Kasteel Neercanne

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Château Neercanne)
Ga naar: navigatie, zoeken
Kasteel Neercanne
Château Neercanne
Kasteel Neercanne met terrassen
Kasteel Neercanne met terrassen
Locatie Maastricht, Cannerweg 800
Algemeen
Kasteeltype terassenkasteel, lustslot
Stijl Hollands classicisme
Bouwmateriaal Limburgse mergel
Eigenaar Het Limburgs Landschap (verhuurd aan Château Hotels)
Huidige functie restaurant
Gebouwd in 1698
Gebouwd door Daniël Wolff, baron van Dopff
Monumentale status Rijksmonument
Monumentnummer  527873
Bijzonderheden baroktuinen op vier terrassen
Jekerdal, Cannerberg en Château Neercanne
Jekerdal, Cannerberg en Château Neercanne

Kasteel Neercanne (ook wel Château Neercanne; voorheen kasteel Agimont) is de gebruikelijke aanduiding van een 17e-eeuws barokkasteel in het Jekerdal bij de Nederlandse stad Maastricht. Neercanne ligt aan de Cannerweg in het zuidwestelijk deel van de gemeente Maastricht, nog net op Nederlands grondgebied, vlak bij het Belgisch-Limburgse dorp Kanne. Neercanne is het enige terrassenkasteel in Nederland, gebouwd op een kunstmatig aangelegd terras tegen de helling van de Cannerberg. De gereconstrueerde baroktuin is eveneens terrasvormig aangelegd.

Geschiedenis[bewerken]

Het kasteel is gebouwd op de oorspronkelijke locatie van Romeinse verdedigingswerken(?) waarvan de grotten nog steeds bestaan en in gebruik zijn als wijnkelder.[1] Een kasteel op deze plek, Agimont (Scherpenberg?) genoemd, wordt voor het eerst vermeld in 1316.[2] De eerst bekende eigenaar is Bertram van Liers, die het kasteel in 1353 bewoonde. In 1454 was Jean Chabot eigenaar. In 1465 werd het kasteel door de Luikenaren in brand gestoken en in 1469 nogmaals geplunderd, maar al snel werd het kasteel hersteld. In 1477 kwam het kasteel in handen van Gerard Viller. Via vererving kwam het daarna in handen van een dochter van Jan Pité III, die bij de dood van haar man, Herman van Straten, met een grote schuld bleef zitten. Neven van Herman van Straten, de Van Pallandts, kochten het kasteel daarna van de schuldeiser.[3]

Kadasterkaart, ca 1820
Tekening Ph. van Gulpen, ca 1850

De bijgebouwen met de markante hoektoren in het zuiden stammen uit 1611 en zijn gebouwd in de in deze periode in deze streken gebruikelijke stijl van de Maaslandse renaissance. In 1632, tijdens het Beleg van Maastricht door Frederik Hendrik van Oranje-Nassau, probeerde het Spaanse ontzettingsleger tevergeefs de Staatse troepen uit het kasteel te verdrijven.[2]

Het huidige, relatief eenvoudige hoofdgebouw kwam in 1698 tot stand na een zeer ingrijpende verbouwing in opdracht van de nieuwe eigenaar, Daniël Wolff, baron van Dopff, toentertijd militair commandant, later gouverneur van de vesting Maastricht. Van Dopff liet het oude kasteel Agimont ter plekke grotendeels slopen en bouwde er een lustslot in de stijl van het Hollands classicisme, naar het voorbeeld van het door Pieter Post ontworpen Johanniterslot Sonnenburg bij Kostrzyn nad Odrą. Wellicht maakte Van Dopff zelf de tekeningen hiervoor. Van Dopff schonk tevens een som geld voor de restauratie en verfraaiing van de Heilig Grafkapel in het nabije Kanne.

In juli 1717 bezocht de Russische tsaar Peter de Grote het kasteel.[2] In 1761 kwam het kasteel in het bezit van Jan Fredrik Willem, baron van Cler, wiens vrouw het in 1791 aan haar kleinzoon Ignatius van Thier (Ignace Frédéric Nicolas Florentin de Thier), uit het adellijke geslacht De Thier, schonk.[3] In het najaar van 1794 was het kasteel enkele weken lang het hoofdkwartier van de Franse generaal Kléber tijdens het Beleg van Maastricht (1794).

