Romeo and Juliet (toneelstuk)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Romeo and Juliet door Ford Madox Brown
L’ultimo bacio dato a Giulietta da Romeo door Francesco Hayez
Het zogenaamde huis van Juliet in Verona

Romeo and Juliet (Romeo en Julia, 1591/1596)[1] is een vroege tragedie van William Shakespeare over de onmogelijke liefde van Juliet Capulet en Romeo Montague, twee jongelingen uit elkaar vijandig gezinde families. Het verhaal is ontstaan door verschillende her-vertellingen van een verhaal uit 1476 van Masuccio Salernitano, Mariotto en Gianozza. De volledige titel van het toneelstuk is The Most Excellent and Lamentable Tragedy of Romeo and Juliet. Vanaf de eerste opvoering omstreeks 1596 en de vroegste edities (1597, 1599) is Romeo and Juliet onverminderd populair gebleven bij het publiek doordat het gaat over een onderwerp van blijvend belang: romantische liefde.

Context[bewerken]

Het stuk werd door Shakespeare waarschijnlijk geschreven in de periode 1594–96 en eerst gepubliceerd in een niet-geautoriseerde quarto-editie in 1597.[2] Een geautoriseerde quarto verscheen in 1599 en die was aanzienlijk langer en betrouwbaarder dan de eerste. Een derde quarto, gebaseerd op de tweede, verscheen in 1599 en die werd door de uitgevers van de First Folio-editie van 1623[3] gebruikt.

Wanneer en waar de eerste opvoering van Romeo and Juliet plaatsvond is niet met zekerheid bekend, maar men plaatst deze meestal in het jaar 1594[4] of 1595.[5]

Shakespeares bronnen[bewerken]

Shakespeares voornaamste bron voor het verhaal was The Tragicall Historye of Romeus and Juliet (1562), een lang verhalend gedicht van de Engelse dichter Arthur Brooke. Op zijn beurt had deze zijn materiaal ontleend uit een Franse vertaling van een verhaal van de Italiaan Matteo Bandello.[2]

De vroegst bekende versie van het Romeo and Juliet-verhaal is die van Masuccio Salernitano's Mariotto en Gianozza in zijn in 1476 gepubliceerde Il Novellino. Salernitano situeert het verhaal in Siena en beweert zelfs dat het zich tijdens zijn eigen leven afspeelde. In zijn versie is er sprake van een geheim huwelijk, een samenzwerende pater en een rel waarbij een vooraanstaand burger wordt gedood. Mariotto's verbanning komt erin voor en ook Gianozza's gedwongen huwelijk, de plot met het vergif en de cruciale boodschap die de verliefde jongeling niet bereikt. In deze versie wordt Mariotto gevangengenomen en onthoofd en Gianozza sterft van verdriet.[6]

Een van de vroegst bekende liefdesgeschiedenissen met een tragische afloop is Pyramus en Thisbe, een Griekse mythe die onder meer werd opgeschreven door Ovidius (43 v.Chr. - 17 n.Chr.)

Personages[bewerken]

Huis van de Capulets
  • (Lord) Capulet is de patriarch van het huis van de Capulets.
  • (Lady) Capulet is de matriarch van het huis van de Capulets.
  • Juliet is de dochter van de Capulets en de vrouwelijke protagonist van het stuk.
  • Tybalt is een neef van Juliet, Lady Capulet is zijn tante.
  • Min ('Nurse') is Juliets persoonlijke verzorgster en vertrouweling.
  • Peter knechtje van de min.
  • Samson en Gregory zijn bedienden van de Capulets.
  • Rosaline is iemand die niet in het stuk optreedt. Zij is degene op wie Romeo verliefd was voor hij Juliet ontmoette.
Het Heersende Huis van Verona
  • Prins Escalus is de heerser van Verona.
  • Graaf Paris is een verwant van Escalus die met Juliet wil huwen.
  • Mercutio is een andere verwant van Escalus en een vriend van Romeo.
Huis van de Montagues
  • (Lord) Montague is de patriarch van het huis van de Montagues.
  • (Lady) Montague is de matriarch van het huis van de Montagues.
  • Romeo is de zoon van de Montagues en de mannelijke protagonist van het stuk.
  • Benvolio is een neef en vriend van Romeo.
  • Abram en Balthasar zijn knechten van de Montagues.
Anderen
  • Broeder Laurence (ook: Laurens, Lawrence, Lorenzo) is een franciscaner en Romeo's vertrouweling.
  • Broeder John wordt uitgezonden om de brief van broeder Laurence aan Romeo te bezorgen.
  • Apotheker verkoopt met tegenzin het vergif aan Romeo.
  • Chorus, geen deelnemer aan het verhaal. Hij declameert een sonnet aan het begin van de eerste twee bedrijven.

Synopsis[bewerken]

Leeswaarschuwing: Onderstaande tekst bevat details over de inhoud en/of de afloop van het verhaal.

