Wijnbouw in Nederland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Overzichtskaart van Nederlandse Beschermde Oorsprongsbenamingen (BOB) voor wijnbouw

De wijnbouw in Nederland is beperkt, maar groeit. De gemiddelde kwaliteit van de geproduceerde wijnen is in de loop der jaren langzamerhand verbeterd.[1]

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Er wordt aangenomen dat er al sinds de Romeinse tijd druiven verbouwd worden in Nederland aangezien het drinken van wijn in die tijd zeer normaal was. De oudste officiële vermelding van wijnbouw in Nederland stamt echter pas uit 968. In de inventarislijst van koningin Gerberga van Saksen worden enige wijngaarden rond Maastricht beschreven. Dat er in die tijd rond Maastricht wijngaarden waren is niet zo verwonderlijk. Ondanks de relatief noordelijke ligging ten opzichte van andere wijngebieden was de streek erg gunstig door de hellingen en vruchtbare lössbodem.

Later in de Middeleeuwen verspreidde de wijnbouw zich ook over andere delen van Nederland. Dit was het gevolg van het relatief warme klimaat in die tijd waarvan de druiventeelt profiteerde. In de veertiende en vijftiende eeuw waren de heuvels rond het Maasdal en Geuldal grotendeels begroeid met wijnranken en was de Nederlandse wijnbouw op zijn hoogtepunt. Dit werd snel anders nadat de wijnbouw concurrentie kreeg van bier. Doordat men hop begon toe te voegen aan bier werd dit langer houdbaar en beter van smaak en begon de bierconsumptie het te winnen van de wijnconsumptie.

Na 1540 veranderde ook het klimaat in Nederland, het werd kouder en vanaf 1590 kwamen we in een zogenaamde Kleine IJstijd. Hierdoor en mede ook door vernielingen tijdens de Tachtigjarige Oorlog, werd de wijnbouw in Nederland gedecimeerd. De definitieve slag voor de wijnbouw kwam toen de druifluis en Napoleon het verbouwen van wijn in Nederland onmogelijk maakten. De laatste wijngaard rond Maastricht legde rond 1946 het loodje, maar al vele jaren daarvoor was de druiventeelt in Nederland gemarginaliseerd.

Rond het begin van de jaren 70 van de twintigste eeuw veranderde er veel ten goede voor de wijnbouw in Nederland. Enkele ondernemers startten toentertijd voornamelijk in Limburg en Noord-Brabant met het aanplanten van nieuwe wijngaarden. Sinds die tijd is er een gestage, maar steeds snellere groei van de wijnbouw in Nederland waar te nemen.

Wijngaarden in Nederland[bewerken | brontekst bewerken]

Wijngaarden in het Jekerdal bij Maastricht
Wijngaard De Kleine Schorre in 2018
Wijnfeest in Groesbeek

Er waren in 2019 ruim 170 wijngaarden in Nederland die samen een oppervlakte hadden van zo'n 320 hectare. De wijngaarden zijn vooral te vinden in Limburg en Gelderland. Verder liggen zij in Noord-Brabant, Zeeland, Noord-Holland, Overijssel en Drenthe. Ook in het Noorden, in Groningen en Friesland, bevinden zich negen wijngaarden. De totale productie in recordjaar 2018 bedroeg 1,25 miljoen flessen ofwel 9500 hectoliter wijn.[2][3]

De meeste wijn wordt geproduceerd in Zuid-Limburg: met meer dan 90 hectare het grootste wijnbouwgebied van Nederland. Daarnaast zorgt de Achterhoek met 38 hectare ook voor een groot aandeel van de productie. De Betuwe, de Veluwe en de omgeving van Groesbeek zijn elk goed voor 12 tot 15 hectare wijnbouw.

Druivenrassen[bewerken | brontekst bewerken]

Door het klimaat worden in Nederland traditionele druivenrassen, zoals Merlot en Cabernet Sauvignon, vaak vervangen door variëteiten die bestand zijn tegen schimmelziektes als meeldauw, valse meeldauw en botrytis. Deze schimmelbestendige druivenrassen noemt men ook wel hybride druivenrassen. Met behulp van deze druivenrassen kan een betere productie worden gegenereerd in het relatief koude klimaat van Nederland.

Gezien het feit dat in Nederland relatief weinig bestrijdingsmiddelen mogen worden gebruikt, is het van groot belang om te kijken naar nieuwere schimmelbestendige druivenrassen. Een van de pioniers op dit gebied is wijngoed St. Martinus in het Limburgse Vijlen. Deze wijngaard heeft vanaf 1988 op kleine schaal en experimentele basis meer dan 70 soorten druivenrassen aangeplant. De aanplant is bedoeld om na te gaan welke klassieke en hybride druivenrassen in Nederland goed kunnen rijpen. Daarnaast onderzoekt men welke druivenrassen de hoogste kwaliteit Nederlandse wijn oplevert. De meeste van de druivenrassen die onderzocht worden blijken inderdaad een grotere tolerantie voor schimmels en andere ziekten te hebben.

