AEX

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

AEX
afkorting voor	Amsterdam EXchange index
oprichting	4 maart 1983
startwaarde	100 punten[1]
beurs	Euronext
locatie	Amsterdam
fondsenaantal	25
soort	nationale index
methode	marktwaarde gewogen
herweging	maart, september
incl. dividend	nee
hoofdfondsen	Royal Dutch Shell, Mittal, KPN
website	Website AEX

De Amsterdam Exchange Index (AEX) is de belangrijkste Nederlandse beursindex.

De index geeft het beeld weer van de koersontwikkeling van de 25 grootste aandelen op de Amsterdamse effectenbeurs. Uit het gewogen gemiddelde van de koersen van deze aandelen wordt de stand van de AEX berekend. Middelgrote bedrijven worden weergegeven in de Amsterdam Midkap Index en de kleinste aandelen in de AScX Index.

Inhoud 1 Geschiedenis 2 Opgenomen bedrijven - herziening indexsamenstelling 2.1 Berekening AEX 2.2 Voormalige berekening 2.3 Verschil met CBS Herbeleggingsindex 2.4 Invoering euro 3 Koershistorie 3.1 Koersontwikkeling per jaar (exclusief dividend) 3.2 Kredietcrisis 2008 3.3 Grootste koersuitslagen per dag 3.4 Grootste koersuitslagen per maand 4 Afgeleide producten op de AEX 4.1 Future 4.2 Opties 5 Kritiek op de AEX index 6 Samenstelling 7 Zie ook 8 Externe links 9 Bronnen, noten en/of referenties

[bewerken] Geschiedenis

De Amsterdamse effectenbeurs is in handen van het bedrijf Euronext. Dit bedrijf beheert ook de AEX. De AEX index is opgericht op 4 maart 1983 onder de naam de EOE-index, genaamd naar de toenmalige optiebeurs de European Options Exchange. De index was een idee van Tjerk Westerterp, destijds directeur van de optiebeurs, die het concept in de Verenigde Staten had opgepikt; het leek hem een goed idee om opties op te kunnen verhandelen. De optiebeurs was een paar jaar daarvoor in 1978 als eerste optiebeurs in Europa opgericht en kon wel een stimulans gebruiken voor de optiehandel. Tot op dat moment bestond alleen de CBS Herbeleggingsindex, die tweemaal per dag werd berekend en de gemiddelde koersontwikkeling van alle aandelen weergaf. Met de continu uitgerekende AEX index werd optiehandel op de index mogelijk. De AEX was de eerste aandelenindex in Europa die continu uitgerekend werd, de Duitse DAX, Franse CAC 40 en de Britse FTSE 100 volgden enkele jaren later.

Door het lanceren van de EOE index kon men vanaf dat moment speculeren op bewegingen van de beurs als geheel. De eerste dertien fondsen in de index waren ABN, Ahold, Akzo, Amro, Gist-Brocades, Heineken, Hoogovens, KLM, Koninklijke Olie, Nationale Nederlanden, Philips, Unilever en Nedlloyd. Deze dertien fondsen waren ook de enige waarop optiehandel geïntroduceerd was^[2]. De AEX ging op de tweede handelsdag van maart in 1983 van start, maar de waarde van de index werd fictief teruggerekend tot de stand op de eerste handelsdag van het jaar. Die stond toen op 100 punten (omgerekend naar euros was het 45,38 punten). Drie maanden na de start werd ook Aegon toegevoegd. Geleidelijk aan werd de index tot 1990 uitgebreid tot het uiteindelijke aantal van 25 fondsen^[3]. Sinds 1 januari 1994 is de naam EOE-index officieel veranderd in AEX. Hoewel de koers van de AEX gezien wordt als graadmeter voor algehele Nederlandse economie is dit verband niet zo eenduidig. Men gaat er grofweg vanuit dat de beurskoersen een half jaar voorlopen op de ontwikkelingen in de echte economie^[4].

