Spoorlijn Woerden - Leiden

Spoorlijn Woerden - Leiden
Totale lengte	32,5 km
Spoorwijdte	normaalspoor 1435 mm
Aangelegd door	LW
Geopend	15 oktober 1878
Huidige status	in gebruik
Geëlektrificeerd	1950
Aantal sporen	1
Baanvaksnelheid Woerden - Alphen aan den Rijn: 120 Alphen aan den Rijn - Leiden: 130
Beveiliging of treinbeïnvloeding	ATB EG
Treindienst door	NS
lijn van Utrecht Centraal 0,0 Woerden lijn naar Rotterdam Centraal 3,7 Waarder Dubbele Wiericke Enkele Wiericke tramlijn Bodegraven - Gouda opgebroken 9,2 Bodegraven 12,4 Zwammerdam lijn van Uithoorn opgebroken Gouwe lijn van Gouda 17,4 Alphen aan den Rijn fabrieksaansluiting 19,2 Alphen aan den Rijn West (gepland) 22,4 Hazerswoude-Koudekerk HSL-Zuid van Schiphol naar Antwerpen-Luchtbal Weipoortse Vliet 26,8 Zoeterwoude A4E19 Rijn-Schiekanaal 30 Leiden Lammenschans tramlijn Leiden - Den Haag opgebroken Leiden Goederenstation 31,5 Leiden Witte Poort Oude Rijn lijn van Rotterdam Centraal 32,5 Leiden Centraal lijn naar Amsterdam Centraal lijn naar Weesp

De Spoorlijn Woerden - Leiden werd door de Spoorweg-Maatschappij Leiden-Woerden aangelegd. De spoorlijn die Woerden met Leiden verbindt werd op 15 oktober 1878 geopend. De Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij (NRS) zorgde voor de exploitatie. De spoorlijn werd in 1950 geëlectrificeerd en is nog altijd grotendeels enkelsporig. De treinen passeren elkaar normaal bij station Bodegraven en bij een passeerspoor bij Zoeterwoude. Tijdens de spits passeren treinen elkaar ook op station Alphen aan den Rijn.

Het traject staat bekend om het hevige schudden van met name de dubbeldekstreinen van het type VIRM, veroorzaakt door verzakkingen als gevolg van de inklinking van de veengrond. Volgens machinisten en conducteurs is dit gevaarlijk, maar volgens ProRail en de NS is de veiligheid niet in het geding. ProRail verwacht dat met het opheffen van boerenoverpaden rond Bodegraven na 2011 de grootste problemen opgelost zullen zijn.

Geschiedenis

Op 27 april 1860 gaf de Tweede kamer der Staten-Generaal de concessie voor de spoorweg van Leiden naar Woerden aan de Hollandsche spoorwegmaatschappij.

In navolging op de spoorlijn van Utrecht naar Rotterdam en de zijtak van Gouda naar Den Haag van de NRS, legde de Spoorweg-Maatschappij Leiden-Woerden de zijtak naar Leiden aan. De Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij ging de exploitatie verzorgen tussen Leiden en Utrecht, de trein reed vanaf Woerden namelijk verder tot Utrecht, en kon zo vanuit Utrecht de grote Nederlandse steden in de Randstad per spoor bereiken. Het vervoer op de spoorlijn viel echter tegen. Er reden vrijwel geen doorgaande treinen op het traject. In 1890 nam de Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen, de Staatsspoorwegen, de treindiensten van de NRS over. De lijn werd ook hierna nog altijd voor het regionale vervoer in gebruik.

In 1950 werd het traject geëlectrificeerd zodat de treindienst enigszins versneld kon worden. In 1968 introduceerde de Nederlandse Spoorwegen in het kader van Spoorslag '70 de nieuwe huisstijl. De eerste gele Plan-V treinstellen kwamen tussen Utrecht en Leiden te rijden. Niet alleen het materieel maar ook de dienstregeling en de stations werden gemoderniseerd. Het traject Utrecht - Leiden diende als proeftraject. Om de frequentie van de treindienst te kunnen verhogen werd een deel van het traject bij Hazerswoude in 1985 verdubbeld.

