Doetinchem (stad)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Doetinchem
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Doetinchem (stad)
Doetinchem (stad)
Situering
Provincie Vlag Gelderland Gelderland
Gemeente Vlag Doetinchem Doetinchem
Coördinaten 51° 58′ NB, 6° 17′ OL
Overig
Postcode 7000 - 7009
Netnummer 0314
Belangrijke verkeersaders A18, N314, N315 N316 N317 N813
Detailkaart
LocatieDoetinchem.png
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Doetinchem, de Sint Catharinakerk in straatzicht
Topografische kaart van Doetinchem, dec. 2014

Doetinchem (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) (Nedersaksisch: zowel Deutekem als Durkum of Dörkum), soms uitgesproken en soms ook geschreven als Deutekom, is een stad aan de Oude IJssel, gelegen in de Achterhoek en de Liemers, in de Nederlandse provincie Gelderland, en hoofdplaats van de gemeente Doetinchem.

Geschiedenis[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Geschiedenis van Doetinchem voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De oudste vermelding van Doetinchem dateert uit 838 als villa Duetinghem, een nederzetting met een kerk. In de periode na 838 ontstond de versterkte stad Deutinkem met een kerk die ten geschenke werd gegeven aan de toenmalige bisschop van Utrecht. Andere naamvarianten die in de loop van de tijd gebruikt werden, waren Duttichem, Duichingen, Dotekom en Deutekom.

Rond 1100 begon Doetinchem te groeien, en werd een stadsmuur gebouwd tegen plunderaars die meerdere malen probeerden de stad leeg te roven. In 1236 kreeg Doetinchem stadsrechten van graaf Otto II van Gelre; ook werd in dat jaar de stadsmuur met een meter verhoogd. De tot dan gebruikte vier slagbomen werden vervangen door vier grote stadspoorten: de Hamburgerpoort, de Waterpoort, de Gruitpoort (ook wel Grutpoort) en de Hezenpoort. Later werden er grachten omheen gegraven, en er werden voorpoorten gemaakt. Doetinchem werd belangrijk als handelsplaats voor boeren die er hun koopwaar op de markt kwamen verkopen. Deze markt werd gehouden op het Simonsplein en tot aan de Tweede Wereldoorlog bleef deze bestaan. Doetinchem was een van de vijf stemhebbende steden binnen de Staten van het kwartier Zutphen. Een grote stadsbrand in 1527 vernietigde alle gegevens van Doetinchem. Over Doetinchem uit de Middeleeuwen is hierdoor niet veel meer bekend.

Restant stadsmuur, gaswal

In 1672 is de stadsmuur grotendeels afgebroken, in de tweede helft van de 19e eeuw de poorten en werd een groot deel van de stadswal ontmanteld. De fundamenten van de stadsmuur uit het einde van de 13e of het begin van de 14e eeuw zijn gedeeltelijk nog aanwezig in de grond, en waren aan de voet ongeveer anderhalf[1] meter breed.[2] Doetinchem bleef rustig tot aan de Eerste Wereldoorlog, toen een paar grenswachters er de wacht hielden.

Ook de Tweede Wereldoorlog met de Hongerwinter leek Doetinchem goed door te komen. Er was gedurende de oorlogsjaren een kleine Duitse bezettingsmacht gelegerd. Op het eind van de oorlog werden enkele gevangenen geëxecuteerd als represaille voor een verzetsdaad, gepleegd bij het Veluwse dorp Putten toen een belangrijke Duitse officier werd doodgeschoten door het verzet. Ook werd het pand Bouchina gebruikt om negen Nederlandse Joden, die speciale bescherming genoten van de NSB, in te huisvesten.

Vlak voor de bevrijding bombardeerden op 19, 21 en 23 maart geallieerde vliegtuigen het historische centrum van de stad. Daarbij werden 120 gebouwen verwoest en vielen er 143 doden en honderden gewonden. De toedracht blijft ondanks verschillende verklaringen onzeker. Amateurhistoricus Hendrik Land meent op basis van archieven van het Air Force Historical Research Agency in Alabama dat het bombardement van 23 maart door een Amerikaanse bommenwerper werd uitgevoerd. Die verklaring wordt ondersteund door de vondst van een Amerikaanse bom in 1973. De bombardementen van 19 en 21 maart werden waarschijnlijk door Britten uitgevoerd.[3] Het eerste bombardement zou strategische doelen (een vliegtuigonderdelenfabriek en een verbindingspost) hebben gehad, aangewezen door het verzet. Het tweede zou een vergissing zijn geweest, waarbij piloten Doetinchem voor het 20 kilometer verder gelegen Duitse Anholt en Isselburg zouden hebben aangezien. Ook bestaat er een verklaring dat Duitsers versterkingen in het stadje hadden aangebracht tegen de geallieerde opmars. De geallieerde bombardementen hadden de Duitsers moeten stoppen met het aanbrengen van versterkingen en hadden daarmee tevens een geallieerde doorgang moeten forceren.[4] Het stadshart werd zwaar beschadigd, maar niet vernietigd. De Duitsers waren niet verjaagd maar verschansten zich tussen de puinhopen. Op 2 april werd na felle gevechten tussen de Duitsers en Canadezen het stadje bevrijd.

