Charles de Morny

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Charles de Morny

Charles Auguste Louis Joseph, duc de Morny (Parijs, 23 oktober 1811 - aldaar, 10 maart 1865) was een Frans politicus en halfbroer van keizer Napoleon III.

Biografie[bewerken]

Achtergrond, opleiding en vroege carrière[bewerken]

Charles Auguste Louis Joseph de Morny kwam op 23 oktober 1811 ter wereld als buitenechtelijke zoon van Hortense de Beauharnais en Charles Joseph, comte de Flahaut (buitenechtelijke zoon van Charles-Maurice de Talleyrand, prince de Bénévent). Hortense de Beauharnais was de dochter van Alexandre, vicomte de Beauharnais en diens echtgenote Joséphine de Beauharnais. Na de dood van Alexandre (1794) trouwde Joséphine met Napoleon Bonaparte, de latere keizer Napoleon I. Hortense werd het stiefkind van Napoleon en hij huwelijkte haar uit aan zijn broer, Lodewijk Napoleon Bonaparte. Lodewijk Napoleon en Hortense regeerden van 1806 tot 1810 als koning en koningin over Holland. In 1810 vestigde zij zich in Frankrijk en een jaar later Charles de Morny geboren. Bij de burgerlijke stand werd laatste ingeschreven als Charles Auguste Louis Joseph Demorny, legitiem zoon van Auguste Jean Hyacinthe Demorny, planter te Santo Domingo. Er bleek echter geen planter met de naam Auguste Demorny te wonen in Santo Domingo. In werkelijkheid was Demorny een Pruisisch officier, een man die overigens geen grondbezitter was. Officier Demorny zou wel bij het plan betrokken zijn geweest.

Als geboorteplaats op de geboorteakte wordt Parijs genoemd, maar het is niet ondenkbaar dat hij werd geboren in Saint-Maurice-en-Valais (Zwitserland). Hortense zou discreet in Zwitserland zijn bevallen.

Carles Demorny, die zich weldra Charles, comte de Morny zou gaan noemen, werd opgevoed door zijn grootmoeder, Adelaïde de Flahaut, die was getrouwd (2e huwelijk) met Don José Maria de Souza Botelho, een Portugese diplomaat. Na zijn studie nam hij tijdens de Juli-monarchie dienst in het Franse leger. De comte de Morny was een moedig soldaat: als aide-de-camp van generaal Camille Alphonse Trezel redde hij diens leven bij het beleg van Constantine (1835). Na een korte militaire carrière begon de comte de Morny aan carrière als zakenman. Hij begon in Clermont, in de Auvergne, een groot bedrijf waar uit suikerbieten suiker werd gewonnen. In 1838 verscheen van zijn hand de brochure Sur la question des sucres. Al snel had hij ook zakelijke belangen in andere bedrijven. Omstreeks deze periode leerde hij ook de mooie vrouw van de Belgische ambassadeur Charles Aimé Joseph, graaf Le Hon, de comtesse Le Hon (geboren Françoise Mosselman) kennen. De gravin ondersteunde de commerciële activiteiten van Morny, maar daar bleef het niet bij. Hij begon een jarenlange verhouding met haar, uit welke een dochter, Louise Le Hon (1838-1931), werd geboren.

Charles de Morny werd in 1842 voor Clermont-Ferrand in de Kamer van Afgevaardigden (Chambre des Députés) gekozen waar hij zich bezig hield met vraagstukken van commerciële aard. Als kamerlid steunde hij het bewind van koning Lodewijk Filips en was tegenstander van een revolutie, omdat dan zijn commerciële belangen mogelijk gevaar zouden kunnen lopen. Morny was echter alleen aanhanger van het Huis Orléans uit opportunistische redenen. Vlak voor de Februarirevolutie van 1848, toen koning Lodewijk Filips populariteit drastisch was afgenomen, begon hij te sympathiseren met de Legitimisten, geleid door de comte de Chambord, de kleinzoon van koning Karel X. Toen hem werd gevraagd waar hij politiek stond, antwoordde hij: "Ik schaar mij aan de zijde der sterksten." Dit werd nog maar eens duidelijk toen hij na de Februarirevolutie de zijde koos van zijn halfbroer, Lodewijk Napoleon Bonaparte, de troonpretendent van het Huis Bonaparte.

Vertrouweling van Napoleon III, minister en parlementsvoorzitter[bewerken]

Algauw maakte Morny deel uit van de kring van vertrouwelingen van Lodewijk Napoleon. Na de verkiezing van zijn halfbroer tot president in december 1848, nam de macht van Morny toe. Hij nam deel aan de voorbereiding van de staatsgreep van 2 december 1851. Na de staatsgreep, waarbij de prins-president alle macht naar zich toetrok, werd Morny benoemd tot minister van Binnenlandse Zaken (2 december).

