Sinaasappel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Sinaasappel
sinaasappel met bloem
sinaasappel met bloem
Taxonomische indeling
Rijk: Plantae (Planten)
Stam: Embryophyta (Landplanten)
Klasse: Spermatopsida (Zaadplanten)
Clade: Bedektzadigen
Clade: 'nieuwe' Tweezaadlobbigen
Clade: Malviden
Orde: Sapindales
Familie: Rutaceae (Wijnruitfamilie)
Geslacht: Citrus
Soort
Citrus sinensis
(L.) Osbeck (1765)
onrijpe sinaasappel
onrijpe sinaasappel
Portaal  Portaalicoon   Biologie

De sinaasappel (ook wel appelsien genoemd) is de vrucht van de sinaasappelboom (Citrus sinensis), die tot het geslacht Citrus behoort. De soort wordt ook wel zoete sinaasappel genoemd, om hem te onderscheiden van de zure of bittere sinaasappel (Citrus aurantium). De boom werd vroeger in koudere klimaatgebieden in een overwinteringsvertrek gehouden, dat daaraan de naam oranjerie ontleent.

De sinaasappel wordt in België en Nederland vaak uit Spanje geïmporteerd. De vrucht verkleurt tijdens rijping van groen naar oranje, maar soms worden de vruchten kunstmatig oranje gekleurd. De kleur van de schil heeft geen enkele invloed op de smaak.

Het vruchtvlees is licht oranjegeel van kleur, met een typische frisse smaak. Er bestaan ook sinaasappels met rood vruchtvlees: de bloedsinaasappels.

Sinaasappels worden gepeld gegeten of geperst tot sinaasappelsap. De vrucht is ook een grondstof voor limonade zoals ranja. De schil wordt voor marmelade gebruikt en als smaakmaker witbier of gekonfijt in gebak.

Handsinaasappels komen gewoonlijk uit Europa en perssinaasappels uit Brazilië.

Etymologie[bewerken]

De sinaasappel komt oorspronkelijk uit China (in de oude vorm: Sina), waar ook de naam naar verwijst. In het vroegnieuwnederlands komt "appel sina" voor, in het nieuwnederlands "appelsien".[1][2]

Vanuit Nederland werd vanaf de 18e eeuw de sinaasappel verspreid over Noord-Europa. Hierdoor komst het dat in allerlei talen de Nederlandse naam appelsien door andere talen overgenomen is.

In sommige talen zoals Roemeens ("Portocal"), Bulgaars ("портокал" portokal), Grieks ("πορτοκάλι" portokáli), Perzisch ("پرتقال") en Arabisch ("برتقال" burtuqāl) wordt de vrucht naar Portugal genoemd, dat in de 15e eeuw als eerste land sinaasappels uit China importeerde.

De benaming "appeltjes van oranje" slaat op de zure of bittere sinaasappel. Deze naam is een verbastering van Oudfrans pume orange resp. Ouditaliaans pom-arancia met de Perzische wortel naranj "zure sinaasappel" als rechterlid. In sommige talen zoals het Frans ("orange") en het Engels ("orange") is deze naam op de toen (in de 15e eeuw) nieuwe vrucht overgegaan.

Sinaasappels in de cultuur[bewerken]

Nederlanders spreken het woord sinaasappel vaak met een andere klemtoon dan Vlamingen uit. De Algemene Nederlandse uitspraak heeft een klemtoon op 'sin' (met een relatief korte uitspraak van de aas), terwijl in de Vlaamse uitspraak de klemtoon naar 'naas' verplaatst is (met dus een langgerekte uitspraak van de aas).

Niet alleen het Spaanse Valencia Valencia, maar ook de gelijknamige stad in Venezuela is bekend om de sinaasappels.

De havenstad Jaffa werd in de negentiende eeuw een centrum voor de teelt en de verhandeling van sinaasappels, nadat er een cultivar was ontwikkeld met een dikkere schil, die beter en langer kon worden bewaard en getransporteerd in sinaasappelkisten. Ook nu staat de merknaam 'Jaffa' nog steeds voor citrusvruchten en vruchtensap.

Fylogenie[bewerken]

De mogelijkheid om met DNA-sequencing onderzoek te doen naar verwantschappen tussen taxa en aan de hand daarvan stambomen op te stellen, hebben aan het licht gebracht dat veel van de tot nu toe als soort benoemde citrussen in feite kruisingen zijn. Dat geldt onder andere voor Citrus × aurantium, Citrus × limon en Citrus × sinensis. Zodra de fylogenie van het genus definitief is uitgezocht zullen de wetenschappelijke namen moeten worden aangepast of voor conservering moeten worden voorgedragen.[3][4] Fylogenetisch onderzoek door Qiang Xu et al. (2013) toonde aan dat de sinaasappel een hybride is van de mandarijn (Citrus reticulata) met de pompelmoes (Citrus maxima), waarbij driekwart van de genen afkomstig is van de mandarijn en één kwart van de pompelmoes.[5] Zo'n resultaat kan bijvoorbeeld verkregen worden door eerst de pompelmoes met de mandarijn te kruisen, en vervolgens het kruisingsproduct nogmaals met de mandarijn te kruisen. De oudste vermelding van een sinaasappel, in Chinese literatuur, dateert van 314 v.Chr.[5] en de kruising moet dus al meer dan 2300 jaar geleden voor het eerst zijn uitgevoerd.

Icoontje WikiWoordenboek Zoek sinaasappel op in het WikiWoordenboek.