Menasseh Ben Israel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Een portret van Menasseh Ben Israel, 1642. Linkdsboven staat zijn embleem, de "Wandelende Jood".
Een mogelijk portret van Menasseh Ben Israel door Rembrandt

Manoel Dias Soeiro (Madeira, 1604 - Middelburg, 20 november 1657) werd bekend onder zijn Hebreeuwse naam Menasseh Ben Israel ook als Menasheh ben Yossef ben Yisrael geschreven. Zijn Hebreeuwse naam is "מנשה בן ישראל", zijn acroniem was MB"Y. Hij was een afstammeling van de gezaghebbende rabbijn Isaac Abrabanel, "de Abarbanel" genoemd, uit Sevilla. De familie claimde "van de stam van David te zijn".

De veelzijdige Jood was een schrijver, een Portugees-Israëlitisch rabbijn, geleerde, diplomaat, drukker en uitgever. Hij richtte in 1626 in Amsterdam de eerste Europese Hebreeuwse drukkerij, Emeth Meerets Titsma`h, op. Zijn waarteken was een wapenschild met een afbeelding van de wandelende Jood.

Levensloop[bewerken]

De familie was naar Madeira gevlucht voor de inquisitie. In 1610 vluchtten zij naar het enigszins tolerante Nederland.

Menassehs eerste gedrukte werk was El Conciliador, een werk over de verzoening van standpunten over het Oude Testament. Hij correspondeerde met geleerden als Gerardus Vossius, Hugo de Groot en Pierre Daniel Huet.

In Brussel heeft Menasseh Ben Israel contact gehad met de Franse geleerde Isaac La Peyrère en misschien ook met Christina van Zweden. La Peyrère werkte aan een plan voor een joods-christelijke gemeenschap.

In 1644 ontmoette Menasseh Antonio de Montesinos, die hem ervan overtuigde dat de indianen in de Andes de nakomelingen van de verloren Tiende Stam van Israël waren. Het terugvinden van die tiende stam gaf de messiaanse Joden nieuwe hoop op de komst van de messias en het herstel van Israël. Er is in de loop der eeuwen veel gespeculeerd over de 12 stammen van Israël.

Menasseh meende dat de Joden in alle landen van de wereld moesten wonen en hij probeerde de Engelse Lord Protector Oliver Cromwell over te halen om het sinds de pogroms en moordpartijen op Joden in het jaar 1290 streng gehandhaafde vestigingsverbod op Joden op te heffen.

Het in 1650 verschenen boek Hope of Israel had de publieke opinie gereed gemaakt voor deze stap. Cromwell, die tolerant was waar het het Jodendom aanging en de mogelijkheden voor de handel inzag, verleende de Joden alle burgerrrechten in de nieuwe Britse kolonie Guyana.[1]

In 1655 reisde Menasseh naar Londen. Zo kon hij niet voorkomen dat zijn begaafde leerling Spinoza in Amsterdam uit de Joodse gemeenschap werd gezet.

Zijn Humble Addresses to the Lord Protector waarin Menasseh om toelating van de Joden vroeg, werd door William Prynne met een antisemitisch pamflet, de Short Demurrer beantwoord. De Lord Protector zag zich genoodzaakt om in december 1655 een conferentie, de Whitehall Conference, bijeen te roepen. Daar stelden de verzamelde juristen vast dat de uitsluiting van Joden niet in de wet was vastgelegd.[2]

Op 14 december 1655 schreef John Evelyn in zijn dagboek dat de "Joden mochten terugkeren". Menasseh antwoordde in 1656 op de kritiek van Prynne met zijn pamflet Vindiciae judaeorum.

Menassehs grafsteen in Ouderkerk aan de Amstel

Cromwell verleende Menasseh een pensioen, maar de rabbijn overleed op 14 Kislev 5418 (Joodse kalender) in Middelburg. Hij was onderweg om het lichaam van zijn in Engeland gestorven zoon Samuel naar Nederland te brengen. Het pensioen werd dus nooit uitbetaald.

Menasseh Ben Israel werd in Ouderkerk aan de Amstel in het Huis des Levens (de Joodse begraafplaats of "Beit Hayim") begraven. De grafsteen van Menasseh Ben Israel is daar nog steeds te vinden. Zijn zoon Samuel Ben Israel ligt begraven in Middelburg op de Sefardische begraafplaats aan de Jodengang. Ook de grafsteen Samuel Ben Israel is daar nog steeds te vinden.

Werk[bewerken]

  • Nishmat Hayim, een in het Hebreeuws geschreven studie over reïncarnatie. Het boek werd 6 maanden voor beider dood door zoon Samuel Ben Menasseh gepubliceerd. Het is het werk van de vader; de bekendheid met de Kabbala en de gedachten van Abraham Cohen de Herrera en diens leermeester Israel Saruk zouden zijn in dit boek naar voren komende kennis van het werk van Ari haQadosh he`Haï verklaren.
  • De termino vitae
  • Conciliator
  • Tesoro dos dinim
  • Piedra gloriosa, geïllustreerd met een portret van Menasseh Ben Israel door zijn Amsterdamse vriend Rembrandt van Rijn.
  • Orden de las oraciones del mes, con lo mes necessario y obligatorio de las tres fiestas del año. Como tambien lo que toca a los ayunos, Hanucah, y Purim: con sus advertencias y notas para mas facilidad, y clareza. Industria y despeza de Menasseh ben Israel. Een in het Portugees geschreven studie over de rituelen op de Joodse feestdagen.

Kinderen[bewerken]

  • Zoon Samuel stierf in 1655 in Engeland.
  • Zoon Yossef stierf twintig jaar oud.
  • Menasseh was ook de vader van Samuel Abarbanel Soeiro die op zijn beurt Samuel Ben Israel werd genoemd..

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Encyclopædia Brittanica. De kolonie bestond sinds 1650
  2. declaration of judges Glynne and Steele