Duitstalige Gemeenschap

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Deutschsprachige Gemeinschaft
Gemeenschap in Vlag van België België
Dgbelgiens.svg
(Details)
German-Speaking Community in Belgium and Europe.svg
Geografie
Hoofdstad Eupen
Oppervlakte 854 km²
Bevolking
Inwoners
(01/01/2012)
76.128
Bevolkingsdichtheid 88,7
Talen Duits
Overig
Tijdzone UTC +1
Feestdag 15 november - Dag van de Duitstalige Gemeenschap
Detailkaart
Duitstalige GemeenschapLocatie.png

De Duitstalige Gemeenschap is de kleinste van de drie gemeenschappen in de federale staatsstructuur van België. Ze wordt ook vaak als 'Duitstalige Gemeenschap van België' omschreven (Duits: Deutschsprachige Gemeinschaft Belgiens), vooral in contacten met het buitenland. Zowel de raad als de regering van de Duitstalige Gemeenschap zijn gevestigd in de kleine hoofdstad, Eupen.

Duitse taalgebied[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Taalsituatie in de Oostkantons

Het gebied beslaat deels de Oostkantons, die Duitsland bij de Vrede van Versailles in 1919 moest afstaan aan België als herstelbetaling na de Eerste Wereldoorlog.

Malmedy en Waimes, die ook bij de Oostkantons hoorden, kwamen in de Franse Gemeenschap te liggen, dus buiten de Duitstalige Gemeenschap. Ze genieten wel faciliteiten voor de Duitstalige inwoners.

De Duitstalige Gemeenschap bevindt zich in het uiterste oosten van België, tegen de Duitse grens. Dit gebied wordt ook wel de Belgische Eifel genoemd omdat het een soort overgangsgebied is tussen de Eifel en de Ardennen, waartoe het eigenlijk wordt gerekend.

De Duitstalige Gemeenschap is bevoegd in de negen Duitstalige gemeenten, die samen het Duitse taalgebied in België vormen. Al deze gemeenten zijn faciliteitengemeenten met faciliteiten voor Franstaligen, hoewel bijna iedereen Duitstalig is. Op 1 januari 2010 had het gebied in totaal 75.222 inwoners, waaronder naar schatting 95% Duitstaligen, 4% Franstaligen en 1% overigen.

Dialectzones[bewerken]

Het noordelijk deel van de Duitstalige gemeenschap spreekt een Nederfrankisch (Limburgs) en een Ripuarisch (namelijk Keuls) dialect, terwijl het zuidelijk deel naast een Ripuarisch dialect ook een Moezelfrankisch (in casu Luxemburgs) dialect spreekt.

Gemeenten van het Duitse taalgebied[bewerken]

Gemeente Deelgemeenten Overige kernen Duitstalige GemeenschapGemeenten.png
De gemeenten in het Land van Eupen
1. Eupen Eupen, Kettenis
2. Kelmis Hergenrath, Kelmis, Neu-Moresnet
3. Lontzen Lontzen, Walhorn Astenet, Busch, Herbestal, Merols, Rabotrath
4. Raeren Eynatten, Hauset, Raeren Lichtenbusch, Neudorf, Petergensfeld
De gemeenten in de Belgische Eifel
5. Amel Amel, Heppenbach, Meyerode Born, Deidenberg, Eibertingen, Halenfeld, Hepscheid, Herresbach, Iveldingen, Medell, Mirfeld, Mirfelderbusch, Möderscheid, Montenau, Schoppen, Valender, Wereth
6. Büllingen Büllingen, Manderfeld Afst, Allmuthen, Andler Mühle, Berterath, Buchholz, Eimerscheid, Hasenvenn, Hergersberg, Holzheim, Honsfeld, Hüllscheid, Hünningen, Igelmonder Hof, Igelmondermühle, Kehr, Krewinkel, Krinkelt, Lanzerath, Losheimergraben, Medendorf, Merlscheid, Mürringen, Weckerath, Wirtzfeld
7. Burg-Reuland Reuland, Thommen Aldringen, Alster, Auel, Bracht, Braunlauf, Diepert, Dürler, Espeler, Grüfflingen, Koller, Lascheid, Lengeler, Maldingen, Malscheid, Maspelt, Oberhausen, Oudler, Ouren, Richtenberg, Steffeshausen, Stubach, Weidig, Weisten, Weweler
8. Bütgenbach Bütgenbach, Elsenborn Berg, Küchelscheid, Leykaul, Nidrum, Weywertz
9. Sankt Vith Crombach, Lommersweiler, Recht, Sankt Vith, Schönberg Alfersteg, Amelscheid, Andler, Atzerath, Breitfeld, Eiterbach, Galhausen, Heuem, Hinderhausen, Hünningen, Küchelscheid, Leykaul, Neidingen, Neubrück, Neundorf, Nieder-Emmels, Ober-Emmels, Rödgen, Rodt, Schlierbach, Setz, Steinebrück, Wallerode, Weppeler en Wiesenbach