[bewerken] Opgenomen bedrijven - herziening indexsamenstelling

In de AEX zijn de 25 grootste aandelen (fondsen) van de Amsterdamse beurs opgenomen. Om voor opname in de AEX in aanmerking te komen worden de fondsen gerangschikt naar handelsomzet van het aandeel. De handelsomzet van een aandeel is grofweg de gemiddelde koers van een aandeel keer het verhandelde volume^[5]. De vijfentwintig fondsen met het grootste handelsvolume worden in principe opgenomen in de AEX. Voor de uiteindelijke weging in de index wordt geen rekening gehouden met het handelsvolume, maar wordt het wegingspercentage toegekend op basis van de marktkapitalisatie^[6]. Hierbij wordt rekening gehouden met de free float, oftewel het percentage aandelen dat niet in vaste handen zit maar vrij verhandelbaar is. Ook mag het gewicht van individuele fondsen (op dat moment) niet groter zijn dan 15%. Zo wordt de invloed van grote ondernemingen beperkt, zoals die van Royal Dutch Shell, dat op afstand het grootste bedrijf van de Amsterdamse beurs is. Een beursindex die gedomineerd wordt door één fonds voegt weinig waarde toe. De jaarlijkse herweging gebeurt op de eerste handelsdag van maart. Sinds 2008 vindt er daarnaast op de eerste handelsdag van september een interim review plaats waarbij zo nodig opengevallen plaatsen worden opgevuld.

Bij elke herziening wordt een mandje aandelen bepaald, waarbij voor elk fonds een wegingsfactor wordt vastgesteld. De wegingsfactor per fonds wordt via een rekenmodel zoveel mogelijk op gehele getallen afgerond. Deze aantallen worden zo gekozen dat hun waarde op dat moment zoveel mogelijk in verhouding tot de bovengenoemde weging is, en tevens zo dat de waarde van het mandje door de herziening nauwelijks verandert^[7]. De index is een honderdste van de waarde van het mandje aandelen in euro's. De index wordt tijdens handelsuren elke 15 seconden uitgerekend.

[bewerken] Berekening AEX

De berekening van de stand van de AEX is vergeleken met andere indices relatief eenvoudig. Elk fonds heeft een eigen wegingsfactor in de AEX. De vijfentwintig fondsen moeten worden vermenigvuldigd met hun wegingsfactor, bij elkaar opgeteld en ten slotte gedeeld worden door 100 om de AEX uit te rekenen^[8]. Dit systeem werkt al sinds 3 januari 1985 op deze manier. Indien zich bijzondere situaties voordoen zoals een aandelensplitsing, dan worden de wegingsfactoren tussentijds aangepast. Zo werd bijvoorbeeld de wegingsfactor van het aandeel Nationale Nederlanden in 1985 na een één-op-vier splitsing aangepast van 5 naar 20.

[bewerken] Voormalige berekening

Aanvankelijk werd de EOE index nog eenvoudiger uitgerekend met de formule (nieuwe stand) = (vorige stand) + (gemiddelde procentuele verandering). Zodoende wogen alle fondsen even zwaar waardoor het kleine Gist Brocades een even grote invloed had op de koersontwikkeling als de grote fondsen als ING en Koninklijke Olie. Slimme handelaren manipuleerden de index eenvoudig door grote orders te doen in de kleinere fondsen. Het eerste jaar van de index (1983) was zodoende ook veruit het beste jaar ooit met 61 procent rendement, hoewel dit door het gebroken jaar niet officieel meegeteld wordt. Tegenwoordig is deze makkelijke koersmanipulatie van de index niet meer mogelijk.

[bewerken] Verschil met CBS Herbeleggingsindex

In tegenstelling tot de CBS-herbeleggingsindex en de Duitse DAX wordt de hoogte van de index alleen bepaald door de koersen, en bepaalt deze dus alleen het koersrendement. Het totale rendement dat men behaalt indien men het mandje aandelen in bezit heeft omvat ook het dividendrendement van ongeveer drie procent.