In de daarop volgende decennia volgde de wederopbouw en groeide Doetinchem door en na een paar jaar werd zij zelfs groter dan de 'concurrenten' Doesburg, Winterswijk en Zutphen. Philips had enkele jaren een fabriek in de stad. Ook begin 21e eeuw worden nieuwe wijken gebouwd, zoals Dichteren (deze wijk draagt dezelfde naam als de buurtschap die ernaast ligt), de wijk Wijnbergen, Heelweg, Iseldoks en Vijverberg-Zuid.

Monumenten[bewerken]

Historische gebouwen[bewerken]

In Doetinchem staan enkele historische gebouwen. Uit de Middeleeuwen zijn er alleen nog kasteel de Slangenburg, de Onze Lieve Vrouwekerk, de Sint Catharinakerk en het kasteeltje de Kelder; andere gebouwen zijn verwoest door de grote stadsbrand in 1527. Uit de 16e eeuw zijn nog twee gebouwen over: het huis aan de Hamburgerstraat en een gebouw aan de Waterstraat, maar uit de 17e eeuw zijn alle gebouwen vernietigd. Uit de 18e eeuw en 19e eeuw zijn enkele gebouwen bewaard gebleven, zoals het Stadsmuseum Doetinchem, Villa Ruimzicht en Villa Bouchina. In het stadscentrum zijn vrijwel geen gebouwen van voor de Tweede Wereldoorlog aanwezig. Het gehele centrum is op twee gevels na bij drie geallieerde luchtbombardementen (op 19, 21 en 23 maart 1945) weggevaagd. De Catharinakerk is na de oorlog herbouwd.

Aan de Varsseveldseweg bevindt zich de Benninkmolen, een maalvaardige stellingmolen uit 1921 en aan de IJsselkade staat de Walmolen, een stellingmolen uit 1851.

Monumenten[bewerken]

Zie:

Galerij[bewerken]

Openbare voorzieningen[bewerken]

Door het landelijke karakter van de Achterhoek is Doetinchem uitgegroeid tot het centrum van deze streek. Veel Achterhoekers maken gebruik van de voorzieningen die Doetinchem te bieden heeft zoals winkels, scholen, de schouwburg en het Slingeland Ziekenhuis.

Winkelcentrum[bewerken]

Het centrum van Doetinchem biedt een verscheidenheid van winkels, die veelal gelegen zijn in de hoofdwinkelstraten van Doetinchem. Hier zijn ook de grote winkelketens gevestigd.

Doetinchem-centrum-OpenTopo.jpg

Kaart van het oude centrum van Doetinchem. De winkels zijn de groene stipjes op de gebouwen.

Markt[bewerken]

Textielmarkt, iedere dinsdagmorgen

De markt in Doetinchem vindt wekelijks plaats op dinsdagmorgen en de volledige zaterdag.

De dinsdagmarkt is van oorsprong vooral een textielmarkt aangevuld met levensmiddelen. Tegenwoordig zijn er op de dinsdagmarkt ook enkele kramen met ecologische of huishoudelijke producten/apparaten. De dinsdagmarkt was vroeger bijna drie keer zo groot als de zaterdagmarkt, waar het meer om het voedsel dan de textiel ging. Tegenwoordig is er op de dinsdag een grote terugloop van het bezoekersaantal te zien. Dit komt onder meer door het toegenomen aantal mensen dat overdag werkt.

