McDonald's

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
McDonald's Corporation
Logo
McDonald's Plaza, tot 2016 het hoofdkantoor van McDonald's
Beurs NYSE: MCD
Motto of slagzin I'm lovin' it
Oprichting Eerste restaurant: San Bernardino (Californië), Verenigde Staten (15 mei 1940)
Oprichter(s) Dick en Mac McDonald
Sleutelfiguren Chris Kempczynski (CEO)
Hoofdkantoor Chicago (Illinois),
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
Werknemers 205.000 (2019)
Leden 39.198 (31 dec. 2020, vestigingen wereldwijd)[1]
Producten fastfood
Omzet/jaar US$ 19,2 miljard (2020)[1]
Winst/jaar US$ 4,7 miljard (2020)[1]
Marktkapitalisatie US$ 199 miljard (23 dec. 2021)
Website McDonald's Nederland
McDonald's België
Portaal  Portaalicoon   Economie

McDonald's Corporation is een Amerikaanse keten van hamburger- en fastfoodrestaurants. Het hoofdkantoor van de firma is gevestigd in Chicago in de Verenigde Staten. Het bedrijf werd uitgebouwd door zakenman Ray Kroc nadat hij in 1955 de rechten had overgenomen van een kleine hamburgerketen die werd geleid door Richard en Maurice McDonald.

Een McDonald's-restaurant wordt beheerd door een franchisenemer, een filiaal, of het bedrijf zelf. De inkomsten van het bedrijf komen van de huur, auteursrechten en vergoedingen die betaald worden door de franchisenemers, en de verkoop in zelfuitgebate restaurants.

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

Het eerste McDonald's-restaurant werd geopend in 1940 in San Bernardino door de broers Dick en Mac McDonald, zonen van Ierse immigranten. Het McDonald's-restaurant werd bekender na 1948, toen de broers hun innovatieve "Speedee Service System" ontwikkelden, een 'lopende band'-productiesysteem voor hamburgers, zonder bediening aan tafel.

Een handelsreiziger en verkoper van milkshakemachines Ray Kroc opperde het idee meer zaken te openen. Hieruit is het McDonald's-concern ontstaan. De formule kwaliteit, service, kraakhelderheid & waar voor je geld (KSK&W) die men destijds bedacht, wordt vandaag de dag nog steeds gehanteerd in alle restaurants wereldwijd. Het eerste McDonald's-restaurant in Europa werd geopend in Zaandam, Nederland in 1971.[2][3] In België opende de eerste vestiging op 21 maart 1978 de deuren.

Activiteiten[bewerken | brontekst bewerken]

Per 31 december 2020 telde McDonald's 39.198 restaurants, waarvan 36.521 in franchise, in 119 landen.[1]

Top 10 landen met McDonald's vestigingen per 31 december 2020[4]
Rang Land Aantal
1 Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten 13.682
2 Vlag van China China 3787
3 Vlag van Japan Japan 2923
4 Vlag van Frankrijk Frankrijk 1495
5 Vlag van Canada Canada 1462
6 Vlag van Duitsland Duitsland 1448
7 Vlag van Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk 1334
8 Vlag van Brazilië Brazilië 1021
9 Vlag van Australië Australië 1007
10 Vlag van Rusland Rusland 785
Vlag van Nederland Nederland 255
Vlag van België België 101

De vestigingen in Rusland zijn wegens de Russische invasie van Oekraïne in 2022 sinds maart 2022 tijdelijk gesloten. Het personeel wordt doorbetaald.[5]

Resultaten[bewerken | brontekst bewerken]

McDonald's had in 2020 een beperkt aantal eigen vestigingen, zo'n 7% van het totaal, en de verkopen leidden tot omzet. Het aantal vestigingen in eigen beheer is sinds 2015 ruimschoots gehalveerd van 6444 naar 2677 in 2020. In 2013 bereikte de omzet een hoogtepunt en de daling nadien is mede veroorzaakt door de verkoop van eigen vestigingen. Verder is het een franchise-organisatie. Dit betekent dat deze vestigingen zelfstandig zijn, maar tegen betaling mogen zij gebruikmaken van de McDonald's formule. Dit betekent dat ze de recepten gebruiken, maar daarbij komen ook de verplichtingen ten aanzien van bijvoorbeeld de te voeren huisstijl, producten en beleidslijnen. Een deel van deze franchisenemers maakt gebruikt van een gebouw dat eigendom is van McDonald's en betalen ook huur. De contracten hebben een initiële duur van 20 jaar met een optie op verlenging. Deze huur en licentie-inkomsten maken ruim de helft van de totale omzet van McDonald's uit. De omzet die alle franchisenemers behalen was zo'n US$ 85 miljard in 2020, dit bedrag komt dus niet in de omzetcijfers van McDonald's tot uiting. Alleen de licentie- en huurinkomsten worden in het omzetcijfer opgenomen, deze afdrachten zijn zo'n 12% van de omzet die de franchise- vestigingen genereren.