In 1839 werd het kasteel bij toeval Nederlands. Terwijl het grootste deel van de voormalige heerlijkheid Neerkanne bij het vaststellen van de rijksgrens tussen Nederland en België bij de Belgische gemeente Kanne werd gevoegd, bewoog de eigenaar van het kasteel, Ignatius baron van Thier, hemel en aarde om het kasteel onder de Nederlandse gemeente Oud-Vroenhoven te laten vallen (in 1920 door Maastricht geannexeerd).[2] Van Thier werd later lid van provinciale en gedeputeerde staten van Limburg. Oswald Poswick, getrouwd met een kleindochter van baron van Thier, was begin 20e eeuw de laatste kasteelheer.[3]

Het verwaarloosde kasteel werd in 1947 eigendom van de Stichting Het Limburgs Landschap, die het van 1947 tot 1955 en opnieuw van 1985 tot 1989 liet restaureren. In de jaren 1990 werd ook een deel van de baroktuinen hersteld. Stichting Het Limburgs Landschap verhuurt het kasteel aan Château Hotels, dat er een restaurant (met Michelinster) exploiteert. Tijdens de Eurotop van 1991, de vergadering die resulteerde in het Verdrag van Maastricht, dineerden de Europese regeringsleiders met Koningin Beatrix in het restaurant. Volgens de website van het restaurant werd hier de euro geboren.[4]

Beschrijving[bewerken]

Alle gebouwen, inclusief de wellicht nog tot het vorige kasteel behorende terrasmuren, zijn grotendeels uit mergelsteen opgetrokken. Het gebruik van mergel in de bouw was aan het einde van de 17e eeuw, ook in het Maasland, in onbruik geraakt, maar de aanwezigheid van dit materiaal in de ondergrond, zal bij de bouw de doorslag hebben gegeven. De buitenmuren van het kasteel zijn altijd okerkleurig beschilderd geweest. Anderzijds was kasteel Neercanne, voor zover bekend, het eerste bouwwerk in Maastricht, waarbij de ramen niet voorzien werden van hardstenen kruiskozijnen, maar veel lichtere, houten kozijnen, volgens de laatste Franse mode.

Van Dopff nam in 1698 delen van het bestaande gebouw op in de nieuwbouw, waardoor het kasteel niet geheel symmetrisch is: de zuidvleugel is smaller dan de noordvleugel. Op de plattegrond van het kasteel is te zien dat de binnenmuren niet allemaal even dik en recht zijn. In het midden van het kasteel bevindt zich het trappenhuis, met aan weerszijden langgerekte kamers, die de verbinding vormen met de zijvleugels. Het trappenhuis is in de gevel gemarkeerd door een fronton met een gebeeldhouwd reliëf van wijnranken en het jaartal 1698. De westgevel is eenvoudiger. Alleen de toegangsdeur bezit een hardstenen omlijsting, waarin een sluitsteen met het wapenschild van Van Dopff is geplaatst.

Van het oorspronkelijke interieur is weinig bewaard gebleven. De zaalbetimmeringen en een collectie wandtapijten zijn in de Tweede Wereldoorlog verloren gegaan. In de hal bevindt zich nog de oorspronkelijke trap met een leuning op brede balusters. In het gestukadoorde plafond zijn wapentrofeeën in reliëf afgebeeld. Enkele schoorsteenboezems zijn eveneens met sierstucwerk versierd.[5]

In het dal voor het kasteel stroomt de rivier de Jeker. Hier ligt een deel van de oorspronkelijke baroktuin, dat nog niet gerestaureerd is. De vormen van de bloemperken zijn echter duidelijk in het weiland te herkennen. De rest van de tuinen zijn volgens de oude plannen gereconstrueerd. Op het laagstgelegen terras bevindt zich de hoofdtuin, waar regelmatig beeldenexposities georganiseerd worden. Château Neercanne heeft een eigen wijngaard, waar rode wijn wordt geproduceerd. De mergelgangen achter het kasteel doen dienst als wijnkelder en wijnproeverij. Achter het kasteel, in de Cannerberg en Muizenberg en aan de overzijde van de vallei, onder de Sint-Pietersberg, liggen uitgestrekte in de mergel uitgehakte gangenstelsels. In de gangenstelsels achter het kasteel was tijdens de Koude Oorlog het NAVO-hoofdkwartier Cannerberg gevestigd.

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Anton Wolters - Kanne: Een verhaal van 17.000 jaar - Publ.jaar: 1989 1e dr.
  2. a b c d Ubachs/Evers, p.20, 'Agimont'.
  3. a b c Bron: Wigosite, 'Kasteel Agimont (Neercanne)' (online tekst).
  4. Zie 'De Gulden' op chateauhotels.nl.
  5. Boogard/Minis, pp.98-99.