Scholen[bewerken]

Lijst van scholen met een artikel op Wikipedia

Cultuur[bewerken]

De Sint-Willibrordabdij in Doetinchem

In Doetinchem zijn onder meer de volgende culturele voorzieningen

  • Gruitpoort (centrum voor kunst, cultuur en kunstzinnige vorming en jongerencentrum)
  • Kunstuitleen, in het Stadsmuseum
  • Openbaar Vervoer Museum Vaste collectie, wisselende exposities en veel materiaal over de Gelderse Tramwegen (GTW)
  • Openbare bibliotheek
  • Schouwburg Amphion (in 2012 door de Vereniging Vrije Theaterproducenten uitgeroepen tot beste theater van Nederland)
  • Stadsmuseum (vaste collectie, wisselende exposities en een grote stadsmaquette van Doetinchem anno 1945)
  • Volksuniversiteit
  • Muziekschool

Het oude Brewinc, een vroegere school, dient sinds september 2011 als cultureel centrum. Hierin zijn de volgende culturele voorzieningen gevestigd:

Manifestaties[bewerken]

Er zijn twee belangrijke culturele manifestaties die jaarlijks in Doetinchem worden gehouden:

  • Het Stadsfeest met vele muziekacts op verschillende plaatsen in het centrum, de kermis, veel eet- en drinktentjes, een grote overkapping over het Simonsplein in samenwerking[5] met het straattheaterfestival Buitengewoon met een scala aan kleine en grote straattheatergezelschappen die tijdens een aantal dagen optreden in de Doetinchemse binnenstad.
  • De Kunstroute Doetinchem met veel beeldende kunstenaars die in eigen atelier of in officiële expositieruimtes een groot scala aan hedendaagse beeldende kunst tonen.

Interactieve kunst: de D-toren[bewerken]

In 2004 werd kunstconcept D-toren in gebruik gesteld, een deel van een plan om op drukke kruispunten in het centrum van de stad vijf verschillende kunsttorens te bouwen. De D-toren is tot nu toe de enige, en is Doetinchems bekendste en meest controversiële beeld. Het is een twaalf meter hoog interactief kunstwerk gemaakt van epoxy. De D-toren is ontworpen door de kunstenaar Q.S. Serafijn en architect Lars Spuybroek. De vorm van de D-toren doet wel wat denken aan een grote kies. Overdag is het kunstwerk witgrijs van kleur maar 's avonds wordt de toren door middel van leds verlicht. De D-toren kan in vier verschillende kleuren branden. Elke kleur correspondeert met de actuele gemoedsstemming, van vijftig Doetinchemse burgers. Inwoners van Doetinchem kunnen zich inschrijven via een speciale site, waar ze elke twee dagen vier vragen moeten beantwoorden. Deze antwoorden worden verzameld in een database en dan wordt de gemiddelde uitkomst berekend en deze bepaalt de kleur die de D-toren krijgt.[6]

Recreatie[bewerken]

Jachthaven De Ank[bewerken]

In het centrum van Doetinchem aan de Oude IJssel bevindt zich een jachthaven aan de zuidelijke oever.

Sport[bewerken]

Sportaccommodaties[bewerken]

De gemeente Doetinchem beschikt over elf sportaccommodaties. In de stad Doetinchem bevindt zich Sportcentrum Rozengaarde dat onder meer beschikt over zwembaden en glijbanen Een bijzondere accommodatie is De Vijverberg, het stadion van BV De Graafschap met bijna 12 700 zitplaatsen. Sportpark Zuid is een groot terrein in het zuidelijk deel van de stad, met uitgebreide sportvoorzieningen en de thuisbasis van diverse sportverenigingen. Sportpark de Bezelhorst is ook een grote accommodatie. Hier zijn voetbalvelden, een atletiekbaan, tennisbanen en voetbalvelden voor de Graafschap.

Sportverenigingen[bewerken]

Graafschapmascotte

In de gemeente Doetinchem zijn ongeveer 130 sportverenigingen actief. De gebruikelijke sporten zijn allemaal vertegenwoordigd. Enkele bijzondere verenigingen zijn volleybalvereniging Orion (welke in de eredivisie van het landelijk volleybal opereert), de basketbalvereniging Becege, Stichting Triathlon Doetinchem, Onderwatersportvereniging Doetinchem, Rugbyclub Wild Rovers, Fietscrossclub De IJsselcrossers Doetinchem en zwemvereniging NDD.

Betaald voetbal[bewerken]

Met BV De Graafschap heeft Doetinchem zijn eigen betaalde voetbalclub binnen de gemeentegrenzen. Het stadion De Vijverberg, dat gelegen is in het zuidoosten van de stad, vormt de thuisbasis van de Superboeren.