[bewerken] Invoering euro

De euro is op de effectenbeurs ingevoerd op 4 januari 1999. De index, die een honderdste was van de waarde in guldens van een bepaald mandje aandelen werd een honderdste van de waarde in euro's van datzelfde mandje aandelen, en daardoor door 2,20371 gedeeld. Anders dan bij de CBS-koersindices moeten bij vergelijkingen van historische waarden van de AEX-index waarden van vóór 1999 dus omgerekend worden. Andere indices in Europa hebben geen omrekening naar de Euro gemaakt.

[bewerken] Koershistorie

De basis voor de AEX vormen de koersen op 3 januari 1983, waarvan de indexwaarde gesteld werd op 100 punten. Deze 100 punten was in guldens, op basis van euro's begon de AEX op 45,38 punten.

De AEX bereikte op 7 augustus 1997 de oude duizend-puntengrens (in euro’s: 453,78 punten), waar destijds veel ophef over was. De koers noteerde vervolgens zijn hoogtepunt op 4 september 2000, toen de beurs sloot op een koers van 701,56 punten (in euro's). De hoogste "intraday" koers die dag, en daarmee ook de hoogste koers aller tijden was 703,18 punten. Vervolgens zette de koers een dalende lijn in, met als dieptepunt de koers van 12 maart 2003 door het klappen van de internetzeepbel, toen de AEX op 218,44 punten sloot. Na dit dieptepunt stijgt de AEX weer en op 2 januari 2007 doorbreekt de AEX de magische 500-punten grens. Na een top op 560 punten, wierp in 2008 de kredietcrisis roet in het eten.

[bewerken] Koersontwikkeling per jaar (exclusief dividend)

Datum	Koers	Jaarrendement	Cumulatief
03-01-1983	45,38	0%	0%
31-12-1983	73,21	61%	61%
31-12-1984	85,75	17%	89%
31-12-1985	121,50	42%	168%
31-12-1986	114,69	-6%	153%
31-12-1987	77,87	-32%	72%
31-12-1988	117,68	51%	159%
31-12-1989	136,59	16%	201%
31-12-1990	104,01	-24%	129%
31-12-1991	125,72	21%	177%
31-12-1992	129,71	3%	186%
31-12-1993	187,99	45%	314%
31-12-1994	188,08	0%	314%
31-12-1995	220,24	17%	385%
31-12-1996	294,16	34%	548%
31-12-1997	414,61	41%	814%
31-12-1998	538,36	30%	1086%
31-12-1999	671,41	25%	1380%
31-12-2000	637,60	-5%	1305%
31-12-2001	506,78	-21%	1017%
31-12-2002	322,73	-36%	611%
31-12-2003	337,65	5%	644%
31-12-2004	348,08	3%	667%
31-12-2005	436,78	25%	862%
31-12-2006	495,34	13%	992%
31-12-2007	515,77	4%	1037%
31-12-2008	245,94	-52%	442%

[bewerken] Kredietcrisis 2008

De AEX daalde in januari 2008 door de toenemende onzekerheid op de Amerikaanse hypotheekmarkt naar een dieptepunt van 401 punten. Mede door de grote weging van financiële instellingen zoals Fortis, Aegon en ING fluctueerde de AEX hevig door berichten over de Amerikaanse hypotheekmarkt en een ophanden zijnde recessie in de Verenigde Staten.

Na een kort herstel in het voorjaar van 2008 tot bijna 500 punten, ging het onder aanvoering van de financiële waarden wederom snel bergafwaarts met de AEX. Maandag 29 september 2008 daalde de index 8,8 procent, en een week later op 6 oktober 2008 was het nog dramatischer met een daling van ruim 9 procent^[9]. Als gevolg van de zich uitbreidende kredietcrisis daalde de AEX op 8 oktober 2008 onder de 300 puntengrens. De paniek was compleet toen Wall Street op donderdag 9 oktober 2008 nog eens met meer dan 7 procent daalde. Als gevolg hiervan daalde de AEX op vrijdag 10 oktober 2008 met nog eens bijna 10 procent tot een tussentijds dieptepunt van 254 punten. Na een kort herstel tot boven de 300 punten, begon de AEX, als gevolg van de razendsnel om zich heengrijpende diepe wereldwijde recessie, opnieuw te dalen. Op 21 november 2008 was het dieptepunt 220,12, niet veel hoger dan het "intraday" dieptepunt van 217,80 punten van 12 maart 2003. Hierna veerden de koersen weer op tot ongeveer 250 punten.

