelwaarde - Walsoorden - Waterlandkerkje - Westdorpe - Zaamslag - Zaamslagveer - Zandberg - Zandstraat - Zuiddorpe - Zuidzande

Bekende Zeeuws-Vlamingen[bewerken]

Zeeuws-Vlaanderen, de polder bij Philippine (vogelschrik in een pas ingezaaid veld)

Zie ook[bewerken]

Wikisource Bronnen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Staatkundige vereniging Zeeuws-Vlaanderen met Zeeland op Wikisource