Overige sporten[bewerken]

  • De heren van volleybalvereniging Orion spelen in de hoogste nationale competitie, vergelijkbaar dus met de eredivisie voetbal.
  • De dames van volleybalvereniging Orion werden in de jaren tachtig nationaal kampioen en de heren spelen alweer enige jaren in de A-League (eredivisie).
  • Handbalvereniging de Gazellen komt uit in de op een na hoogste landelijke klasse.
  • In 1937 en 1949 werden in voormalig zwembad Groenendaal de nationale zwemkampioenschappen gehouden. Het hoog aangeschreven waterpolotoernooi om de Horthy-bokaal vond in die jaren eveneens in Doetinchem plaats. Anno 2007 boekt zwemvereniging NDD successen op zowel Gelderse als nationale kampioenschappen.
  • Atletiekvereniging Argo organiseert jaarlijks een estafetteloop in mei en een Halve Marathon in oktober.
  • Overige sportverenigingen: basketbalvereniging Becege, de wielrenvereniging R&TV De Zwaluwen, hockeyclub DHC, rugbyclub Wild Rovers, badmintonclub Phido, korfbalvereniging Olympus '58, gymnastiekvereniging Ypsilon, IJsvereniging Doetinchem '96 en een viertal (amateur)voetbalverenigingen, te weten DZC '68, Viod, vv Doetinchem en S.V.D.W.'75, boksclub COB - Doetinchem.

Sportevenementen[bewerken]

In april/mei wordt jaarlijks de avondvierdaagse gehouden. Ook is er de Achterhoekse Wandelvierdaagse die vanuit Doetinchem wordt gelopen. Daarnaast worden er regelmatig (inter)nationale sportevenementen gehouden in Doetinchem. Zo was de stad in 2005 gaststad van het FIFA WK voetbal tot 20. Doetinchem was speelstad voor de landen Spanje, Honduras, Marokko en Chili voor de poulewedstrijden. Tevens werden er twee wedstrijden gespeeld in de achtste finale Nederland - Chili en Nigeria - Oekraïne. De stad was ook kandidaat voor het EK onder 20 in 2007. De voorkeur van de UEFA en de KNVB ging echter uit naar Arnhem en Nijmegen. Ook op volleybalgebied is Doetinchem vaak gastheer voor internationale wedstrijden. Zo werden er in Doetinchem enkele Europa Cupwedstrijden gespeeld.

Natuur[bewerken]

In de gemeente Doetinchem liggen verschillende natuurgebieden. In het westen van de gemeente liggen de Kruisbergse bossen. In het oosten het bosgebied, met het gelijknamige kasteel de Slangenburg. Verder zijn er ook veel parken in de stad zelf, waar park Overstegen de grootste van is. Ten zuidwesten van de gemeente ligt het natuurgebied Montferland.

Geologie[bewerken]

Onder Doetinchem ten zuiden van de Oude IJssel ligt zware rivierklei. Onder de laag rivierklei ligt waarschijnlijk zand. Het noorden van de stad ligt op een rivierduin die bestaat uit zand, wat nog te herkennen is aan de lichte hoogteverschillen aldaar.

Wateren[bewerken]

Ten zuiden van het centrum van Doetinchem stroomt een rivier: de Oude IJssel. Er zijn zes bruggen over de rivier: drie voor autoverkeer (de Energiebrug, de Europabrug en de Wijnbergsebrug), een voor treinen en twee voor fietsers. Daarnaast zijn er twee beken: de Slingebeek en de Rode- of Grotebeek.

Lokale media[bewerken]

Na eerdere initiatieven onder namen als IJsselstad (1995) en LOD, startte in 2000 de Stadsomroep Doetinchem met radio en wekelijkse TV-uitzendingen. In 2005 kwam uit deze omroep een van de eerste commerciële regionale omroepen van Nederland voort onder de naam Graafschap TV. Het bracht dagelijks gepresenteerde programma's, geproduceerd door het eigen productiehuis Zinopsis Audiovisuele Producties. Na de uitbreiding van het uitzendgebied met de Veluwe onder de naam Gelre TV, kwam Graafschap TV in financiële problemen en ging in 2010 failliet. Het bedrijf maakte een doorstart onder de naam Focuz TV dat enkele jaar later eveneens failliet ging. In 2008 werd Gelre FM de officiële lokale (radio-)omroep voor de gemeente Doetinchem. In 2011 werd de vergunning overgenomen door Optimaal FM uit Wehl. Deze is via de kabel bij UPC te ontvangen in heel Oost-Gelderland. Het regionale nieuws is vooral te vinden in De Gelderlander. De Gelderlander heeft voor de Achterhoek een eigen editie van het dagblad.

Uitgaansleven[bewerken]

In de jaren 90 is het uitgaansleven van Doetinchem ontwikkeld. Er zijn cafés, dancings en eetgelegenheden te vinden, onder andere rondom de N.H. Catharinakerk, op het centrale Simonsplein, bij de oude veemarkt en vooral in de Grutstraat waar een stads(bier)brouwerij gevestigd, die eveneens dient als Grand Café.

