Uranus (planeet)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Uranus
Samengestelde foto van Uranus gemaakt door Voyager 2
Samengestelde foto van Uranus gemaakt door Voyager 2
Symbool Symbool
Type Planeet
IJsreus
Vernoemd naar Ouranos, een god in de Griekse mythologie
Fysische gegevens
Aantal (bekende) manen 27
Diameter 51.118 (±8) km (equator)
49.946 (±40) km (polair)
Massa 8,683×1025 kg
Valversnelling 8,86 m/s2
Ontsnappingssnelheid 21,32 km/s
Rotatietijd 17 uur 14 min
Samenstelling kern Vermoedelijk nikkelijzer en gesteente
Afplatting 1 / 43,6
Periode (P) 84,07 jaar
Waarnemingsgegevens
Schijnbare helderheid 5,9 tot 5,3 mag
Afstand tot de zon 2,87×109 km
Atmosferische gegevens
Samenstelling Voornamelijk H2, He en CH4
Temperatuur 68 K
Portaal  Portaalicoon   Astronomie
Foto's van Uranus gemaakt door Voyager 2 in normale (links) en valse kleuren (rechts, de gebruikte kanalen zijn UV, violet en oranje).
Vergelijking tussen de groottes van de Aarde en Uranus

Uranus is de op twee na grootste en vanaf de Zon gezien de zevende planeet van ons zonnestelsel. Deze ijsreus is vernoemd naar de god Uranus, ook wel Ouranous, de personificatie van de hemel, uit de Griekse mythologie.

Waarneming[bewerken]

Met het blote oog is Uranus net niet te zien, alleen als hij in oppositie staat, onder zeer gunstige omstandigheden en als bekend is waar gezocht moet worden komt de helderheid in de buurt van de grens van wat nog met het blote oog gezien kan worden. Met een gewone verrekijker is Uranus wel te zien als een zwak "sterretje", maar zelfs met een grote telescoop blijft Uranus niet meer dan een groenachtig schijfje. Uranus was in de oudheid dan ook niet bekend. Het is de eerste planeet die sedert de uitvinding in de 16e eeuw van de telescoop is ontdekt.

Ontdekking van Uranus[bewerken]

In 1690 is deze planeet voor het eerst waargenomen door John Flamsteed. Deze Engelse astronoom veronderstelde dat het om een ster in het sterrenbeeld Stier (Taurus) ging en noemde zijn ontdekking "34 Tauri". Rond 1769 werd Uranus in totaal 12 keer waargenomen door Pierre Lemonnier, maar ook deze astronoom meende een ster te zien. De officiële ontdekking staat op naam van William Herschel die op 13 maart 1781 het object als planeet kwalificeerde. Hij gaf de planeet de naam "Georgium Sidus", naar de Engelse koning George III. Een andere naam die in die tijd gehanteerd werd was "Herschel". Pas in 1850 werd de eerder al door Johann Bode voorgestelde naam Uranus officieel in gebruik genomen.

Uranus in cijfers[bewerken]

  • Gemiddelde baansnelheid : 6,8 km/seconde
  • Helling van het baanvlak tegen over het baanvlak van de aarde : 0,77°
  • Soortelijke massa (Dichtheid) : 1,30 g/cm3
  • Ontsnappingssnelheid : 21,3 km/seconde
  • Afstand tot de zon: 2,874 miljard km
  • Diameter: 51.118 km
  • Jaar: 84,07 aardse jaren
  • Dag: 17 uur en 14 minuten
  • Ashelling: 98 graden
  • Gemiddelde temperatuur: -210 °C

Baan en rotatie[bewerken]

Uranus bevindt zich op een afstand van ruwweg 20 AE van de Zon, in een baan die wordt doorlopen in een periode van ongeveer 84 jaar. Pierre-Simon Laplace berekende als eerste de baanelementen van Uranus, en presenteerde de resultaten in 1783.[1] Latere afwijkingen van deze voorspellingen werden geïnterpreteerd als een aanwijzing dat er mogelijk nog een onontdekte planeet was, waarvan de zwaartekracht deze afwijkingen dan zou veroorzaken. Inderdaad werd in 1846 een achtste planeet, Neptunus, ontdekt, nabij de plaats die was berekend aan de hand van de baanafwijkingen van Uranus.