Als minister was hij gematigd en tolerant en trad vriendelijk op tegen de tegenstanders van de president. Hij kantte zich scherp tegen de confiscatie van de eigendommen van ex-koning Lodewijk Filips. Zijn tegenstanders bewerkstelligden in januari 1852 zijn ontslag. Hij hervatte hierna zijn commerciële activiteiten. Op 12 november 1854 werd Morny door zijn halfbroer, die inmiddels keizer Napoleon III was geworden, benoemd tot voorzitter van het Wetgevend Lichaam (Corps Législatiff)[1]. Deze functie, die hij tot zijn overlijden op 10 maart 1865 behield, bekleedde hij op waardige en tactvolle wijze. Daarnaast bleef hij zich ook bezighouden met zijn zakenimperium. Vanwege zijn bekendheid, die hij als vertrouweling van de keizer had verworven, kwam hij tot grote rijkdom. Hij bezat tal van kastelen en huizen en was een verwoed kunstverzamelaar en legde een uitgebreide collectie schilderijen en kunstvoorwerpen aan.

Charles de Morny bezat ook stallen met renpaarden met Engelse volbloedpaarden. In 1860 kocht hij de Engelse drievoudige kampioen West Australian.

In 1856 werd hij door de keizer als speciaal gezant naar Rusland gestuurd om de kroning van Alexander II tot tsaar bij te wonen. Als gezant wist hij het imago van het in Russische ogen "parvenu" keizerrijk op te vijzelen en ontmoette er prinses Sofia Sergejevna Troebetskaja (Moskou, 25 maart 1836 - Parijs, 8 augustus 1896) met wie hij op 7 januari 1857 in Sint-Petersburg in het huwelijk trad. Volgens sommigen was de prinses de buitenechtelijke dochter van tsaar Nicolaas I.

In 1862 werd Charles de Morny verheven tot hertog (duc). Morny steunde van harte Napoleon III's Mexicaanse avontuur. Napoleon III wilde van Mexico een keizerrijk maken en Morny hoopte dat zijn halfbroer hem voor ogen had als keizer van Mexico. Napoleon III haalde echter aartshertog Maximiliaan van Oostenrijk over om keizer van Mexico te worden.

Overlijden[bewerken]

Gebeeldhouwd wapen op het graf op Père Lachaise

De ambitieuze Morny bleef, ondanks meningsverschillen, een vertrouweling van de keizer. Charles de Morny's liberale gedachtegoed zorgde ervoor dat hij binnen liberale, oppositionele kringen, een zekere populariteit genoot. Hij onderhield betrekkingen met de liberaal Émile Ollivier, de belangrijkste oppositieleider. Charles de Morny, die doorhad dat de populariteit voor het regime vanwege het dure Mexicaanse avontuur, sterk was afgenomen, dacht aan een liberalisering van het keizerrijk (l'Empire libéral). Morny's gezondheid ging echter achteruit. Zijn artsen bespoedigden zijn einde uiteindelijk door de toediening van kwikinjecties. Kort voor zijn dood bezochten de keizer en de keizerin de zieke Morny nog. Hij overleed op 10 maart 1865 in het hôtel de Lassay in Parijs. Hij was slechts 53 jaar geworden. Hij werd begraven op de Cimetière du Père-Lachaise.

Familie[bewerken]

Zijn jonge weduwe verkocht na het overlijden van haar echtgenoot zijn omvangrijke kunstcollectie, z'n huizen en landgoederen. Zij hertrouwde met de Spaanse hertog de Sesto.

Uit zijn huwelijk met prinses Sofia Sergejevna Troebetskaja werden vier kinderen geboren:

  1. Charlotte (1858-1883), getrouwd (1877) met de graaf de la Corzana
  2. Auguste, duc de Morny (1859-1920), getrouwd (1886) met Carlotta Guzman y Ybarra
  3. Serge (1861-1922), officier, ongehuwd
  4. Mathilde (1863-1944), schrijfster, gehuwd (1881) met Jacques Godart, marquis de Belbeuf. Dit huwelijk werd in 1903 door echtscheiding ontbonden.

De dochter die Morny bij de comtesse Le Hon-Mosselman had, Louise Le Hon (1838-1931), trouwde (1856) met vorst Stanislas Auguste Poniatowski, principe de Monto Rotondo (1835-1908). Michel Poniatowski (1922-2002), minister van Binnenlandse Zaken onder Jacques Chirac en Raymond Barre, stamde van Louise Le Hon af.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  • De Katholieke Encyclopaedie, door: Prof. dr. P. van der Meer OP, dl. 18, blz. 148 (tweede druk 1953)
  • Boulenger, Marcel, "Le duc de Morny" (1925,1926,1930)
  1. Als parlementslid van Puy-de-Dôme
Voorganger:
Adolphe Billault
Voorzitter van het Wetgevend Lichaam
1854-1865
Opvolger:
Alexandre, comte Colonna-Walewski