Prostitutie[bewerken]

Doetinchem heeft een raamprostitutiegebied aan de Roerstraat, waar ook vele autosloperijen gevestigd zitten. Sinds de beëindiging van de prostitutie in het Arnhemse Spijkerkwartier in januari 2006 is zowel het aanbod als de klandizie toegenomen. Een rapport uit 2012 stelt dat de prostitutie hier plaatsvindt in een overdekte hal, waarvoor bij binnenkomst entree betaald moet worden.[7]

Coffeeshops[bewerken]

Doetinchem heeft een gemeentelijk softdrugsbeleid met ruimte voor vijf coffeeshops (maximumstelsel) waar gewerkt wordt met gedoogbeschikkingen en exploitatievergunningen. In 2011 werden vier van de vijf coffeeshops gesloten vanwege problemen met de fiscus. Alleen het Rotterdammertje (aan de Varsseveldseweg) bleef open. Er ontstond daar overlast vanwege de toegenomen klandizie als gevolg van de sluiting van de andere panden. Sinds 2015 is er weer een coffeeshop in het oude pand van Diamonds. Het Rotterdammetje is per 9 maart 2017 gesloten, omdat de exploitatievergunning verlopen was en toen er werd gekeken naar een verlenging de voorwaarden niet goed waren.

Verkeer en vervoer[bewerken]

Autoverkeer[bewerken]

Doetinchem is gelegen aan de A18. De snelweg kent bij Doetinchem drie afslagen, te weten:

  • Doetinchem
  • Doetinchem-Oost
  • Doetinchem-West

Het centrum van Doetinchem beschikt onder andere over 3 parkeergarages en een groot (betaald) parkeerterrein (iets buiten het centrum gelegen), genaamd De Varkensweide. Sinds 1 juli 2006 is het hele gebied rond het centrum betaald parkeren geworden. Dinsdag 14 juli 2015 is de Oostelijke Randweg opengegaan, die maakt een einde aan alle files in het centrum. Hij wordt onderdeel van de N315.

Fiets[bewerken]

  • Er lopen verschillende fietspaden naar de stad toe. De stad zelf is voor fietsers gemakkelijk toegankelijk. De oudste brug over de Oude IJssel is enkele tientallen jaren geleden gerestaureerd en er is een fietsbrug van gemaakt.

Openbaar vervoer[bewerken]

  • De Geldersche Tramweg-Maatschappij (GTM), gevestigd te Doetinchem, werd opgericht op 2 maart 1881 en opende zijn eerste tramlijn Doetinchem – Dieren op 27 juni 1881. Deze lijn werd aan beide kanten verlengd, zodat in 1903 de lijn Velp – Dieren – Doetinchem – TerborgGendringenIsselburg-Anholt bestond. Doetinchem was nu per stoomtram met de buitenwereld verbonden. Vlak buiten de oude stad, voor de afgebroken Gruitpoort (ook wel Grutpoort) werd een tramstation en onderhoudswerkplaats gebouwd. In 1907 werd de tramlijn ZutphenEmmerik geopend. De laatste tram reed op 31 augustus 1957. Veel over de geschiedenis van het Gelders openbaar vervoer is te vinden in het Openbaar Vervoer Museum aan de Stationsstraat 50 in Doetinchem. Van 1999 tot 2013 hield ov-maatschappij Syntus kantoor in Doetinchem.
  • Streekvervoer: Het streekvervoer wordt sinds eind 2010 verzorgd door het bedrijf Arriva, en bestrijkt grote delen van de stad zelf.
  • Trein: De treinen worden verzorgd door Arriva en Breng. Het station Doetinchem ligt ten zuiden van het Doetinchemse centrum. Verder bestaat er een tweede station, Station Doetinchem De Huet in de gelijknamige wijk De Huet. Tot in de jaren 80 bestond er (toen station De Huet nog niet bestond) een station aan de rand van de wijk De Hoop, in de richting van Wijnbergen, genaamd Station Doetinchem West. Dit station lag pal naast de spoorbrug over de Oude IJssel, het voormalige stationsgebouw doet dienst als kantoorpand.

Masterplan Schil[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Masterplan Schil voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het gemeentebestuur heeft besloten vele plekken in en om het centrum (de schil van Doetinchem) te vernieuwen door nieuwbouw op lege plekken, en herbouw van aftandse wijken. In dit Masterplan Schil moet onder andere de infrastructuur verbeterd worden, de Oude IJssel beter benut worden, meer ruimte gecreëerd worden om te wonen en werken en de historie van de stad beter tot uiting worden gebracht. Achttien plekken in de stad zijn voor het masterplan.[8]

Bekende Doetinchemmers[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Lijst van Doetinchemmers voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Zie ook[bewerken]