Jaar[6] Netto omzet
(×US$ miljoen)
Netto-
resultaat
(×US$ miljoen)
Vestigingen waarvan in
eigen beheer
Werknemers
2005 19.117 2602
2006 20.895 3544 31.046
2007 22.787 2395 31.377 6906
2008 23.522 4313 31.967 6502
2009 22.745 4551 32.478 6262
2010 24.075 4946 32.737 6399
2011 27.006 5503 33.510 6435
2012 27.567 5465 34.480 6598
2013 28.106 5586 35.429 6738 440.000
2014 27.441 4758 36.258 6714 420.000
2015 25.413 4529 36.525 6444 420.000
2016 24.622 4687 36.899 5669 375.000
2017 22.820 5192 37.241 3133 235.000
2018 21.025 5924 37.855 2770 210.000
2019 21.077 6025 38.695 2636 205.000
2020 18.865 4731 39.198 2677 200.000

McDonald's in Nederland[bewerken | brontekst bewerken]

In Nederland zijn er 250 McDonald's,[7] 165 McDrives[7] en 93 stadszaken, daarvan zijn er 209 in handen van een franchise-ondernemer verdeeld onder 78 franchise-ondernemers en 21 in handen van McDonald's Nederland (juli 2012). Er werken hier ongeveer 20.000 medewerkers bij McDonald's.[7]

De McDrives zijn in het algemeen gelegen in een gemeente met ten minste 35.000 inwoners, aan een uitvalsweg of autosnelweg of op een andere zichtlocatie. In grotere steden (vanaf 100.000 inwoners) zijn er vaak één of meer stadszaken in het horeca- of winkelcentrum.[8] Sommige stadszaken hebben 's zomers net als de McDrives een terras. Dit hangt niet alleen van de beschikbare ruimte af maar ook van het verkrijgen van een vergunning van de gemeente.

Het eerste McDonald's-restaurant in Nederland en Europa werd geopend in Zaandam op 21 augustus 1971, de eerste drie jaar in samenwerking met Albert Heijn, niet op de huidige plaats in het centrum maar aan de Vermiljoenweg.[2][3] Op 17 juli 1972 opende het McDonald's restaurant aan de Koningin Julianalaan in Voorburg. Het is de oudste nog steeds bestaande McDonald's in Nederland.[9] De eerste McDrive werd geopend op 25 september 1987 in Huis ter Heide.[10]

Een product dat enkel in Nederland en op Curaçao wordt verkocht is de McKroket. Dit is een hamburgerbroodje met een kroketschijf die is afgeleid van het Nederlandse snackbarsucces: de kroket. De McKroket stond al vanaf het begin op het menu in Nederland, net zoals appelmoes en kippenbout. Het product verdween echter na enkele jaren uit het assortiment, maar kwam in 1999 terug. Het werd een verkoopsucces en McKroket werd permanent opgenomen in het assortiment. Hier wordt ook de gebruikelijke gele frietsaus geserveerd, in de meeste andere landen komt er ketchup, of naar keuze mayonaise of currysaus bij de friet.

McDonald's in België[bewerken | brontekst bewerken]

Het eerste Belgische restaurant is geopend in Brussel op 21 maart 1978. In 2020 was het aantal vestigingen uitgebreid naar 101 en deze vestigingen tellen meer dan 5000 medewerkers. McDonald's heeft er 43 jaar over gedaan om 100 Belgische zaken te openen en wil daar in vijf jaar 50 aan toevoegen.[11]

Controverses[bewerken | brontekst bewerken]

Foto van milieuvervuiling
Zwerfafval van McDonald's in Deventer op 5,6 km van de dichtstbijzijnde McDonald's.
Foto van milieuvervuiling door McDonald's-verpakkingsmaterialen.
Op 7,3 km afstand van de dichtstbijzijnde McDonald's ruimt een omwonende verpakkingsmateriaal en Happy Meal-kinderspeelgoed op.

