Kasteel Schaloen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken

Kasteel Schaloen

Andere foto

Het Kasteel Schaloen (ook wel geschreven als Chaloen) is gelegen te Oud-Valkenburg in Zuid-Limburg.

Het kasteel is gelegen in de beemde van de Geul in Oud-Valkenburg. De gracht rond het woonhuis wordt gevoed met water van de molenbeek, een Geultak, die in de 16e eeuw de echte loop van de Geul vormde. Achter een poorthuis komt men op een plein, waaraan het kasteel en een voorburcht zijn gelegen. Op de molenbeek draait een, uit mergelsteen gebouwde watermolen uit 1699, de Schaloensmolen. Deze banmolen doet tegenwoordig alleen dienst als demonstratiemodel. In de kasteeltuin heeft de plaatselijke vereniging van het IVN een Limburgse heemtuin.
Op een paar honderd meter afstand liggen de Johannes de Doperkerk, de Drie Beeldjes en een ander oud kasteel, Genhoes.

Het kasteel is een rijksmonument.

[bewerken] De bouw

Het rechthoekige kasteel is gebouwd van mergel en dateert oorspronkelijk uit de 14e eeuw. Toen was het iets kleiner. In de volgende eeuw is het uitgebreid, maar in 1575 bijna geheel afgebrand. Op de kaart van Jacob van Deventer uit 1550 is het kasteel met naamsvermelding Sloenes duidelijk te zien in zijn toenmalige vorm. In het midden staat een woontoren met een uitbouw als ingang. Aan twee zijden is een vleugel aangebouwd. De arkeltorentjes stammen uit de 16e eeuw. Rondom ligt een brede gracht. In 1656 restaureert Johan Reinier Hoen van Cartils het kasteel, nadat het jarenlang leeg heeft gestaan. Een inscriptie in het Latijn vertelt, dat na de brand in 1575, het echtpaar Hoen van Cartils en Johanna Maria van der Merwijck het pand gered hebben en hersteld. De toestand in 1656 is ook een rechthoekig gebouw met 4 bouwlagen onder een zadeldak en een gewelfde kelder. Aan de verschillende soorten mergel is te zien, dat materialen zijn hergebruikt bij de diverse restauraties. In 1721 en in 1738 volgen weer restauraties. Na de Franse bezetting in 1814 komt het kasteel in eigendom aan de familie De Villers Masbourg d'Eclaye. In 1894 laten zij het kasteel door architect P.J.H. Cuypers grondig restaureren in een neogotische stijl en kreeg het kasteel zijn huidige uiterlijk met een aangebouwde westelijke toren en traptoren aan de voorzijde en verhoogde arkeltorentjes. De gevels krijgen dan een nieuw, meer regelmatige indeling, de voorgevel krijgt een erker en de achtergevel een balkon. Het interieur werd dan eveneens vernieuwd. Na de inkwartiering van Amerikaanse soldaten op het eind van de Tweede Wereldoorlog (1946) is het huis helemaal 'uitgeleefd'. Na restauratie in 1956 is het hoofdgebouw weer geschikt voor bewoning.

De voorburcht, aan de westzijde, zou uit de Middeleeuwen zijn, gezien de ovale vorm. Deze is opgetrokken uit baksteen met speklagen van mergel. Brandmuren hebben trapgevels. De ingangen hebben rondboogpoorten. Boven een hiervan bevindt zich een boogversiering en inscriptie. Op de voorgevel bevinden zich muurankers, die het jaartal 1701 uitbeelden. Waarschijnlijk geven deze de restauratie aan door Gerard Ernst Hoen van Cartils. Lange tijd was in een gedeelte een café met theetuin gevestigd. (2e helft, 20e eeuw). Vanaf 1986 zijn er hotelappartementen in het kasteel gevestigd.

Het poortgebouw, vernieuwd in 1718, bevindt zich achter een bruggetje over de gracht. Het is ook in mergel gebouwd en voorzien van een schilddak. Boven de ronde poort bevindt zich een driehoekige timpaan. Op het dak staat een torenvormige dakruiter. In 1987 wordt het gebouw als beheerderswoning ingericht. Tegenwoordig heeft het een horecafunctie.