Demografie[bewerken]

Dit is de evolutie van het inwoneraantal in de de Duitstalige Gemeenschap, telkens de wettelijke bevolking op 1 januari van dat jaar:

Jaar 1990 1995 2000 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011
Aantal inwoners 67.007 68.961 70.831 72.512 73.119 73.675 74.169 74.540 75.222 75.716

Dit geeft een bevolkingsdichtheid van 88,66 inw/km² (in 2011).

Het noorden heeft meer inwoners en is dichter bevolkt dan het zuiden (gegevens 2007):

  • Kanton Eupen (Land van Eupen): 44.159 inwoners – 196,4 inw/km²
  • Kanton St. Vith (Belgische Eifel): 29.516 inwoners – 46,9 inw/km²

Geschiedenis[bewerken]

De ontwikkeling tot en van de Duitstalige Gemeenschap is onderdeel van de federalisering (de zogenaamde staatshervormingen) van de Belgische unitaire staat, die heeft geleid tot een land van gewesten en gemeenschappen

In 1962 werd in België de taalgrens vastgelegd, voornamelijk tussen het Franstalige en het Nederlandstalige deel van het land, maar ook tussen de Franstalige en Duitstalige gebieden in het oosten van de provincie Luik. Met de komst van de taalgrens werden die Duitstalige gebieden - de Oostkantons - uiteen gehaald. 25 gemeenten gingen het Duitse taalgebied vormen, terwijl Malmedy en Waimes (Pruisisch Wallonië) in het Franse taalgebied kwamen. In alle 25 gemeenten van het Duitse taalgebied (intussen door fusie herleid tot 9 gemeenten) zijn er faciliteiten voorzien voor Franstaligen; in Malmedy en Waimes zijn er faciliteiten voor Duitstaligen.[1]

Zetel van het parlement van de Duitstalige Gemeenschap

Met de eerste staatshervorming (1970) ontstonden in België gewesten en cultuurgemeenschappen. Eén van die nieuwe cultuurgemeenschappen is de Duitse Cultuurgemeenschap. Anders dan de Franse en de Nederlandse Cultuurgemeenschap, werden de leden van de Duitse cultuurgemeenschapsraad rechtstreeks verkozen (voor het eerst in 1974). De bevoegdheid van de gemeenschap bleef evenwel beperkt: zo had men vaak een slechts adviserende rol, naast enkele kleinere bevoegdheden zoals het vastleggen van het aantal lesuren Frans dat op school wordt onderwezen. De Rat der deutschen Kulturgemeinschaft (RdK) kwam voor het eerst bijeen in 1973 - de leden waren dan nog aangeduid op basis van de uitslag van de nationale verkiezingen. Op een eigen gemeenschapsregering bleef het wachten tot 1984. Tot die datum lag de voogdij eerst bij de federale minister van Binnenlandse Zaken en later bij de Vlaamse en Franstalige minister van Cultuur. Een jaar vroeger was de cultuurgemeenschap hernoemd tot Duitstalige Gemeenschap (DG).[2][3]

Binnen de Duitstalige gebieden was de reactie op de toegekende autonomie niet eenduidig positief; sommigen waren ronduit tegenstander. Vooral binnen de in de Duitstalige regio dominante Christlich Soziale Partei (CSP) heersten tegenstrijdige opvattingen, die in 1970 leidden tot de afsplitsing van wat later de Partei der deutschsprachigen Belgier (PDB) (de huidige ProDG) zou worden genoemd.[4]