Wijnwetgeving[bewerken | brontekst bewerken]

De Nederlandse 'wijnwet' wordt vastgesteld op Europees niveau. De voor Nederland geldende bepalingen zijn beschreven in de 'Regeling wijn en olijfolie' welke sinds 1 juli 2014 van kracht is.[4] De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland operationaliseert de regeling en verwerkt onder meer de registratie van producenten. Daarnaast publiceert de RVO op haar website productiecijfers. Op basis van de geldende Europese verordeningen voor streekproducten wordt in Nederland geproduceerde wijn onderverdeeld in drie groepen: Nederlandse wijn, wijn met een beschermde geografische aanduiding (BGA) en wijn met een beschermde oorsprongsbenaming (BOB). Deze laatste twee worden ook wel onder de noemer 'kwaliteitswijn' geschaard.

Nederlandse wijn[bewerken | brontekst bewerken]

De categorie Nederlandse wijn is onder te verdelen in twee subgroepen: wijn en cepage wijn. Onder 'wijn' vallen de in Nederland geproduceerde wijnen die niet voldoen aan de eisen voor een cepage- of kwaliteitswijn. Wijnen uit deze categorie mogen op het etiket geen oogstjaar en druivenras vermelden. Cepage wijn wordt geproduceerd van in Nederland verbouwde druivenrassen die vermeld staan op de lijst van de Organisation International de la Vigne et du Vin (OIV). Bij cepage wijn geproduceerd van één druivenras moet de wijn voor minstens 85% uit deze variëteit bestaan. Bij een wijn op basis van twee of meer druivenrassen dient de wijn voor 100% uit deze druivenrassen te bestaan.[5] De druivenrassen moeten altijd in volgorde van aandeel op het etiket staan. Bovendien moeten de druivenrassen en het oogstjaar verplicht op het etiket worden vermeld.

Kwaliteitswijn[bewerken | brontekst bewerken]

In de Europese verordeningen voor streekproducten is vastgelegd dat wijnen uit een specifiek gebied een bescherming van geografie (BGA) of -oorsprong (BOB) kunnen verkrijgen. In de wijnindustrie wordt verondersteld dat wijnen uit een specifiek gebied veelal van hogere kwaliteit zijn. Dit lijkt deels samen te hangen met de regels voor wijnproductie, die strenger zijn bij kwaliteitswijn dan bij bijvoorbeeld cepage wijn.

Voor BGA wijn in Nederland geldt dat de wijn gemaakt moet zijn van in Nederland verbouwde druivenrassen. Om een aanduiding te krijgen dient de wijn voor 85% te bestaan uit druivenrassen die in het genoemde geografische gebied zijn geteeld. In Nederland hebben alle provincies hun eigen BGA en in 2018 was 78% van de in Nederland geproduceerde wijn van het type BGA wijn.[6]

Nederland kent sinds 2020 zes voor in Nederland geproduceerde wijn geldende beschermde oorsprongsbenamingen (BOB): Maasvallei Limburg, Mergelland, Oolde, Vijlen, Ambt-Delden en Achterhoek-Winterswijk.[7][8] Wijnen geproduceerd in deze gebieden moeten voldoen aan specifieke regels. Voor alle gebieden geldt dat de wijnen voor 100% moeten bestaan uit druivenrassen die in het geldende gebied zijn geteeld. Daarnaast mogen het alleen druivenrassen zijn van de echte wijnstok (Vitis vinifera), in tegenstelling tot zogenoemde 'hybride' druivenrassen. De gebieden hebben ieder een uniek terroir, dit maakt bijvoorbeeld dat bepaalde druivenrassen zich daar goed kunnen ontwikkelen en de wijnen een hogere typiciteit kennen.

Wijnkeuring[bewerken | brontekst bewerken]

De Nationale Wijnkeuring wordt sinds 2003 georganiseerd door Stichting Wijninstituut Nederland (WIN) in samenwerking met het Wijngaardeniersgilde en het Productschap Wijn. De Nederlandse wijnen worden gekeurd aan de hand van een internationale keuringssysteem van de Organisation International de la Vigne et du Vin (OIV). Door minimaal 15 erkende wijnproevers worden Nederlandse en Belgische wijnen getest en beoordeeld. In 2010 werden voor het eerst vier gouden medailles uitgedeeld.[9] Naast de medailles wordt een WIN-keurzegel toegekend dat is bedoeld om aan de consument te laten zien welke Nederlandse wijnen van goede kwaliteit zijn. Sinds 2012 worden ook Belgische wijnen gekeurd en per 2013 is de keuring hernoemd tot 'Wijnkeuring van de Lage Landen'. Hieronder de medaillespiegel van de periode 2003-2019.