In juni 2006 ontspoorde ter hoogte van Zwammerdam een trein door een spoorspatting. Gedurende enkele weken reden de treinen met een maximumsnelheid van 80 km/uur over het traject Alphen - Woerden.

Stations en gebouwen

De Spoorweg-Maatschappij Leiden-Woerden bouwde tegelijkertijd met de aanleg van de spoorlijn vier stationsgebouwen langs het tracé. Station Alphen-Oudshoorn kreeg een uniek ontwerp met een hoog middendeel en lage zijvleugels. In Bodegraven, Zwammerdam en Hazerswoude-Koudekerk verschenen kleine rustieke plattelandsgebouwtjes. In Woerden werd gebruikgemaakt van het station van de NRS en in Leiden van het station van de HIJSM.

In 1894 krijgt Bodegraven een nieuw groter stationsgebouw. Dit gebouw wordt in 1911 grotendeels door brand verwoest. Het oude stationsgebouw wordt deels herbouwd, maar krijgt ook een aantal nieuwe elementen zoals een toren met hoge spits. In 1913 is het gebouw gereed. Vijf jaar later wordt het station Alphen-Oudshoorn vernoemd in Alphen aan den Rijn. In 1932 wordt het station uitgebreid met het oog op de opening van de spoorlijn Gouda - Alphen aan den Rijn in 1934. In de daaropvolgende jaren worden alle stopplaatsen en stations langs de spoorlijn, behalve Bodegraven en Alphen, gesloten. De stationsgebouwen van Zwammerdam en Hazerswoude worden ín 1950 gesloopt. In 1961 wordt de voorstadshalte Leiden Lammenschans geopend. Hier verschijnt een eenvoudig haltegebouw met perron langs de enkelsporige spoorlijn.

Als gevolg van de aanpak van de stationsomgeving in Alphen aan den Rijn is daar in 2007 het stationsgebouw gesloopt. Hiermee verdween het laatste oorspronkelijke stationsgebouw van de Spoorweg-Maatschappij Leiden-Woerden. Bij het station wordt gewerkt aan een nieuwe fiets- en voetgangerstunnel en stationspleinen aan beide zijden van het station. Van een nieuw stationsgebouw is vooralsnog geen sprake. De nieuwe doorgang voor fietsers is in 2010 geopend, net zoals de fietsappel en de nieuwe perrons.

Dienstregeling

In het kader van de eerder genoemde plannen rondom Spoorslag '70 werd de treindienst op het proeftraject Utrecht - Leiden al in 1968 aangepast. De treindienst kon worden versneld door de inzet van de nieuwe (gele) Plan-V treinstellen. Voortaan reed er eenmaal per uur een stoptrein en eenmaal per uur een sneltrein die enkel in Woerden en Alphen aan den Rijn stopte. De totale reistijd tussen Utrecht en Leiden werd hiermee teruggebracht tot slechts 38 minuten. In de spits reed een enkele extra trein tussen Utrecht en Alphen aan den Rijn. Bij de invoering van de nieuwe dienstregeling van Spoorslag '70 werd de treindienst teruggebracht naar een stoptreindienst die eenmaal per half uur reed, hiermee werd de eerder geboekte winst op de reistijd weer teruggebracht tot de oude dienstregeling.

Na de spoorverdubbeling tussen Hazerswoude Rijndijk en Zoeterwoude Rijndijk in 1985 gingen er tussen Alphen aan den Rijn en Leiden extra spitstreinen rijden. Een enkele trein reed hierbij van/naar Gouda. Na verloop van tijd werden meer van deze spitstreinen gekoppeld aan de treindienst naar Gouda. Vanaf december 2004 reden de meeste spitstreinen niet langer van en naar Gouda maar van en naar Utrecht. Hierbij reden de Utrechtse spitstreinen in de ochtend als stoptrein naar Utrecht en in de middagspits als sneltrein naar Leiden, waarbij de treinen alleen stopten in Alphen aan den Rijn en Leiden Lammenschans.

