Indische Nederlanders

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Indische Nederlanders zijn Nederlanders van Indische afkomst. Tot de Indische Nederlanders behoren niet alleen de mengelingen oftewel de Indo-Europeanen maar ook de volbloed Europeanen/Nederlanders(totok) die in Nederlands-Indië zijn geboren of generaties daar zaten.[1]

In dit artikel worden hoofdzakelijk de Indo-Europeanen besproken.

De term Indo maar ook Indisch of Indische, een afkorting van Indo-Europeaan en Indische Nederlander, wordt steeds vaker als bijnaam gebruikt. Ten tijde van het Nederlandse koloniale bewind in het huidige Indonesië werd de term Indo-Europeanen gebruikt om de nakomelingen uit relaties tussen blanke (Nederlandse/Europese) mannen en inlandse(Indonesische) en Aziatische vrouwen aan te duiden, die een deel uitmaakten van de Europese groep/samenleving in Nederlands-Indië .

Omstreeks 1940 leefden naar schatting 170.000 tot 200.000 Indo-Europeanen in Nederlands-Indië. De huidige Indische Nederlanders zijn hier grotendeels nakomelingen van. Vele ook op Nederland-georiënteerde Indo-Europeanen zijn niet meegeteld in deze schatting, omdat ze niet bestonden voor de burgerlijke stand. Een nog grotere groep met gemengd bloed is het aantal Indonesiërs met een Europese voorvader die in 1940 al waren opgegaan in de Indonesische bevolking. Indonesische wetenschappers schatten dat 1 miljoen mensen in hun land ook Europese voorouders hebben.

In Nederlands-Indië waren de Indo-Europeanen geen homogene groep. Ze waren divers qua afkomst, achtergrond, stand, opleiding en zelfs uiterlijk, "cultureel-maatschappelijk een uiterst heterogene, rijkgeschakeerde, diffuse groep" [2]

Inhoud

[bewerken] Afkomst

Een huwelijk tussen Europeanen en Indo-Europeanen, tussen Europeanen en inlanders of tussen Indo-Europeanen en inlanders was niet wettelijk verboden maar werd wel ontmoedigd door allerlei bepalingen. Zo hadden sommige werkgevers voor de Nederlandse man tot 1920 een trouwverbod gedurende de eerste zes jaren van zijn arbeidscontract (hij mocht ook niet met een Nederlandse vrouw trouwen) en waren er financiële drempels en administratieve verplichtingen (zoals het aanvragen van toestemming om te mogen trouwen).

In de praktijk leefde echter meer dan de helft van de Europese mannen ongehuwd samen met hun nyai. Een nyai betekende zoiets als concubine (heeft meerdere betekenissen), dat waren Indonesische/Aziatische vrouwen. De Indo-Europeanen zijn dus ontstaan uit de concubinaat(nyai) maar ook uit gemengde huwelijken van Europeanen/Nederlanders met Indonesische/Aziatische vrouwen.

[bewerken] Juridische indeling van de bevolking

In juridische zin kende de Nederlandse wetgeving echter slechts twee categorieën bevolkingsgroepen: inlands en Europees. Mensen van gemengde afkomst werden in één van beide categorieën ingedeeld. Bepalend hierbij was de wettelijke erkenning door de Europese ouder: kreeg men die, dan werd men juridisch ingedeeld bij de Europeanen, dat bekend werd als Indo-Europeaan, kreeg men die erkenning niet, dan bleef men inlands dus Indonesisch. In de praktijk betekende het laatste vaak dat het kind met zijn moeder 'in de kampong verdween', een uitdrukking die zelfs in officiële stukken werd gebruikt. Erkenning of wettiging van een kind, door een Europeaan buiten huwelijk verwekt bij een niet-Europese vrouw, kwam voor een kind dus neer op een overgang van de ene naar de andere bevolkingsklasse.

In het algemeen waren de Indo-Europeanen Nederlandse staatsburgers. De Indo-Europeanen waren dus juridisch Europeaan en Nederlanders.[3]


Maatschappelijk gezien vormden de Indo-Europeanen een tussenlaag (onderste laag van de Europese groep) tussen de autochtone bevolking (de Indonesiërs) en de sociale top van Europeanen. Een klein deel van de Indo-Europeanen zaten niet in die tussenlaag maar in de sociale top van de Europeanen/Nederlanders. Dat waren meestal de oude of de gegoede Indo-Europese families.