McDonald's ligt geregeld onder vuur van critici zoals de milieubeweging, vakbonden en experts op het gebied van de volksgezondheid. Zij beschuldigen McDonald's onder meer van het uitbuiten van ongeschoolde arbeiders, ecologische schade, de verkoop van ongezonde, niet voedzame voeding, de productie van verpakkingsafval, uitbuitende reclame (vooral gericht op kinderen) en medeschuldigheid aan het lijden en de uitbuiting van dieren.

In 1990 verspreidden activisten van een kleine groep, bekend als London Greenpeace (geen connectie met de internationale groep Greenpeace) folders met de titel What's wrong with McDonald's?, met kritiek op het milieu-, gezondheids- en arbeidsrecord. Het bedrijf benaderde de groep met de eis dat ze ophielden en zich verontschuldigden, en toen twee van de activisten weigerden zich terug te trekken, vervolgde ze hen voor smaad in een van de langste zaken in het Britse burgerlijk recht. Een documentaire over de McLibel Trial is in verschillende landen getoond.[12]

Een beroemde rechtszaak in 1994 in de VS was de zogenoemde Liebeck v. McDonald's Restaurants rechtszaak waarin 79-jarige Albuquerque, New Mexico, inwoonster Stella Liebeck aanvankelijk een schadevergoeding van 2,7 miljoen dollar kreeg nadat zij derdegraads brandwonden had opgelopen na het morsen van een broeierige kop McDonald's-koffie op zichzelf. De vergoeding werd later teruggebracht tot $ 640.000. Haar advocaten konden in het proces bewijzen dat McDonald's de koffie willens en wetens bij zulke hoge temperaturen zette, ook al waren andere gasten eerder verbrand door hete koffie.[13]

In 2002 dienden vegetarische groepen, grotendeels hindoes en boeddhisten, met succes een aanklacht in tegen McDonald's omdat ze hun friet verkeerd presenteerden als vegetarisch, terwijl deze runderbouillon bevatte. Er werd vervolgens 10 miljoen dollar uitgekeerd.[14]

In 2004 bezorgde Morgan Spurlocks documentaire Super Size Me negatieve publiciteit voor McDonald's, met suggesties dat het eten van McDonald's zwaar bijdroeg aan de toename van de zwaarlijvigheid in de Verenigde Staten. De filmmaker at en dronk een maand achtereen driemaal per dag bij McDonald's. Hij kwam 11,1 kilo aan, werd depressief, kreeg een chronische hoofdpijn en verloor zijn interesse in seks. Spurlock beperkte zich bij zijn inname zo veel mogelijk tot de Medium Size-menu's en moest een zogenaamde Super Size-menu nemen als de verkoopmedewerker hem dit aanbood. Een journalist van het Algemeen Dagblad die in Nederland eveneens een maand bij McDonald's ging eten, koos juist voor laagcalorische maaltijden en viel zes kilo af. Wel erkende hij enkel tot dit resultaat te zijn gekomen onder streng toezicht van een diëtiste. De Amerikaan John Cisna herhaalde 2013 het experiment 90 dagen lang en viel 17 kilo af. Anders dan Spurlock lette hij wel op zijn calorische inname en ging sporten.[15]

In 2007 meldde de FNV dat McDonald's gebruikmaakt van kinderarbeid voor het maken van de speeltjes van het Happy Meal. Kinderen zouden meer dan 16 uur per dag moeten werken voor een loon waarvan ze nog geen McDonald's-menu kunnen kopen. Dit bericht werd bevestigd door de HKCTU, de Hong Kong Confederation of Trade Unions, een zusterorganisatie van de FNV.

In april 2007 pleitte McDonald's in Perth, West-Australië schuldig aan vijf aanklachten met betrekking tot de tewerkstelling van kinderen jonger dan 15 jaar in een van zijn restaurants en kreeg een boete van 8000 dollar.[16]

Op 26 januari 2010 oordeelde een Nederlandse rechter over een ontslag wegens het toevoegen van een plakje kaas aan een hamburger voor een McDonald's-collega begin maart 2009. Dit was tegen de huisregels van McDonald's in. De rechter oordeelde het ontslag als onterecht en te zwaar. De vrouw kan niet opnieuw aan de slag bij McDonald's maar kreeg wel vijf maanden salaris.[17]

In december 2010 bleek dat hackers gegevens van McDonald's gestolen hadden over klanten, zoals naam, adres, geboortedatums en telefoonnummers.[18]

In december 2011 verbood de stad San Francisco het weggeven van speelgoed met Happy Meals om jonge kinderen te beschermen tegen de kindermarketing van junkfood en vanwege het vermogen van kinderen om ouders te pressen tot een McDonald's-bezoek vanwege dit gratis door McDonald's verstrekte speelgoed. McDonald's reageerde daarop door 10 dollarcent te vragen voor het speelgoed, en te stellen dat de opbrengst daarvan naar het goede doel zou gaan. De kindermarketing is niet gestaakt.[19]