In Verona wonen twee rivaliserende adellijke families: Montague en Capulet. Af en toe raken de familieleden slaags met elkaar, en de vorst van Verona heeft de graven al meermalen gewaarschuwd dat het afgelopen moet zijn.

De graaf Paris dingt naar de hand van Juliet, de 13-jarige dochter van Capulet. Capulet vindt dat ze nog te jong is om te trouwen, maar Paris dringt aan. Capulet organiseert die avond een feest en hij geeft zijn knecht opdracht de uitnodiging te brengen aan degenen die op een lijst staan. De knecht kan echter niet lezen en hij vraagt de eerste de beste voorbijganger om hulp. Die voorbijganger is Romeo Montague, die op dat moment juist verdriet heeft omdat zijn vriendin Rosaline (die niet op het toneel optreedt) hem heeft afgewezen. Romeo helpt de knecht met de lijst van uitnodigingen. Rosaline staat ook op de lijst. De knecht zegt dat Romeo, als hij niet van het huis Montague is, ook wel welkom zal zijn op het feest.

Hoewel Romeo een Montague is, besluit hij toch naar het feest te gaan. Daar wordt zijn aandacht getrokken door de schone Juliet, en Juliet is ook onder de indruk van Romeo. Dan wordt Romeo herkend door Tybalt, een neef van Juliet. Tybalt zegt dat tegen Capulet. Hij is bereid de onwelkome gast dood te slaan, maar Capulet, die geen ruzie wil, besluit de aanwezigheid van Romeo te dulden. Na het feest, laat in de avond, gaat Romeo de tuin van Capulet in, waar hij Juliet bij het raam ziet staan. Ze verklaren elkaar hun liefde. Er is echter geen sprake van dat vader Capulet hun huwelijk zal goedkeuren, gezien de vijandschap tussen de twee families. Romeo gaat 's ochtends meteen naar zijn biechtvader Lawrence (Lorenzo) - hij wil vandaag nog met Juliet trouwen.

De min van Juliet gaat op zoek naar Romeo. Ze vindt hem bij zijn vrienden Benvolio en Mercutio, die in een vrolijke bui zijn. De min zegt dat Juliet moet trouwen met Paris, maar dat ze absoluut niet in Paris geïnteresseerd is. Romeo geeft de min een boodschap voor Juliet: hij wil Juliet die middag bij Lorenzo ontmoeten om met haar te trouwen. De min geeft Romeo's boodschap aan Juliet door en 's middags ontmoeten Romeo en Juliet elkaar bij Lorenzo, die het huwelijk voltrekt.

Drie uur later ontmoeten Romeo en zijn vrienden Tybalt op straat. Tybalt maakt Romeo voor schurk uit. Mercutio accepteert dat niet en raakt in gevecht met Tybalt. Romeo probeert het gevecht te verhinderen. Hij faalt echter en Mercutio wordt gedood. De woedende Romeo daagt nu Tybalt uit en in het gevecht wordt Tybalt gedood. Romeo gaat naar Lorenzo en hoort dat hij door de vorst uit Verona verbannen is. Juliet hoort het nieuws van haar min en de min brengt een afscheidsgroet aan Romeo. Romeo vlucht naar Mantua.

Capulet en Paris spreken af dat het huwelijk tussen Paris en Juliet over drie dagen zal plaatsvinden. Paris meldt dat aan Lorenzo. Dat is een probleem voor Lorenzo, want hij weet dat Juliet al getrouwd is. Even later verschijnt Juliet ook, en als Paris vertrokken is geeft Lorenzo haar een slaapmiddel, waardoor het zal lijken of ze dood is op de huwelijksdag.

Inderdaad blijkt op de huwelijksdag dat Juliet dood is. De feestelijkheden gaan niet door en Juliet wordt opgebaard in de grafkelder van de familie Capulet. Lorenzo stuurt een boodschapper naar Romeo, maar doordat er een epidemie heerst komt de boodschapper onverrichter zake terug. Balthasar, een knecht van Romeo, gaat met meer succes naar Mantua. Hij denkt dat Juliet echt dood is en brengt dat nieuws aan Romeo. Romeo koopt vergif voor zichzelf en reist naar Verona om afscheid van Juliet te nemen. Zijn moeder sterft van verdriet.

Bij de grafkelder komt hij Paris tegen, die ook afscheid wil nemen van Juliet. Het bevalt Paris in het geheel niet dat Romeo daar is. Romeo raakt in gevecht met Paris en doodt hem. Paris vraagt hem, voordat hij sterft, om naast Juliet gelegd te worden, en Romeo voldoet daaraan. Romeo kust de lippen van Juliet en neemt het vergif in.

Lorenzo verschijnt. Hij weet dat Juliet ongeveer op dit moment zal ontwaken en is van plan Juliet bij zich te houden tot Romeo haar komt halen. In de grafkelder, juist als Juliet ontwaakt, ziet hij dat Romeo er al is, maar hij is dood en Paris ook. Hij dringt erop aan dat Juliet de grafkelder verlaat en gaat zelf weg. Als Juliet ziet dat Romeo dood is, pakt ze een dolk en steekt die in haar hart.