Rond 1920 werd nog een derde juridische categorie in het leven geroepen: 'Vreemde Oosterlingen'. Hierin werden immigranten uit andere Aziatische landen ingedeeld, met name Chinezen, Arabieren en Indiërs (uit Brits-Indië). Voor hen golden andere wetten en voorschriften dan voor de Inlanders en de Europeanen. Japanners namen een uitzonderlijke positie in, zij werden beschouwd als Europeanen omdat het Japanse rechtstelsel toentertijd gebaseerd was op Europees recht.

De term Nederlands onderdaan was ruimer dan de term Nederlander: inlanders(Indonesiërs) waren wel Nederlands onderdaan, maar geen Nederlandse staatsburger.[4]

Na de onafhankelijkheid konden achterblijvende Nederlanders tot december 1951 kiezen om Nederlander te blijven of om Indonesiër te worden. Inlanders werden automatisch Indonesiër. Voormalige Nederlanders die Indonesiër waren geworden konden later in bepaalde perioden alsnog Nederlander worden en zich in Nederland vestigen (spijtoptanten).

[bewerken] Beroepen

De juridische status van Europeaan sloot discriminatie niet uit. Het kwam vaak voor dat Indo-Europeanen een lager salaris kregen dan een volbloed Europeaan met dezelfde functie.[5] Ook moest men bijvoorbeeld voor het bekleden van hogere functies in Nederland geboren zijn of daar een opleiding hebben genoten. Veel Indo-Europeanen hadden de middelen niet om naar Nederland te gaan om daar een hogere onderwijs of universitair onderwijs te volgen.[5] De gegoede Indo-Europese families konden dat wel, en in sommige gevallen zijn ze of de kinderen daarvan geboren in Nederland.

Veel Indo-Europeanen werden ambtenaar en waren Europees of meer Europees-georiënteerd. Anderen hadden echter ondergeschikte, slecht betaalde baantjes en leefden 'aan de rand van de kampong'... Dat wil zeggen iets minder Europees-georiënteerd. Over het algemeen kon je de Indo-Europeanen in drie sociale standen indelen:

1) Hogere klasse of de hogere middenstand, 2) Middenstand, 3) de lagere of de armlastige klasse( zaten dichter bij de Indonesiërs)

In Nederlands-Indië was het voor Indo-Europeanen niet toegestaan om grond te bezitten. Dat vanwege de wet waarin stond dat Europeanen/Nederlanders geen land/grond mochten bezitten.

[bewerken] Min of meer tweetalig

De Indo-Europeanen waren min of meer tweetalig. In het algemeen was Nederlands de hoofdtaal, dat was het standaard/beschaafd Nederlands en Indisch-Nederlands. Daarnaast was het ook mogelijk dat er Maleis (de toenmalige handelstaal, de lingua franca van de Indonesische archipel en voorloper van het huidige Indonesisch ) werd gesproken maar dan een heel vereenvoudige vorm daarvan: het Pasar-Maleis(Markt Maleis), en/of een soort mengtaal (Pidgin/Creoolse taal) zoals het Petjoh. Het Pasar-Maleis werd vaak door de Indo-Europeanen en Europeanen gebruikt om met de Indonesiërs te communiceren. Het Petjoh kwam vaak voor bij de Indo-Europeanen uit de onderste laag van de Indo-Europese groep. Het is een beetje vergelijkbaar met straattaal, en werd ook vaak gesproken door jongeren(ook Europeanen) op de straat of schoolpleinen. Wat er naast het Nederlands en het Indisch-Nederlands werd gesproken zoals het Pasar-Maleis, Petjoh of een ander mengtaal, of juist helemaal niet, was afhankelijk van afkomst,achtergrond,stand,omgeving,enz. Hier is ook heel duidelijk te zien dat de Indo-Europeanen een heterogene, rijkgeschakeerde, diffuse groep waren.

De tienduizenden kinderen van Europeanen en Indo-Europeanen bezochten de zogenaamde Europeesche Lagere Scholen. Zij leerden op school geen Maleis, waardoor veel Indo-Europeanen geen Maleis of juist gebrekkig Maleis spraken en al helemaal geen Indonesisch. In het algemeen kregen de Indo-Europeanen in Nederlands-Indië van huis uit al geen of niet echt het Maleis mee. Wat in de vroege periodes van de Indo-Europeanen een duidelijke gemengde karakter had: Indisch/Indonesisch - Nederlands/Europees met een nadruk op de Indonesische archipel, werd geleidelijk, vooral aan het eind van de 19de en begin 20ste eeuw, meer Europees/Nederlandser, door de status en de situatie waarin de Indo-Europeaan verkeerde, en ook door de vermenging die in veel gevallen doorging.

