Vrouwenbesnijdenis

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Mate van voorkomen van clitoridectomie in Afrika

Vrouwenbesnijdenis is het gedeeltelijk of volledig wegsnijden van de schaamlippen en/of de clitoris (clitoridectomie, samentrekking van clitoris en ectomie is het gedeeltelijk of volledig wegsnijden van de clitoris). Deze ingreep heet ook wel vrouwelijke genitale verminking (VGV) of naar het Engels female genital mutilation (FGM) of female genital cutting (FGC).

Praktijk[bewerken]

Een besnijdenis van een vrouw betreft vaak het operatief verwijderen van de clitoris. Ook het verwijderen van andere delen van de genitaliën wordt vaak besnijdenis genoemd. Dit is een operatie die in de meeste westerse landen wordt gezien als verminkend, misdadig en vrouwonwaardig. In sommige culturen is de besnijdenis van vrouwen geaccepteerd. Hierbij zijn een aantal vooronderstellingen namelijk dat besnijdenis ervoor zorgt dat vrouwen voor en tijdens het huwelijk rein zijn en men stelt dat de vulva door besnijdenis mooier en schoner is. Besnijdenis zou ook de vruchtbaarheid bevorderen, er wordt voorkomen dat de vrouw plezier beleeft aan seksualiteit en geslachtsgemeenschap en het houdt een duidelijke verandering van meisje naar vrouw in.

Het besnijden van vrouwen gebeurt vooral in bepaalde delen van Afrika (Egypte, de Soedan en de zuidelijke Sahel inclusief Somalië), Midden-Oosten (delen van Jemen en Oman) en Azië om culturele redenen.

Het gebeurt op jonge leeftijd, variërend van vlak na de geboorte tot vóór de puberteit. Een clitoridectomie kan op verschillende manieren plaatsvinden:

  • Sunna-besnijdenis: de voorhuid (clitoris) van de clitoris wordt weggesneden (wat in de letterlijke betekenis van het woord geen clitoridectomie is)
  • Excisie: de clitoris en soms ook de kleine schaamlippen worden geheel of gedeeltelijk weggesneden
  • Infibulatie: uitsnijden van de hele vulva; de benen van het meisje worden daarna samengebonden totdat de vulva is dichtgegroeid op een heel kleine opening na. 15% van alle besnijdenissen in Afrika behoort tot deze variant. Hierdoor wordt de maagdelijkheid van het meisje gegarandeerd.

De praktijk van de genitale mutilatie, zoals de vrouwenbesnijdenis ook wordt genoemd (omwille van de extreme aard van die ingreep), is evenwel niet beperkt tot bepaalde ontwikkelingslanden. In Frankrijk zijn er reeds mededaders zwaar veroordeeld (wegens verminking). Deze praktijk lijkt moeilijk uitroeibaar.

Het gebruik van de term 'besnijdenis' is verwarrend vanwege de uiteenlopende aard van de ingreep in de bedoelde landen (die niet uitsluitend islamitisch zijn). Voor meisjes varieert het echter van een gehele tot gedeeltelijke verwijdering van volledige organen (clitoris en/of vulva), al dan niet gepaard met dichtnaaien. Al deze vormen komen neer op een ingreep en beperking van de lichaamsfuncties. Deze extreme ingrepen gebeuren volgens de meeste medische rapporten op zéér grote schaal, in Somalië bijvoorbeeld bij 80 à 90% van de betrokken meisjes. Dit gaat dikwijls gepaard met levenslange gezondheidscomplicaties.

In 2007 overleed een 12-jarig meisje in Egypte na een besnijdenis op de operatietafel. Hoewel besnijden van meisjes in Egypte sinds de jaren 50 bij wet verboden is, was het tot dit voorval mogelijk om 'in geval van ziekte' een meisje te laten besnijden in het ziekenhuis.

Oorsprong[bewerken]

De oorsprong van vrouwenbesnijdenis is duister. De traditie stamt waarschijnlijk uit de Soedan ten tijde van het Faraonische Egypte. In het Oude Egypte zelf kwam vrouwenbesnijdenis zover bekend niet voor, daar dit verminking van de vrouwelijke identiteit inhoudt. Tegenwoordig wordt vrouwenbesnijdenis toegepast in islamitische, maar ook in christelijke en animistische bevolkingsgroepen in Oost-Afrika. In landen zoals Soedan en Jemen is het een wijdverspreid gebruik dat meisjes besneden worden. In de Hoorn van Afrika worden behalve de clitoris ook de schaamlippen geheel verwijderd. In delen van Somalië en Soedan wordt eveneens vaak de vulva dichtgenaaid op een kleine opening voor de menstruatie na.

Volgens de Duits-Koerdische organisatie Wadi komt vrouwenbesnijdenis in islamitische landen in Azië veel meer voor dan tot nu toe gedacht: zo zou de overgrote meerderheid (80-100%) van de vrouwen in Iraaks Koerdistan[1], mogelijk meer dan 80% van de vrouwen in Oman en 94% van de vrouwen in Maleisië op enigerlei wijze zijn besneden. Naar verluidt zou de Zuidoost-Aziatische variant weliswaar minder ingrijpend zijn dan in Afrika, maar volgens vrouwenorganisaties zouden ook daar zwaardere vormen voorkomen.[2].