In het kader van de geheel nieuwe dienstregeling 2007 wordt de treindienst in december 2006 weer teruggedraaid. De stoptreinen tussen Utrecht en Leiden heten voortaan Intercity. Reden hiervoor is het overslaan van de stations Utrecht Terwijde en Vleuten. De huidige intercity's doen echter bijna tien minuten langer over een reis tussen beide steden dan de sneltreinen uit de jaren '60. De spitstreinen rijden weer tussen Leiden en Gouda, waardoor er tussen Alphen aan den Rijn en Leiden een kwartiersdienstregeling ontstaat in beide richtingen in zowel de ochtendspits als de (vroege) avondspits.

Materieelinzet

Tot de elektrificatie in 1950 kennen de treinen op het traject voornamelijk stoomtractie, maar soms reden er ook Mat '40 treinstellen rond. Vanaf 1950 neemt het oude Blokkendoosmaterieel de treindienst over. Enkele jaren later wordt de treindienst overgenomen door de diverse soorten elektrisch stroomlijnmaterieel. In 1968 wordt de nieuwe huisstijl van de NS op de spoorlijn geïntroduceerd. Hierdoor werd de spoorlijn voor een korte periode gebruikt voor proeven van verschillende huisstijlen voor NS. De treindienst wordt versneld en voortaan rijden de nieuwe gele Plan V treinstellen op het traject, de toenmalige sneltreinen in de jaren '60 deden Utrecht - Leiden zelfs in 38 minuten. De treinstellen houden het bijna 40 jaar uit op de spoorlijn, totdat de dubbeldekkers van het type VIRM de dienst overnemen met de nieuwe dienstregeling van 2007. Verschillende spitstreinen op de spoorlijn worden in eerste instantie ook door het Materieel '54 en later door onder andere ICM- en SGM-treinstellen gereden.

In december 2006 wordt de intercitydienst op het traject geïntroduceerd. De treindienst wordt voortaan uitgevoerd met Intercity-waardig materieel. Het Dubbeldeks interregiomaterieel neemt vanaf die datum daardoor de gehele treindienst over. Hierdoor duurt het maar 41 minuten om van Leiden in Utrecht te komen, al is dat nog wel minder snel als de voormalige sneltreinen uit de jaren '60. Tegenwoordig rijden ook vaak een aantal stellen ICM (ook wel Koploper genoemd) mee in de dienst. Meestal gaat het om één vierdelig treinstel of een gekoppelde vier en drie delige. De spitstreinen tussen Leiden en Alphen aan den Rijn worden gereden met SGM-treinstellen, maar deze rijden vanaf Alphen aan den Rijn door naar Gouda. Hierdoor ontstaat een kwartierdienst tussen Alphen aan den Rijn en Leiden (alleen in de spits).

Toekomst

Het baanvak Alphen aan den Rijn - Leiden Lammenschans zou vanaf eind 2015 ook gebruikt gaan worden door de RijnGouwelijn. Behalve het korte tweesporige traject bij Hazerswoude zou daarom ook het traject tussen Alphen aan den Rijn en Hazerswoude en het gedeelte in Leiden verdubbeld moeten worden. Er zouden tevens nieuwe tramhaltes geopend worden in Alphen Leidsche Schouw, Hazerswoude, Zoeterwoude Burgemeester Smeetsweg en Zoeterwoude Meerburg (ook wel Transferium A4 genoemd).

Zicht op het baanvak Alphen aan den Rijn - Leiden Lammenschans gezien vanaf de N11, bij de Groenendijkse Molen

Zie ook

• Lijst van spoorlijnen in Nederland

Referenties

Externe link

Portaal Openbaar vervoer

• Website over de spoorlijn Leiden - Woerden