In april 2014 werd gemeld dat McDonald's in Europa kippenvlees zal gaan gebruiken dat is geproduceerd met behulp van genetisch gemodificeerd diervoer. Greenpeace beweert dat McDonald's hierdoor minder dan één Eurocent bespaart voor elke kipburger en een pad inslaat dat niet gewenst is door zijn klanten.[20]

Eind 2018 werd er een onderzoek gepubliceerd door de London Metropolitan University waaruit bleek dat er bacteriën werden aangetroffen op de selfserviceschermen van McDonald's, die normaal alleen in darmstelsels of uitwerpselen voorkomen. In totaal werden er acht restaurants onderzocht in Londen en Birmingham, en werden er meer dan 10 potentieel schadelijke ziektekiemen, waaronder een tegen antibiotica resistente bacterie gevonden.[21]

Ook staat McDonald's in Nederland ruim bovenaan in het lijstje van merken waarvan het afval in de openbare ruimte wordt neergegooid.[22]

In Denemarken is sinds juli 2020 een verbod op PFAS in voedselverpakkingen van kracht. In de zakjes voor Franse frietjes van McDonald's in Denemarken werd bij onderzoek geen PFAS aangetroffen, terwijl dezelfde producten in andere Europese landen wel PFAS bevatten.[23]

De Nederlandse Reclame Code Commissie heeft McDonald's in februari 2022, na een klacht van actiegroep Foodwatch, aangesproken op het overtreden van de Reclame Code door het gebruik van populaire kinderfiguren en idolen op verpakkingen van ongezond voedsel, wat sinds 2020 verboden is. Vooralsnog is de andere klacht die Foodwatch indiende, over populaire kinder-influencers die via sociale media reclame maken voor junkfood van McDonald's, afgewezen.[24]

The Founder[bewerken | brontekst bewerken]

In 2016 kwam een film van The Weinstein Company uit over het ontstaan van McDonald's genaamd The Founder. Hierin is te zien hoe Ray Kroc de McDonald-broers, Maurice "Mac" en Richard "Dick" McDonald ontmoet en begint met het opzetten van franchises van McDonald's-restaurants. Uiteindelijk is te zien hoe hij op slinkse wijze alle rechten overneemt van de McDonald-broers en hen ontgoocheld achterlaat.

Trivia[bewerken | brontekst bewerken]

De McDonald's in Northport (Alabama) heeft een gedenkplek voor het bezoek dat president Ronald Reagan er bracht.
  • Op 31 januari 1990 werd de eerste vestiging in Rusland geopend.[25] Op de openingsdag stonden er rijen van honderden meters voor het filiaal aan het Poesjkinplein. Op 8 maart 2022 werd echter bekend dat McDonald's zich volledig uit Rusland terugtrok naar aanleiding van de oorlog met Oekraïne.[26] Op 23 april 1992 ging de eerste vestiging in de Volksrepubliek China open.[27]
  • McDonald's komt in bepaalde gevallen ook tegemoet aan speciale wensen met betrekking tot voedsel. Zo zijn sommige McDonald's in Israël volledig koosjer en houden sommige McDonald's ook rekening met de islamitische voedingsregels (halal en haram). Een verschil tussen landen is ook dat in sommige alcohol wordt geschonken en andere niet.
  • Bekende producten zijn onder andere de Big Mac en de hamburgers met friet. Voor kinderen is een speciaal menu verkrijgbaar: het Happy Meal. Tegenwoordig kan men ook salades krijgen.[(sinds) wanneer?]
  • Veel restaurants kennen een zogenaamde McDrive. Dit is een betaal- en afhaalmogelijkheid bij een McDonald's-restaurant waar men producten kan bestellen zonder de auto te verlaten, waarna de maaltijd/snack in de auto genuttigd kan worden. Het concept heet in Amerika drive-thru. Deze filialen hebben meestal een terras, naast de mogelijkheid om in de auto te blijven en een mogelijkheid om binnen te zitten.
  • In 2019 werd de Brit Steve Easterbrook die het bedrijf sinds 2015 leidde wegens een relatie met een werknemer vervangen door de Amerikaan Chris Kempczinski.[28]

Foto's van restaurants[bewerken | brontekst bewerken]

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]

Externe links[bewerken | brontekst bewerken]

Naslagwerken[bewerken | brontekst bewerken]

Mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina McDonald's op Wikimedia Commons.