In de verhalen van Duizend-en-één-nacht wordt vaak de maagdelijkheid van een meisje geprezen, maar er staat niets in over vrouwenbesnijdenis, laat staan dat het voor een meisje deugdzaam zou zijn om besneden te zijn. Integendeel, beide partners beleven in deze verhalen seksueel genot.

Misdrijf[bewerken]

Tegenwoordig wordt voor meisjesbesnijdenis vaak de afkorting VGV, die staat voor vrouwelijke genitale verminking, gebruikt, omdat vrouwenbesnijdenis in alle westerse landen expliciet is verboden, strafbaar is als misdrijf en in de meeste westerse landen ook actief wordt vervolgd. Vrees voor besnijdenis onder dwang bij dochters van islamitische ouders is in sommige landen (waaronder Canada) ook een voldoende grond voor toekenning van politiek asiel. In Nederland en België is vrouwenbesnijdenis in het wetboek expliciet strafbaar gesteld als verminking. De maximumstraf in Nederland is 12 jaar gevangenisstraf, daar kan nog een strafverzwaring bovenop komen indien de dader(s) familieleden zijn. In België bestaat een afzonderlijk artikel (art. 409) voor vrouwenbesnijdenis.

Ook hulp bij een besnijdenis en een besnijdenis laten uitvoeren in het buitenland zijn tegenwoordig in Nederland strafbaar. Kennis hebben van een VGV zonder dit te melden is eveneens strafbaar. Bij VGV hoeft geen aangifte gedaan te worden om een justitieel onderzoek te starten (al kan aangifte er wel toe leiden). Voor artsen geldt een verbod op het uitvoeren van VGV en ook hebben zij een (morele) meldplicht, die uitgaat boven hun zwijgrecht.[bron?] Het plegen van een VGV levert een arts minimaal een berisping via het tuchtrecht op, maar kan ook een reden zijn voor gevangenisstraf.

Omdat de besnijdenis van vrouwen in Nederland en België bij wet verboden is, worden sommige Nederlandse meisjes met immigrantenachtergrond, afkomstig uit desbetreffende culturen, vaak tijdens de vakantie in het land van oorsprong besneden. In 2003 was dit in het nieuws omdat men ook déze praktijk in Nederland wilde aanpakken. In januari 2009 liet staatssecretaris Bussemaker weten deze praktijk aan te willen pakken naar Frans voorbeeld, door ouders uit risicogroepen een contract te laten ondertekenen en na de vakantie de meisjes op VGV te controleren.

Pharos[bewerken]

In Nederland zet onder andere kenniscentrum Pharos zich in tegen vrouwen- en meisjesbesnijdenis, in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid. Pharos maakt onder meer gebruik van een fatwa tegen dit gebruik, uitgevaardigd door de hoogste Egyptische moslimgeestelijke, de grootmoefti prof. dr. Ali Gomaa. Ook in Iran is een fatwa uitgevaardigd tegen dit gebruik (dat daar overigens weinig voorkomt). Ook is Pharos een van de organisatoren van de Zero Tolerance Dag, die elk jaar op 6 februari plaatsvindt en tot doel heeft bij te dragen aan de volledige uitbanning van alle vormen van vrouwenbesnijdenis.

Vrouwenbesnijdenis in de islam[bewerken]

In de Koran komt het begrip vrouwenbesnijdenis niet voor. Vrouwenbesnijdenis wordt wel genoemd in enkele uitspraken die aan de profeet Mohammed worden toegeschreven. De Hadith die besnijdenis bij mannen voorschrijft, zegt dat besnijdenis een "eer" zou zijn voor vrouwen. De authenticiteit van deze Hadith wordt echter betwist. Vrouwenbesnijdenis wordt doorgaans op culturele gronden uitgevoerd, zoals in de Hoorn van Afrika, en veelal niet op religieuze.

Op 22 november 2006 veroordeelden talrijke islamitische leiders uit de wereld op een conferentie in Caïro vrouwenbesnijdenis. Onder hen waren de hoogste twee Egyptische moslimgeestelijken, de sjeik al-Azhar, die gezien wordt als de belangrijkste leider in de soennitische wereld, en de grootmoefti van Jeruzalem, wiens fatwa's groot gewicht in de schaal leggen. De sjeik al-Azhar, Mohammed Sayyed Tantawi, zei op de conferentie dat in de islam besnijdenis alléén voor mannen is. De grootmoefti, Ali Gomaa, wees erop dat Mohammed zijn dochters niet liet besnijden. Er is echter geen bewijs voor die uitspraak. Moslims uit Europa, die van mening zijn dat vrouwenbesnijdenis de islam een slechte naam bezorgt, voerden druk uit om de uitspraak in een fatwa te vervatten.

Externe links[bewerken]

Referenties[bewerken]

  1. Female Genital Mutilation in Iraqi-Kurdistan – An Empirical Study by Wadi.
  2. Vrouwenbesnijdenis komt wereldwijd veel vaker voor De Volkskrant, 6 februari 2014.