Midden de jaren 1980 werd het ook mogelijk om de rechtsgang in het Duits te laten verlopen. Daartoe werd een nieuw gerechtelijk arrondissement Eupen gecreëerd. Zaken in beroep (te Verviers) en voor assisen (te Luik) kunnen voortaan op aanvraag ook in het Duits plaatsgrijpen. Bij de derde staatshervorming, aan het eind van de jaren tachtig, kreeg de DG ook het beleidsdomein onderwijs en sinds de Sint-Michielsakkoorden van 1993-1994 heeft de DG ook een gewaarborgde vertegenwoordiging op het federale niveau in de vorm van één gemeenschapssenator.[5]

Politiek[bewerken]

Structuur[bewerken]

Dgbelgiens.svg Duitstalige Gemeenschap Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provincie­district Kanton Gemeente District
Administratief Niveau Vlag van Europa Europese Unie Vlag van België België Dgbelgiens.svg Duitstalige Gemeenschap Flag of Wallonia.svg Waals Gewest Flag of the Province of Liège.svg Luik Verviers 9 -
Bestuur Europese Commissie Belgische regering Regering van de Duitstalige Gemeenschap Waalse Regering Deputatie Gemeentebestuur Districtscollege
Raad Europees Parlement Senaat Kamer van
Volksvertegen­woordigers
Parlement van de Duitstalige Gemeenschap Waals Parlement Provincieraad Gemeenteraad Districtsraad
Kiesomschrijving Duitstalig Kiescollege Eupen Eupen - Eupen
Sankt Vith
9 -
Verkiezing Europese Federale Waalse en Duitse Gemeenschapsverkiezingen Provincieraads- Gemeenteraads- Districtsraads-

Bevoegdheden[bewerken]

Zetel van de regering van de Duitstalige Gemeenschap

Aanvankelijk heeft de DG erg beperkte bevoegdheden, waarbij de gemeenschap vaak niet veel meer dan een adviserend orgaan is. Gaandeweg komen er wel een aantal extra bevoegdheden bij. Zo gaat de gemeenschap (net zoals de andere Belgische gemeenschappen) beschikken over de persoonsgebonden gemeenschapsbevoegdheden als gezondheids- en jeugdzorg, bepaalde sociale zaken, cultuur, sport, toerisme en media. Uiting van die laatste bevoegdheid is de eigen openbare radio- en televisieomroep, Belgischer Rundfunk (BRF), van de Duitstalige Gemeenschap. Eén van de belangrijkste gemeenschapsbevoegdheden is zonder twijfel onderwijs. Die bevoegdheid krijgt de DG er in de jaren 1980 bij. Vooral door de populariteit van de Duitstalige scholen bij zowel Duitsers van over de grens als Franstaligen zorgt ervoor dat de bevoegdheid onderwijs de gemeenschap al snel begrotingsproblemen oplevert. Uiteindelijk is de dotatie voor onderwijs aan de DG verdrievoudigd moeten worden. Hoewel de Duitstalige Gemeenschap uitsluitend faciliteitengemeenten bevat, regelt ze het taalgebruik in het onderwijs zelf. De Vlaamse en de Franse Gemeenschap hebben deze bevoegdheid eveneens maar zij zijn tevens bevoegd voor het taalgebruik in bestuurszaken en sociale betrekkingen. Het taalgebruik in de faciliteitengemeenten gelegen in ofwel de Vlaamse ofwel de Franstalige gemeenschap vallen onder de bevoegdheid van de federale overheid.[6]

De Duitstalige Gemeenschap vormt geen eigen gewest, de gewestbevoegdheden worden er door het Waals Gewest uitgeoefend. De DG beschikt wel over de mogelijkheid om met het Waals Gewest te gaan onderhandelen over bijkomende bevoegdheden. Op 1 januari 2000 verkrijgt de Duitstalige Gemeenschap de bevoegdheid over arbeidsbemiddeling en werd het ADG (Arbeitsamt der Deutschsprachigen Gemeinschaft) opgericht. De gemeenschapsregering wil echter nog verder gaan en eist nu ook de bevoegdheid over ruimtelijke ordening, huisvesting en landbouw, het toezicht op de wegen en de voogdij over de gemeentes op. Het Waals Gewest verklaart zich niet onmiddellijk akkoord, maar na onderhandelingen staat het Waalse Gewest vanaf 1 januari 2005 nog volgende bevoegdheden af.

