Duizend-en-een-nacht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Duizend-en-één-nacht)
Ga naar: navigatie, zoeken
Arabisch manuscript van Duizend-en-een-nacht, waarschijnlijk 14e-eeuws
Duizend-en-een-nacht in het Arabisch

De vertellingen van Duizend-en-een-nacht (Arabisch: الف ليلة وليلة / alf laila wa-laila, "duizend nachten en een nacht", Perzisch: هزار و یک شب / Hezar-o-yek shab) vormen een verzameling verhalen in de vorm van een raamvertelling uit het Midden-Oosten. Sommige van deze verhalen zijn ouder dan de christelijke jaartelling. Andere stammen uit de Middeleeuwen.

Geschiedenis[bewerken]

Lang dacht men dat de verhalen van Duizend-en-een-nacht van oorsprong Perzisch waren. Dit blijkt niet het geval te zijn. Deze verhalen zijn afkomstig uit verschillende Arabische landen en deels van het Indiase subcontinent. Sommige verhalen komen voort uit een Jaïnistische versie uit de 5e eeuw.[1]

Gedeelten van deze verhalenbundel waren in Europa al bekend in de 18e eeuw. De oorspronkelijke verhalen waren erotisch getint. Hierdoor werd het verhaal in de Arabische wereld tot in de 20e eeuw niet als echte literatuur gezien, in tegenstelling tot in Europa. Toen de Britse avonturier en ontdekkingsreiziger Richard Francis Burton in 1850 een volledige en ongekuiste vertaling publiceerde, werd hij van pornografie beschuldigd.

In later tijden (1885-1888) werden de verhalen uitgegeven zonder de erotische bestanddelen en werden ze populair als sprookjes voor kinderen en volwassenen. Overigens gebeurde dit met bijna alle sprookjes, dit is bijvoorbeeld duidelijk te volgen in de verschillende drukken van Kinder- und Hausmärchen waarbij de seksuele elementen in latere uitgaven symbolisch worden beschreven. Overigens bevatte deze verzameling sprookjes van de gebroeders Grimm in eerdere drukken meer sprookjes uit Duizend-en-een-nacht dan in latere drukken, waaronder die waarop de Nederlandse vertaling is gebaseerd. Deze werden verwijderd omdat ze niet uit het Duitse gebied afkomstig waren. Dit gebeurde bijvoorbeeld ook met enkele sprookjes die opgenomen waren in de bundel van Charles Perrault.

Toch zijn de verhalen uit Duizend-en-een-nacht niet alleen pornografisch van karakter. Zo hebben in het verleden moellahs de verhalen gebruikt om hun toehoorders een les te geven. Door de tijd heen werd het ook volkstherapie. Een Perzische arts en psychotherapeut heeft de verhalen aangewend in de psychosomatische geneeskunde voor het behandelen van conflicten en therapeutische situaties. In het boek "De Koopman en de Papegaai" maakt hij de toepassing van deze verhalen toegankelijk voor de lezer.

Verhalen[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Het verhaal van Sjahriaar en zijn broer voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Afbeelding uit 1837

Het verhaal gaat dat de koning Sjahriaar door zijn vrouw bedrogen was. Om herhaling te voorkomen besluit hij voortaan elke avond een nieuwe maagd te huwen en haar de volgende ochtend ter dood te brengen. Na enige tijd huwt hij de dochter van zijn grootvizier: Scheherazade.

Om aan de executie te ontkomen vertelt zij hem in de huwelijksnacht een verhaal dat nog niet af is. Om te weten hoe het afloopt spaart hij haar. De volgende nacht komt het vervolg, maar ook dat verhaal is niet af. De koning gunt haar nog een nacht. Dit houdt Scheherazade 1001 nachten vol en elke nacht wordt afgesloten met een onvoltooid verhaal. Ondertussen schenkt zij hem enkele kinderen. Wanneer de verhalen uiteindelijk ten einde zijn, is de koning zo van haar gaan houden, dat hij haar gratie schenkt en ze zijn definitieve vrouw mag worden.

De bekendste verhalen uit de verzameling zijn:

Deze verhalen werden echter aan de verzameling toegevoegd in de Franse vertaling van Antoine Galland in het begin van de 18e eeuw; ze kwamen niet voor in de oorspronkelijke Arabische tekst.[2] Dat verklaart wellicht waardoor er sprookjes zijn die er op lijken. Het sprookje Sesam Open U! van de gebroeders Grimm is een ingekorte variant van Ali Baba en de sprookjes Het Blauwe Licht (Grimm) en De Tondeldoos (van Hans Christian Andersen) tonen parallellen met Aladin.

De Russische componist Nikolaj Rimski-Korsakov heeft eind 19e, begin 20e eeuw balletmuziek geschreven voor uitvoeringen van het klassiek ballet Sheherazade, waarin ook het stuk van Sindbad de Zeeman voorkomt. De compositie wordt tegenwoordig minder als balletstuk uitgevoerd maar meer als concertmuziek.

Minder bekende verhalen zijn:

Vertalingen[bewerken]

Afbeeldingen bij de verhalen, 1849 - 1856
Scène uit het verhaal over prins Kamar as-Saman

De verhalen zijn veelvuldig in druk uitgegeven, in min of meer volledige vorm. Vaak zijn de erotische passages verwijderd. Aan het begin wordt verteld hoe de verhalen tot stand zijn gekomen (het kader), maar vaak worden de verhalen daarna aan een stuk verteld zonder dat we merken dat de vertelster ermee stopt en het vervolg tot de volgende nacht uitstelt. Er is overigens geen sprake van een officiële canon en men is het er niet helemaal over eens welke verhalen wel en niet tot de verzameling behoren.

De eerste Europese vertaling (in het Frans) werd in 1717 gepubliceerd. Die vertaling van Antoine Galland had een enorme invloed op het ontstaan van een rage die wel turkomanie wordt genoemd. De (eveneens Franse) vertaling van J.C. Mardrus is in de jaren veertig en vijftig van de twintigste eeuw in het Nederlands vertaald door een aantal schrijvers onder leiding van Albert Helman, die zelf ook een bijdrage heeft geleverd. Deze vertaling is uitgegeven door Parnassus (1943-1954 acht delen), door Paris (1962-1965 acht delen) en door Manteau (1975 zestien delen, 2006 acht delen).

De nieuwe standaard is de vertaling van Dr. Richard van Leeuwen (UvA, Islam Studies). Aan deze vertaling is zes jaar gewerkt en het laatste deel kwam gereed in de herfst van 1999. Van Leeuwen heeft gebruikgemaakt van belangrijke Arabische bronnen waaronder de Caïro-editie uit 1835 en de Calcutta-editie uit 1842. De verzameling is oorspronkelijk uitgebracht in zeven banden bij uitgeverij BULAAQ. De illustraties in dit standaardwerk zijn van Jean-Paul Franssens. De 3e druk is zonder illustraties uitgebracht, in een cassette met drie gebonden boeken.

Trivia[bewerken]

In de Fata Morgana in de Efteling varen de bezoekers in een bootje door de wereld van Duizend-en-een-nacht. Ook de Vogel Rok is losjes gebaseerd op verhalen uit Duizend-en-een-nacht.

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Voetnoten
  1. Zie Emmanuel Georges Cosquin, 1922, Les contes indiens et l’occident Paris: Champion pagina: 290-301
  2. Geert Jan van Gelder: Grand Arabian nights. The Times Literary Supplement 21 january 2009. Recensie van de Engelse vertaling The Arabian Nights: Tales of 1001 nights door Malcolm C. Lyons. Penguin, 2008.