Uranus draait in 17 uur en 14 minuten om zijn as. Echter, vanwege de zeer krachtige winden in de bovenste lagen van de atmosfeer van Uranus, kan dat deel van de atmosfeer een rotatie voltooien in ongeveer 14 uur.

Gekantelde as[bewerken]

Een van de opvallendste eigenschappen van Uranus is de equator, die een hoek van 98° heeft met het vlak van de ecliptica waarin de planeet rond de Zon draait. Dit wordt de obliquiteit van de planeet genoemd. (De Aarde heeft een obliquiteit van slechts 23,45°.) Een mogelijke verklaring daarvoor is dat ooit een enorme botsing met een ander groot hemellichaam is voorgekomen. Dat zou tevens een verklaring kunnen zijn voor het grote aantal manen rond deze planeet. De obliquiteit heeft grote invloed op de seizoenen: op alle breedtegraden is er een zeer groot verschil tussen winter- en zomerdaglengten. Een andere mogelijke verklaring voor de grote obliquiteit van de planeet Uranus is dat deze het gevolg is van de zwaartekrachten die zijn gigantische buren (Jupiter, Saturnus en Neptunus) en Uranus zelf op elkaar uitoefenen.

Samenstelling[bewerken]

Samen met Neptunus vertoont Uranus grote overeenkomsten met de kern van de gasreuzen Jupiter en Saturnus. Het grote verschil met deze planeten is de afwezigheid van een omringende mantel van metallisch waterstof. De kern bestaat vermoedelijk uit nikkelijzer en silicaten met daaromheen een mantel van water, methaan, ammoniak en waarschijnlijk nog enkele losse elementen. Aan de buitenkant bevindt zich een laag van vloeibaar waterstof, helium en methaan, welke stoffen naar het oppervlak toe steeds meer gasvormig worden. Ondanks de afwezigheid van metallisch waterstof rondom de kern, heeft Uranus wel een magnetisch veld. Het magnetisch veld van Uranus wordt gevormd door de aanwezigheid van hoog geleidende deeltjes diep in de vloeibare mantel van de planeet.

Atmosfeer[bewerken]

Samenstelling atmosfeer
Waterstof (H2) 82,5%
Helium (He) 15,2%
Methaan (CH4) 2,3%
Waterstofdeuteride (HD) 148 ppm
Ammoniak (NH3) sporen
water (H2O) sporen

De voor Uranus karakteristieke cyaan tot blauwe kleur wordt veroorzaakt door de atmosfeer die relatief veel methaan (2,3%) bevat. Dat absorbeert rode en oranje golflengtes uit het zonlicht maar het weerkaatst blauw en groen. Wolken worden vrijwel niet in de atmosfeer waargenomen. Alleen op in de zon gelegen delen rondom de evenaar komen wolkenformaties wel eens voor. In de hogere lagen van de atmosfeer komen stormen voor waarbij de windsnelheid op kan lopen tot 720 km/u. De atmosfeer van Uranus lijkt veel op die van de andere gasreuzen, vooral die van Neptunus.

Klimaat[bewerken]

Het klimaat van Uranus wordt sterk beïnvloed door zijn gebrek aan warmte en door zijn gekantelde as, waardoor de seizoenen veel sterker variëren dan bijvoorbeeld op de Aarde.

Magnetisch veld[bewerken]

Ten opzicht van de rotatieas vertoont het magnetisch veld een hoek van ongeveer 60°. Dit magnetisch veld wordt vermoedelijk veroorzaakt door bewegende waterijsmassa's diep onder het oppervlak. Het magnetisch veld van Uranus is ernstig verstoord doordat het ijs warmtestraling doorlaat waardoor verschillende magneetvelden opgewekt worden.[2]

Manen[bewerken]

Uranus heeft 27 bekende natuurlijke satellieten waarvan er veel zijn vernoemd naar personages van William Shakespeare en uit het gedicht The Rape of the Lock van Alexander Pope.