De Indische Nederlanders staan vaak bekend om het gebruik in de dagelijkse spreektaal van Maleise woorden zoals adoe! en lôh! (uitroepen van verbazing) kasi-an (uitroep van medelijden) etc., een typische tongval met een rollende r en een bijzondere woordvolgorde. Bijvoorbeeld: 'Is errrug lekkerr deze' (in plaats van 'dit is erg lekker'). Hoewel dit door Nederlanders en Indische Nederlanders als erg komisch wordt ervaren zullen veel Indische Nederlanders - die vaak ook erg gevoelig zijn voor goede manieren en het tonen van beschaving - dit voor hun eigen omgeving afwijzen want passend bij een lage sociale klasse. Desalniettemin was een nostalgisch amusementsprogramma eind jaren '70 van Wieteke van Dort die deze manier van spreken veelvuldig toepaste destijds erg populair onder Indische Nederlanders.

[bewerken] Vertrek naar Nederland

Tussen 1945 en 1965 zijn ongeveer 300.000 Nederlanders, Indo-Europeanen en Indonesiërs naar Nederland vertrokken. Deze migratie werd destijds aangeduid met het woord 'repatriëring'. Een groot deel van deze groep mensen was echter nooit eerder in Nederland geweest.

De migratie verliep in 5 golven.

  1. 1945-1950: in verband met de capitulatie van Japan vertrokken ca 100.000 personen, hoofdzakelijk mensen die tijdens de Japanse bezetting in de jappenkampen gevangen hadden gezeten en onmiddellijk of binnen enkele jaren naar Nederland vertrokken.
  2. 1950-1957: in verband met de soevereiniteitsoverdracht aan Indonesië vertrokken bestuursambtenaren, politieapparaat, rechterlijke macht en leger naar Nederland. Na de opheffing van het KNIL in juli 1950 vertrokken ook veel ex-KNIL-militairen, waaronder 4000 Molukkers met hun gezinnen en vele Belanda Hitam, KNIL-soldaten van Afrikaanse afkomst. Totaal aantal personen onbekend.
  3. 1957-1958: n.a.v. de Nieuw-Guinea-kwestie, waarbij Nederlanders tot ongewenst vreemdeling werden verklaard, vertrokken ca. 20.000 mensen.
  4. 1962: in verband met de overdracht van Nieuw-Guinea aan Indonesië werden alle nog op Nieuw-Guinea verblijvende Nederlanders (ca. 14.000 personen) geëvacueerd. In de periode van het zgn UNTEA-bestuur kwam een groep van ongeveer 500 Papoea's met hun gezinnen naar Nederland, waarvan de mannen in overheidsdienst waren en als zodanig niet in Nieuw-Guinea konden blijven.
  5. 1957-1964: spijtoptanten waren mensen die na de soevereiniteitsoverdracht hadden gekozen voor het Indonesische staatsburgerschap, maar spijt hadden van hun keuze; tussen 1957 en 1958 was het Nederlandse toelatingsbeleid erg restrictief, maar dit werd wegens de noodsituatie van spijtoptanten in de jaren zestig verruimd; ca. 25.000 mochten alsnog naar Nederland komen en Nederlander worden.[6]

Zie ook repatriëring van Indische Nederlanders.

[bewerken] Het Gebaar

In 2001 heeft de Nederlandse regering het zelfstandig bestuursorgaan Stichting Het Gebaar opgericht om aan, kort gezegd, mensen die Nederlander zijn gebleven of geworden, en tijdens de Japanse bezetting in Indië verbleven of elders door de Japanners werden geïnterneerd of tewerkgesteld, en in 2001 nog leven, een uitkering te betalen van in totaal € 159 miljoen als gebaar in verband met problemen bij het rechtsherstel na afloop van de Japanse bezetting in Nederlands-Indië, en tekortkomingen, kilte, en teveel formalisme en bureaucratie, bij de opvang in Nederland (voor zover van toepassing). Op verzoek van de Indische gemeenschap is geen onderscheid gemaakt tussen wie wel en wie niet in Jappenkampen hebben gezeten ("binnenkampers" en "buitenkampers").