Jaar Aantal deelnemende wijnen Aantal deelnemende wijngaarden Gouden medailles Zilveren medailles Bronzen medailles
2003 61 37 0 0 14
2004 54 31 0 1 11
2005 84 36 0 5 21
2006 95 38 0 4 18
2007 135 41 0 8 9
2008 118 43 0 5 34
2009 166 57 0 8 44
2010 182 ? 4 12 23
2011 147 55 2 21 25
2012 169 57 1 24 33
2013 148 ? 2 11 24
2014 176 ? 3 23 30
2015 155 58 2 17 35
2016 188 55 1 19 56
2017 209 55 12 56 95
2018 186 66 6 44 90
2019 242 67 8 74 101

Overzicht van wijngaarden > 2,5 ha[bewerken | brontekst bewerken]

Naam wijngaard Plaats Hectare Druivenras
Apostelhoeve Maastricht, Limburg 10 Auxerrois, Riesling, Müller-Thurgau, Pinot Gris
Domein de Wijngaardsberg Ulestraten, Limburg 3 Auxerrois, Chardonnay, Pinot Gris, Pinot Noir
Wijngoed Thorn Thorn, Limburg 6,5 Auxerrois, Riesling, Pinot Gris, Pinot Noir, Frühburgunder, Dornfelder
Chateau Gilbert Wijnandsrade, Limburg 3,5 Auxerrois, Pinot Gris, Pinot Noir, Müller-Thurgau
Hoeve Nekum Maastricht, Limburg 3 Auxerrois, Riesling, Müller-Thurgau, Pinot Noir
Wijngaard St. Martinus Vijlen, Limburg 28 Solaris, Johanniter, Cabernet Cortis, Pinotin, Acolon, Monarch, Baron
Wijngoed Fromberg Ubachsberg, Limburg 3 Müller-Thurgau, Bacchus, Auxerrois, Riesling, Pinot Noir, Dornfelder, Monarch, Reichensteiner
Wijngaard Dassemus Chaam, Noord-Brabant 4 Rondo, Solaris, Phoenix, Johanniter, Bianca, Muscaris, Cabernet Jura, Souvignier Gris, Cabernet Blanc
Wijngaard Hof van Baarle Baarle-Nassau, Noord-Brabant 2,5 Regent, Rondo, Cabernet Cortis, Cabernet Cantor, Helias, Muscaris, Solaris, Johanniter, Hibernal
De Kleine Schorre Dreischor, Zeeland 10 Müller-Thurgau, Auxerrois, Pinot Blanc, Pinot Gris
Wijndomein de Oude Maalstroom Hurwenen, Gelderland 3 Regent, Rondo, Johanniter, Palatin, Solaris, Phoenix, Bianca
Wijngaard Hesselink Winterswijk, Gelderland 4 Regent, Pinotin, Solaris, Johanniter, Chardonnay, Riesel, Souvignier Gris, Rondo, Nero, Salomé
Wijngoed Montferland Gendringen, Gelderland 4 Merzling, Solaris, Souvignier Gris, Cabernet Blanc, Johanniter, Regent, Cabernet Cortis, Rondo
Wijngaard Eco Fields Wekerom, Gelderland 2,7 Pinotin, Johanniter, Solaris, Cabernet Cortis, Regent
Wijnhoeve De Colonjes Groesbeek, Gelderland 13 Regent, Cabernet Cortis, Cabernet Colonjes, Pinotin, Cabernet Blanc, Helias, Riesèl, Johanniter, Muscaris, Palatina
Betuws Wijndomein Erichem, Gelderland 7 Regent, Pinotin, Cabernet Cortis, Palatina, Solaris, Johanniter, Muscat Blue, Vilaris
Wijngaard 't Heerenbroek Drempt, Gelderland 2,5 Johanniter, Solaris, Pinotin, Cabertin
Wijngaard a/d Breede Beek Nijkerk, Gelderland 2,5 Regent, Regent Primavera, Johanniter, Solaris, Muscaris
Hof van Twente Bentelo, Overijssel 5,5 Regent, Johanniter, Riesèl, Solaris, Pinotin
Wijngaard Baan Wierden, Overijssel 5 Regent, Rondo, Solaris, Johanniter, Phoenix, Frühburgunder
Wijngaard Vie Vin Vjenne Vriezenveen, Overijssel 2,5 Solaris, Johanniter, Cabernet Cortis, Leon Millot, Rondo, Marechal Foche
Reestlandhoeve Wijngoed Balkbrug, Overijssel 3 Solaris, Johanniter, Regent, Muscat Blue
Domein Holset, BruisendWijnHuis Holset, Limburg 6,8 Souvignier Gris, Cabernet Blanc, Johanniter, Chardonnay, Pinot Gris, Muscaris, Solaris
Wagenings Wijngoed Wageningen, Gelderland 2,3 Regent, Johanniter, Cabernet Cortis, Cabernet Colonjes, Bianca, Muscaris, Souvigner gris
Domein de Vier  Ambachten Simonshaven, Zuid-Holland 3

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Externe links[bewerken | brontekst bewerken]