Op 31 december sloot de AEX 2008 af op 245,94 punten. Vergeleken met de slotstand van 31 december 2007 van 515,77 daalde de AEX met bijna 270 punten ofwel 52 procent. Hiermee was 2008 het slechtste beleggingsjaar sinds de introductie van de AEX. Wereldwijd gezien bevond de AEX zich hiermee onderaan in de rangorden van indices. Over de periode 1998-2008 was de AEX zelfs de slechtst presterende index ter wereld, op IJsland na^[10].

[bewerken] Grootste koersuitslagen per dag

De AEX heeft verschillende grote uitslagen gekend. De meeste grote uitslagen omhoog én omlaag vinden plaats in hetzelfde jaar. Tot het uitbreken van de kredietcrisis in 2008 was vooral het jaar 1987 sterk vertegenwoordigd met als meest opvallende notering de grootste daling op één dag op zwarte maandag op 19 oktober. Door de gevolgen van de kredietcrisis is het jaar 2008 nu prominenter vertegenwoordigd in de statistieken dan 1987. De daling na de aanslagen op het World Trade Center op 11 september 2001 valt met -6,95% net buiten de top tien koersdalingen.

[bewerken] Grootste koersuitslagen per maand

Hoe breder de tijdspanne is waarin men de koersuitslagen bekijkt, hoe meer de dagelijkse uitschieters elkaar compenseren. Opvallend is dat de eerste jaren na de introductie van de AEX frequent voorkomen in positieve uitslagen per maand. Dit komt mede door de afwijkende manier van indexberekening in de eerste jaren, waarbij koersuitslagen in kleine fondsen grote invloed hadden op de algehele AEX^[12]. Omdat de stand van de AEX niet gecompenseerd wordt voor het uitgekeerde dividend van de aandelen is dit rendement niet meegenomen. Het meeste dividend wordt in april uitgekeerd.

[bewerken] Afgeleide producten op de AEX

[bewerken] Future

Met behulp van de FTI future kan men relatief eenvoudig en goedkoop handelen in het hele mandje aandelen. De aanduiding "FTI" is anno 2008 nog steeds de naam van de future en staat voor Financiële Termijn Index. De contractwaarde van een heel futurepunt op de AEX is 200 euro, en de minimale tick grootte is 0,05 punt. De omgerekende waarde van een futurecontract op de AEX is gelijk aan 200 euro maal de stand van de future. Dit komt neer op 50.000 euro bij een AEX stand van 250 punten. De future wordt op beursdagen verhandeld tussen 8:00 en 18:15 uur. De handel in de futures gaat dus eerder van start dan de aandelen waarop het betrekking heeft, en gaat ook drie kwartier langer door.

[bewerken] Opties

Er vindt een levendige handel plaats in opties op de AEX index. Deze opties op de AEX zijn oorspronkelijk ook de reden van de introductie van deze index in 1983. De standaardopties op de index hebben een maximale looptijd van vijf jaar. In 2007 zijn er echter ook weekopties geïntroduceerd die elke week aflopen. Eind maart 2008 zijn er ook dagelijks aflopende opties geïntroduceerd die een looptijd hebben van slechts een dag (de daily's). Hiermee is de Amsterdamse optiebeurs de eerste in Europa.

