Ballet

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Ballerina's in St. Petersburg
Russisch ballet (schilderij van August Macke)

Ballet is een klassieke dansvorm, gebonden aan een aantal vastgelegde (academische) technieken. Als een bijzondere vorm geldt het jazzballet.

Ontstaan van het ballet[bewerken]

Het ballet ontstond in de 15e eeuw in Italië en het woord ballet is afgeleid van het Italiaanse woord ‘ballare’ dat dansen betekent. Veel balletten in de 15e eeuw werden uitgevoerd met taferelen uit de Romeinse en Griekse mythologie. Het ballet werd vanuit Italië naar Frankrijk gebracht en ontwikkelde zich daar in de 16e eeuw aan de Franse hoven. Ballet hoorde bij het amusement van het hof. De eerste balletvoorstellingen in theaters dateren van 1669 als onderdeel van de opera.

Klassiek ballet[bewerken]

Veel elementen van het klassiek ballet zijn ontstaan in de 19e eeuw, in de tijd van de romantiek. Het einde van de 19e eeuw was een vruchtbare tijd van het ballet. Wetenschap en industrie ontwikkelden zich in die tijd snel, maar hoe meer de mensen in de wereld ontdekten, des te meer ze ook ontspanden in boeken, muziek, beeldende kunst en ballet.

Het unieke aan klassiek ballet, ten opzichte van andere dansstijlen, is dat de techniek ervan is vastgelegd in speciale handboeken. Daardoor leert iedereen ter wereld die klassiek ballet beoefent dezelfde danspassen. De regels van het academische ballet werden aan het einde van de negentiende eeuw verder uitgewerkt door onder andere de Russische choreograaf Marius Petipa. Petipa wordt wel gezien als de vader van het klassiek ballet.

Kenmerkend voor klassiek ballet is het dansen op spitzen, balletschoenen met verharde neuzen, geïntroduceerd door Marie Taglioni (1833-1891). In het modern ballet wordt er ook vaak gedanst op ander schoeisel of op blote voeten.

Klassiek ballet wordt doorgaans gechoreografeerd op klassieke muziek, expliciet geschreven om op te dansen. Pjotr Iljitsj Tsjaikovski is met zijn balletmuziek voor De notenkraker, Het zwanenmeer en Doornroosje waarschijnlijk de bekendste onder de klassieke balletcomponisten.

Grote namen in de wereld van het hedendaagse klassiek ballet zijn Maurice Béjart, Hans van Manen en Rudi van Dantzig. Zij waren vanaf de jaren zestig in de twintigste eeuw toonaangevend in de vormgeving van het hedendaagse klassieke ballet.

Ballets Russes[bewerken]

Tussen 1909 en 1929 zorgde de Ballets Russes van Serge Diaghilev voor een modernisering van het ballet, en maakte het geliefd bij een groot publiek. De choreograaf Michel Fokine bracht voor een lossere elegantere benadering, meer individualistische bewegingspatronen, en lanceerde wereldberoemde dansers als Anna Pavlova, Vaslav Nijinski en Tamara Karsavina. Nijinski en Leonide Massine zetten deze choreografische vernieuwing verder door richting een modernistisch-expressionistisch ballet, met veel aandacht ook voor decors en kostuums. Beroemde componisten schreven speciaal muziek voor de ‘Ballets Russes’, onder meer Igor Stravinski met Le Sacre du printemps, De Vuurvogel en Petroesjka.

Modern ballet[bewerken]

In het moderne ballet komt het ook frequent voor dat er wordt gedanst op muziek die oorspronkelijk niet bedoeld was als balletmuziek. Zo schreef Fokine een ballet op de Scheherazade van Nikolaj Rimski-Korsakov, Hans van Manen op de Hammerklaviersonate van Beethoven en Maurice Béjart op de Carmina Burana van Carl Orff. Ballet kan ook onderdeel van een opera vormen, zoals in de priesterballetscènes in Aida van Verdi, de balletscènes in Gaite Parisienne en Les Contes d'Hoffmann van Jacques Offenbach, Samson et Dalila van Camille Saint-Saëns, en Tannhäuser (Parijse versie) van Richard Wagner.