Het bedrag is uiteindelijk vastgesteld op €1.822 per persoon, corresponderend met 87.000 betrokkenen.

Zie ook rechtsherstel KNIL militairen.

[bewerken] Aantal

Het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) berekende in 1990 het aantal Indische Nederlanders in Nederland: 472.600 mensen van Indisch/Indonesische origine, waarvan 187.700 mensen in Indië/Indonesië waren geboren. In beide categorieën vormden zij de grootste minderheidsgroep in Nederland.

Er is een demografische berekening uit 2003 dat in 2001 de 1e en 2e generatie Indische Nederlanders in Nederland ongeveer 458.000 mensen telden. Met dit gegeven is in te schatten dat zeker 800.000 mensen in Nederland van Indische afkomst zijn.[7]

Een grootschalig evenement dat jaarlijks vanuit de Indische gemeenschap wordt georganiseerd is de Tong Tong Fair (voorheen de Pasar Malam Besar). Ook heeft de Indische gemeenschap al vanaf 1956 hun eigen periodiek Moesson (van 1956-1958 Onze Brug en vanaf 1958-1978 Tong Tong geheten).

[bewerken] Bekende Indische Nederlanders of van Indisch Nederlandse afkomst

Sommige namen zijn eerder van Indisch-Nederlandse (Indo-Europese) komaf te noemen dan Indische Nederlanders (Indo-Europeanen), maar het is juist de bedoeling dat de namen een gemengde afkomst of 'roots' hebben uit de koloniale samenleving van het voormalige Nederlands Indië/Indonesië.Dus direct of indirect afstammen van de Indo-Europeanen die zowel Indonesische/Aziatische als Nederlandse/Europese voorouders hebben. Van sommige namen is het onzeker of die op de lijst horen.

[bewerken] Externe link

[bewerken] Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

  • Met vlag en rimpel. Erfgenamen van Indië. (2004) Teleac, Kosmos-Z&K Uitgevers Utrecht/Antwerpen, NUR 761, ISBN 90-215-4336-2
  1. ↑ :* Glissenaar, Frans , 2003 Indië verloren,rampspoed geboren. Hilversum: Uitgeverij Verloren BV.
    http://books.google.nl/books?id=rGIjKoF_2QoC&pg=PA87&dq=Indische+Nederlanders&hl=nl&ei=nk9gTfudNYav8QO56ola&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=5&ved=0CEUQ6AEwBA#v=onepage&q=Indische%20Nederlanders&f=false
    Blz 87.
  2. ↑ Hans Meijer."In Indië geworteld" B.Bakker, 2004. http://books.google.nl/books?id=kaguAQAAIAAJ&q=Indo-Europeanen&dq=Indo-Europeanen&hl=nl&ei=s4ZlTYmwE4-S4QaRkqS3Bg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CEUQ6AEwBTgU
  3. ↑ Guno Jones, "Tussen onderdanen, rijksgenoten en Nederlanders" Rozenberg Publishers, Amsterdam, 2007, ISBN 978-90-5170-779-3.Pagina 60
  4. ↑ Wet op het Nederlands onderdaanschap (Wet van 10 februari 1910, Stb. nr. 55)
  5. ↑ a b D.D.: het leven van E.F.E. Douwes Dekker (1999) Uitgeverij Verloren, ISBN 90-6550-064-2
  6. ↑ Tussen Onderdanen, Rijksgenoten en Nederlanders
  7. ↑ CBG-file, pagina 58, koninklijkhuis.nl: "Prinses Margriet opent 3 juni 2005 in Den Haag 'De Indische Zomer'"
Migrantengroepen in Nederland
Niet-Westerse allochtonen: Surinamers · Turken · Marokkanen · Chinezen · Antillianen · Kaapverdianen · Ghanezen · Nigerianen · Afghanen · Iraniërs · Somaliërs · Vietnamezen · Thai · Congolezen
Westerse allochtonen: Belgen · Duitsers · Spanjaarden · Portugezen · Grieken · Italianen · Roma · Sinti · Indonesiërs (Molukkers) · Joden

Overgenomen van "http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Indische_Nederlanders&oldid=28770988"
Persoonlijke instellingen
Naamruimten
Varianten
Handelingen
Navigatie
Informatie
Hulpmiddelen
Afdrukken/exporteren
In andere talen