[bewerken] Kritiek op de AEX index

Er kleeft een aantal bezwaren aan de AEX index als maatstaf voor de Nederlandse beurs en economie. Analisten zijn vrijwel unaniem van mening dat de verdeling van de fondsen in de index scheef is. De weging van de financiële instellingen gold voor het uitbreken van de kredietcrisis als onevenredig zwaar met bijna 40%^[13]. Bovendien ontbreken ondernemingen uit andere sectoren zoals de automobielindustrie. Ten tweede zijn er ook ondernemingen opgenomen die nauwelijks enige binding met Nederland hebben zoals super zwaargewicht ArcelorMittal en in een verder verleden Gucci. Voor veel wetenschappelijke analyses maakt men daarnaast geen gebruik van de AEX door de beperkte koershistorie. Als de oudste beursindex van Europa loopt de geschiedenis evengoed slechts tot 1983, terwijl de Amerikaanse S&P 500 en Dow Jones van start gingen in 1957 respectievelijk 1896. Ten slotte is de relevantie van nationale indices aan het afbrokkelen omdat beleggers en vermogensbeheerders internationaler opereren en hun prestaties niet langer koppelen aan de AEX maar aan internationale indices zoals met name de Dow Jones Euro Stoxx 50. Voor Nederland blijft de AEX echter een sterk merk dat grote naamsbekendheid kent en in de media ook gevolgd wordt als mandje van grote bedrijven.

[bewerken] Samenstelling

De exacte weging van de index verandert dagelijks, omdat bijvoorbeeld sterk gestegen aandelen aan wegingspercentage winnen. Herweging vindt tweemaal per jaar plaats na de eerste handelsdag van maart en van september, en in het geval van het verdwijnen van aandelen van de beurs (overname, faillissement) of het uitkeren van superdividend zullen er kleine aanpassingen gemaakt worden. Standaard telt de AEX index 25 aandelen. Per maart 2007 hebben de fondsen Mittal en Randstad hun entree gemaakt in het mandje, en Getronics is verdwenen naar de Midkap index waarna het door de overname door KPN helemaal van de beurs is verdwenen. Door meerdere overnames werd Mittal plotseling een onderneming met een grote omvang. Daardoor is deze debutant onmiddellijk een zwaargewicht in de index, wat een uitzonderlijke situatie is. Op woensdag 10 oktober 2007 is zwaargewicht ABN AMRO uit de index verwijderd. In dezelfde maand is ook het fonds Numico na de overname door Danone verwijderd. De AEX index telde vanaf 4 maart 2008 weer 25 fondsen, maar na een week werd Hagemeyer overgenomen; ook de fondsen Vedior, Corporate Express en Tele Atlas verdwenen door overname uit de index, zodat de index van juli 2008 tot september 2008 maar 21 fondsen bevatte. In maart 2009 werden Fortis en USG People vervangen door Air France-KLM en Boskalis.

Samenstelling maart 2009.

[bewerken] Zie ook

• Amsterdamse effectenbeurs
• Amsterdam Midkap Index
• Aandelenindex
• AScX Index
• CBS-koersindices

[bewerken] Externe links

• AEX-index op de site van Euronext (met historische data van de laatste twee jaar)
• Grafiek voor de laatste 12 jaar
• Grafiek vanaf 1983
• Historische samenstelling AEX
• Grafiek AEX Future van vandaag via BullsAndBears.nl

Ondernemingen van de AEX
AEGON · Ahold · Air France-KLM · AkzoNobel · ArcelorMittal · ASML · BAM · Boskalis · Corio · DSM · Fugro · Heineken · ING · KPN · Philips · Randstad · Reed Elsevier · Royal Dutch Shell · SBM Offshore · TNT · TomTom · Unibail-Rodamco · Unilever · Wereldhave · Wolters Kluwer

Nationale aandelenindices Europa
AEX · ATX · BEL 20 · BET 10 · BIRS · BUX · CAC · CROBEX · DAX · FTSE 100 · IBEX · Iceland 15 · ISEQ · LuxX · OMX Copenhagen 20 · OMX Helsinki 25 · OMX Stockholm 30 · OBX · PSI-20 · PX Index · S&P/MIB · SAX · SMI · WIG 20