Tegenwoordig worden vooral weer neoklassieke balletten gemaakt. Bij het grote publiek zijn de uitzendingen op Nieuwjaarsdag vanuit Wenen met balletten op muziek van Johann Strauss een vast ontmoetingspunt met ballet.

Choreografen[bewerken]

In de Lijst van choreografen staat een overzicht met beroemde choreografen.

Componisten[bewerken]

Enkele van de componisten met hun balletten:

Zie ook: Lijst van balletten

Jazzballet[bewerken]

Naast het klassieke ballet bestaat er ook jazzballet. De bewegingen en techniek volgen niet die van het klassieke ballet. Ze zijn ten opzichte van het oudere klassieke ballet duidelijk vrijer en gebaseerd op populaire muziek (jazz, rock, hiphop enz.). Jazzdans is een jonge tak in het hedendaagse dansveld en maakt gebruik van verschillende dansvormen. Een van de elementen waardoor de jazzdans zich van andere dansvormen onderscheidt, is het gebruik van de isolatietechniek. Dat betekent dat een gedeelte van het lichaam zich onafhankelijk kan bewegen van de rest van het lichaam, bijvoorbeeld het hoofd, de schouder, of de ribcage (wervelkolom), of in combinatie met weer andere delen van het lichaam die zich ook weer onafhankelijk bewegen. De basistechniek van de jazzdans gebruikt de fundamenten van ballet, moderne dans, tapdans, blackdance b.v. the turkey trot, monkey, chicken scratch, kangaroo dip, bunny hug en later de black bottum, de shim sham shimmy en de lindy hop.

Opleiding[bewerken]

Duizenden meisjes en jongens volgen in hun vrije tijd balletles

In het Kunstsecundair onderwijs bestaat een afdeling ballet. Een goede balletopleiding start echter al op jonge leeftijd.

Er bestaan in Nederland twee specifieke "klassiek" balletopleidingen: het Koninklijk Conservatorium in Den Haag en de Nationale Balletacademie in Amsterdam. De balletopleiding aan het conservatorium is geïntegreerd met basisonderwijs groep 7 en 8 en daarna havo of vwo. Een dansopleiding wordt afgerond met een studie in het hoger onderwijs, het hbo. Er zijn erkende hbo-dansvakopleidingen in onder andere Rotterdam, Amsterdam, Arnhem en Tilburg, met verschillende studierichtingen zoals moderne dans, choreografie en show en musical. Bij de balletacademie kan je een opleiding tot dansdocent of uitvoerend danser volgen.

In Vlaanderen bestaat er een professionele bacheloropleiding Dans in Lier, onderdeel van de Artesis Hogeschool Antwerpen. Een vervolmaking kan men volgen bij Performing Arts Research and Training Studios van Anne Teresa De Keersmaeker, maar dat is een dure privé-opleiding.

De kans is maar gering dat men wordt toegelaten tot een van de opleidingen. Niet alleen omdat men lichamelijk over de juiste kwaliteiten moet beschikken en talent moet hebben, maar ook omdat er veel concurrentie is. Elk jaar moeten de studenten opnieuw examen doen waarbij wordt bekeken of er fysiek, ballettechnisch en artistiek voldoende ontwikkeling is (in de puberteit kan een student bijvoorbeeld ineens te lang worden, of zijn of haar lenigheid kwijtraken). Men kan maar een paar jaar op het toneel dansen, omdat het beroep van fysiek zwaar is en het uithoudingsvermogen en de fysieke mogelijkheden met de jaren minder worden. De meeste dansers stoppen rond hun 38e. Hierna gaan mensen soms een andere opleiding volgen, of ze worden balletdocent aan een school, balletmeester bij een gezelschap of choreograaf.

Ook in het reguliere onderwijs worden soms balletlessen gegeven. Deze lessen kan men dan volgen voor zijn of haar plezier. Er zijn doorstroommogelijkheden van deze vrije lessen naar de professionele opleidingen. Om een professionele danser te worden is het noodzakelijk een erkende dansvakopleiding te volgen.

Media[bewerken]

Vele speelfilms tonen de romantiek en de harde discipline van het ballet, onder meer:

Zie ook[bewerken]