De manen zijn:

Naam Genoemd naar personage uit Ontdekt in Door
1 Ariel The Rape of the Lock 1851 William Lassell
2 Umbriel 1851 William Lassell
3 Titania A midsummer night's dream 1787 William Herschel
4 Oberon 1787 William Herschel
5 Miranda The Tempest 1948 Gerard Kuiper
6 Puck A midsummer night's dream 1985 Stephen Synnott
7 Cordelia King Lear 1986 Richard Terrile
8 Ophelia Hamlet 1986 Richard Terrile
9 Bianca The Taming of the Shrew 1986 Bradford A. Smith
10 Cressida Troilus and Cressida 1986 Stephen P. Synnott
11 Desdemona Othello 1986 Stephen Synnott
12 Juliet Romeo and Juliet 1986 Stephen Synnott
13 Portia The Merchant of Venice 1986 Stephen Synnott
14 Rosalind As You Like It 1986 Stephen Synnott
15 Belinda The Rape of the Lock 1986 Stephen Synnott
16 Caliban The Tempest 1997 B.J. Gladman, P.D. Nicholson,
J.A. Burns, J.J. Kavelaars
17 Sycorax 1997 B.J. Gladman, P.D. Nicholson,
J.A. Burns, J.J. Kavelaars
18 Prospero 1999 Matthew J. Holman
19 Setebos 1999 J.J. Kavelaars, B.J. Gladman,
P.D. Nicholson en J.A. Burns
20 Stephano 1999 B.J. Gladman, P.D. Nicholson,
J.A. Burns en J.J. Kavelaars
21 Perdita The Winter's Tale 1999 Erich Karkoschka
22 Trinculo The Tempest 2001 Matthew J. Holman, John J. Kavelaars en
Dan Milisavljevic
23 Ferdinand 2001 Matthew J. Holman, John J. Kavelaars,
Dan Milisavljevic en Brett J. Gladman
24 Francisco 2003 Matthew J. Holman, John J. Kavelaars,
Dan Milisavljevic en Brett J. Gladman
25 Margaret 2003 Scott S. Shepphard en David C. Jewitt
26 Mab 2003 Mark R. Showalter en Jack J. Lissauer
27 Cupid Timon of Athens 2003 Mark R. Showalter en Jack J. Lissauer

Verkenning en ontdekking van ringen[bewerken]

Tot op heden heeft slechts één ruimtesonde de planeet benaderd; de in 1977 gelanceerde Voyager 2 passeerde de planeet op 24 januari 1986 op een afstand van circa 9,1 miljoen km. Hij ontdekte 2 nieuwe ringen van Uranus en een aantal onvolledige ringen. Tijdens deze missie heeft de sonde foto's van de planeet en ringen naar de Aarde gestuurd en is vervolgens doorgereisd naar Neptunus. Ook enkele nieuwe manen werden ontdekt, zoals Cordelia en Ophelia. Momenteel staan geen nieuwe missies naar Uranus gepland.

Ook de Hubble Space Telescope heeft belangrijke ontdekkingen over Uranus gedaan. Zo vond men in 2005 een tweede stel ringen. De ringen van Uranus zijn donker en dun, en ze bestaan uit donkere rotsachtige stof. Een deel is gevormd door een inslag van een meteoor.

Nuvola single chevron right.svg Zie Ringen van Uranus voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Noot[bewerken]

  1. Roger Hahn, Pierre Simon Laplace, 1749-1827: a determined scientist, Harvard University Press, 2005, p. 77
  2. http://www.faqt.nl/wetenschap/bizar-gloeiend-ijs-op-uranus-en-neptunus/

Externe links[bewerken]


Zoek dit woord op in WikiWoordenboek