In 1721 wordt er ook nog een tiendschuur gebouwd. Tegenwoordig fungeert deze als hotel.

[bewerken] Geschiedenis

De oudste gegevens van het bestaan van Kasteel Schaloen dateren uit 1381. Op het eind van de 14e eeuw zijn er 2 eigenaren: ridder Jan van Hulsberg, schout van de schepenbank van Klimmen en Geraerdt Mulaerdt. Later deelt eerstgenoemde het kasteel met Gerard van der Linden. Na 1397 is Reinier van Hulsberg-van Schaloen, eigenaar van het gehele kasteel. In 1442 en 1457 is het kasteel in bezit van zijn zoon Reinier IV van Hulsberg-van Schaloen genoemd Sjaloen blijkt uit de archieven in Maastricht en Tongeren. Opvolger is zijn zoon Librecht van Hulsberg en na zijn dood in 1530 komt het goed aan zijn broer Johan van Hulsberg. Diens zoon Reinier V van Hulsberg-van Schaloen wordt de volgende kasteelheer van Sjaloen. De broer van Reinier V, Gerard van Hulsberg, volgt hem op en hij krijgt in 1605 de rechten op de heerlijkheid Oud-Valkenburg. De familie woont op Huys de Dohm in Welten. Door de Spaanse-Nederlandse oorlog in de zestiende eeuw wordt het kasteel bijna geheel door brand verwoest maar kan in 1656 weer worden herbouwd.

Na de dood van Gerard wordt Johan Reinier Hoen van Cartils eigenaar door vererving. Hij is ook nog bezitter van kasteel Cartils en hij koopt in 1644 de ook de heerlijkheid Schin op Geul van de Spaanse koning. Rond 1665 volgt zijn zoon Gerard Ernest Hoen van Cartils hem op. Deze laat dan een aantal gebouwen bijbouwen, onder meer een watermolen en een kluis op de Schaelsberg. Hij is getrouwd met Anna Agnes van Renesse van Elderen. Zij brengt de titel van graaf in de familie. De Calvariegroep, in de volksmond de Drie Beeldjes genoemd, aan de voet van de Schaasberg aan de Geul, is ook gesticht door de heer van Sjaloen in 1739. Maximiliaan Hendrik heeft geen kinderen en zijn neef de graaf Maximiliaan Hendrik Laurens Hoen van Cartils tot Neufchateau erft het goed in 1782. Hij is getrouwd met Felicitas van Hohenzollern een prinses Hohenzollern-Hechingen. Ze wonen niet op Sjaloen. De graaf koopt de ruïne van het Kasteel Valkenburg, dat tot 1919 in de familie bleef. Het echtpaar Hoen-Hohenzollern kregen drie kinderen, alle drie dochters. De oudste dochter trouwde met Ladislas M.J. Francois Antoine de Villers Masbourg d'Eclaye. Zij erfden Schaloen. Na de Franse bezetting in 1814 komt het kasteel in eigendom aan de familie De Villers Masbourg d'Eclaye. Tot einde jaren 60 in de 20e eeuw blijft de familie eigenaar van het kasteel Sjaloen. In 1968 wordt de gemeente Valkenburg-Houthem de nieuwe eigenaar. De familie zelf woont sedert 1934 in Brussel. De tweede dochter Philipine Marie Thérèse Francoise Jeanne Hoen van Cartils tot Neufchateau trouwde met de graaf de Hamal. Zij erfden kasteel Geulle en bewoonden het tot 1842. In dat jaar verkocht de Hamal het kasteel Geulle aan de Belgische graaf Emile Désirë Antoine d'Oultremont de Warfusée. De jongste dochter bleef ongehuwd.

De gemeente Valkenburg-Houthem verkoopt het kasteel in 1977 aan aannemer Woudenberg. Hij restaureert een gedeelte met hulp van subsidies.

In 1986 koopt de familie Bot (aannemer) het goed en gaat wonen in het hoofdgebouw en begint o.a. met de exploitatie van de voorburcht als hotel-appartementen. Alle gebouwen worden in de jaren die volgen gerestaureerd.

Het slot heeft tegenwoordig niet meer de functie die het vroeger had, maar de stallen en bijgebouwen zijn nu in gebruik als hotel. Het kasteel zelf is niet te bezichtigen.