  • toezicht op de kerkfabriek;
  • toezicht op de gemeenten en politiezones van het Duitse taalgebied;
  • de financiering van de gemeenten in het Duitse taalgebied;
  • begrafenissen en grafmonumenten.[7]

Parlement[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Parlement van de Duitstalige Gemeenschap voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De Rat der Deutschsprachigen Gemeinschaft (RDG), ook wel Parlament der Deutschsprachigen Gemeinschaft genoemd, is de volksvertegenwoordiging van de Duitstalige Gemeenschap. De raad vaardigt decreten uit, die kracht van wet hebben, en bestaat uit 25 leden die eens in de vijf jaar worden gekozen. De verkiezingen voor de raad vallen, net als alle gewestelijke en gemeenschapsverkiezingen in België, samen met de verkiezingen voor het Europees Parlement.

Regering[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Duitstalige Gemeenschapsregering voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Ingang van het ministerie van de Duitstalige Gemeenschap

De regering is het dagelijks bestuur van de Duitstalige Gemeenschap. De regering neemt beslissingen collegiaal, dit wil zeggen samen en eenparig (als college). De administratie van de regering is ondergebracht in het Ministerie van de Duitstalige Gemeenschap. Het bestaat uit circa 160 personeelsleden en is ingedeeld in verschillende afdelingen. Het ministerie bereidt het beleid voor en voert besluiten en decreten uit.

Lange tijd is de christendemocratische CSP aan de macht, samen met of de socialistische SP, of de liberale PFF, of beiden. Onder druk van de gewestregering wordt in 1999 een regering zonder de CSP gevormd. Karl-Heinz Lambertz (SP) komt dan aan het hoofd van een regering SP-PFF-Ecolo. In verkiezingen 2004 verdwijnt Ecolo uit de regering; de groenen worden vervangen door de PJU-PDB. Na de verkiezingen 2009, waarbij de ProDG (de nieuwe naam voor de vroegere PJU-PDB) heel wat stemmen wint, wordt deze coalitie verdergezet. De PFF moet een ministerpost afgeven, die doorschuift naar ProDG. De coalitie heeft een nipte meerderheid van 13 op 25 zetels in de Gemeenschapsraad.

Heden is de gemeenschapsregering als volgt samengesteld:

  • Karl-Heinz Lambertz (SP), minister-president, financiën, begroting, personeelszaken, externe betrekkingen, lokale besturen
  • Isabelle Weykmans (PFF), cultuur, sport, toerisme, jeugd en duurzame ontwikkeling
  • Oliver Paasch (ProDG), onderwijs, opleiding, werkgelegenheid en wetenschappelijk onderzoek
  • Harald Mollers (ProDG), sociale zaken, familie, senioren, gezondheidszorg, gehandicaptenzorg en jeugdzorg

Vertegenwoordiging van de Duitstalige gemeenschap in het federale België[bewerken]

De eis om een gewaarborgde Duitstalige aanwezigheid op het niveau van de Belgische nationale politiek bestaat al sinds de jaren 1920. Bij federale verkiezingen maakt de Duitstalige Gemeenschap deel uit van het kiesarrondissement Verviers. Bij de verkiezingen voor de Kamer is het er moeilijk om een Duitstalige volksvertegenwoordiger te verkiezen. In de Kamer beschikt de gemeenschap ook niet over een gewaarborgde vertegenwoordiging. De Duitstalige Gemeenschap maakt wel aanspraak op één gemeenschapssenator. Tussen 2004 en 2010 zetelt Berni Collas (PFF-MR) zo als enige senator namens zijn gemeenschap in de Senaat. In januari 2010 werd Collas opgevolgd door Louis Siquet (SP) die deze functie eerder al bekleedde tussen 1999 en 2004.

Bekende personen uit het Duitstalige gebied[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Selm Wenselaers, De laatste Belgen. Een geschiedenis van de Oostkantons, Antwerpen en Amsterdam (Meulenhoff-Manteau), 2008, 141-142.
  2. Er is gekozen voor de terminologie 'Duitstalig', omwille van de negatieve connotatie die sinds de Tweede Wereldoorlog verbonden was aan het begrip 'Duits'.
  3. Wenselaers, De laatste Belgen, 144-145.
  4. Wenselaers, De laatste Belgen, 146.
  5. Wenselaers, De laatste Belgen, 149-152.
  6. Wenselaers, De laatste Belgen, 144, 151, 162.
  7. Wenselaers, De laatste Belgen, 161-163.