De vorst van Verona verschijnt, met Capulet en Montague, om vast te stellen wat er gebeurd is. Hij bestraft de twee graven. Capulet en Montague besluiten dat het afgelopen moet zijn met de rivaliteit en sluiten vrede.

Adaptaties[bewerken]

Filmversies[bewerken]

Dit toneelstuk heeft al vanaf 1900 filmmakers geïnspireerd. Er zijn in totaal nu zo'n veertig versies van dit stuk voor het witte doek vastgelegd. De musical West Side Story is een vernieuwde versie van hetzelfde verhaal. Daarnaast is het ook de basis geweest voor een aantal balletten en opera's.

  • De versie van Irving Thalberg uit 1936 was bijzonder — hoewel hij geen Oscars won, werd hij genomineerd in vier categorieën:
Oscar voor beste film - Irving Thalberg, producer;
Beste acteur in support rol - Basil Rathbone - als Tybalt;
Beste actrice - Norma Shearer als Juliet;
Beste Art Direction - Cedric Gibbons, Fredric Hope en Edwin B. Willis.
  • Een versie (William Shakespeares Romeo + Juliet) opgenomen in 1996 werd geregisseerd door Baz Luhrmann en heeft Leonardo DiCaprio en Claire Danes in de titelrollen. Luhrmann gaf het beroemde verhaal een moderne setting. De film wordt door de liefhebbers geprezen om het prachtige verhaal, de mooie kostuums, de goede muziek en het mooie liefdesdrama. Hij werd genomineerd voor een Oscar voor Beste Art Direction-set Decoration.
  • In Nederland bewerkte Theo van Gogh het verhaal in 2001 voor de televisieserie Najib en Julia, over een Marokkaanse pizzakoerier en een Haags hockeymeisje.
  • De Chinees Jianqi Huo regisseerde Qing ren jie (A Time to Love), 2005. Het verhaal speelt zich af tijdens de Culturele Revolutie; twee geliefden lezen en bekijken samen versies van Shakespeares toneelstuk en voeren de balkonscène op.
  • De Amerikaanse filmregisseur Gary Wininck produceerde de film Letters to Juliet die op 17 juni 2010 in de bioscopen is verschenen.
  • In 2013 kwam de film Romeo and Juliet uit, geregisseerd door Carlo Carlei en met een script geschreven door Julian Fellowes, de schrijver van de bekende serie Downton Abbey. Douglas Booth en Hailee Steinfeld spelen de twee geliefden. Deze versie gebruikte weer de standaard setting in Italie, maar herschreef wel veel van Shakespeare's oorspronkelijke dialogen. De film kreeg daar veel kritiek op maar werd wel geprezen om zijn mooie cinematografie en kostuums.

Muziekversies[bewerken]

Het toneelstuk heeft ook verschillende componisten geïnspireerd:

Ook in de popmuziek komt het thema voor:

  • Het nummer Exit music (for a film) van de rockband Radiohead (gebruikt tijdens de aftiteling van Luhrmanns film).
  • De Britse band Dire Straits maakte een nummer Romeo and Juliet, uit het album Making Movies. Deze versie is later gecoverd door de Amerikaanse band The Killers en is te horen op het album Sawdust.
  • Elvis Costello vertolkt het thema (in the Juliet Letters) samen met het beroemde Brodsky Quartet in 1993.
  • De Amerikaanse country-zangeres Taylor Swift heeft een liedje gemaakt, genaamd Love Story, met als onderwerp het verhaal van Romeo en Juliet.

Externe link[bewerken]

Bronnen en referenties[bewerken]

  1. Het is niet precies bekend wanneer Shakespeare het stuk schreef. Juliets min ("nurse") zegt in ACT I Scene III dat er 11 jaar geleden een aardbeving was ('Tis since the earthquake now eleven years'), wat het stuk zou dateren op 1591, want in 1580 vond de Aardbeving in het Nauw van Calais plaats. Maar het blijft speculatie.
  2. a b Encyclopaedia Britannica 2008 Ultimate Reference Suite: Romeo and Juliet
  3. First published edition (1623) of the collected works of William Shakespeare, originally published as Mr. William Shakespeares Comedies, Histories & Tragedies. Het is de belangrijkste bron voor hedendaagse teksten van zijn stukken.
  4. D. Lucking, The Shakespearean name: essays on Romeo and Juliet, The tempest, and other plays, Bern, 2007, p. 39. Zie ook K.L. Wright, Shakespeares "Romeo and Juliet" in Performance: Traditions and Departures, Lewiston, 1997, p. 9.
  5. The Riverside Shakespeare bijvoorbeeld geeft ca. 1595 op toen Shakespeare het stuk schreef, zodat het ten vroegste in de loop van dat jaar werd opgevoerd.
  6. Gibbons (1980: 33–34); Levenson (2000: 4)