Halo (lichteffect)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Halo rond de zon
Halo en radieel lichteffect.

Halo is de verzamelnaam voor een familie van lichtverschijnselen in de atmosfeer in de vorm van gekleurde of witte kringen, lijnen of lichtplekken aan de hemel, meestal rond de zon of maan. Halo's worden veroorzaakt wanneer zon- of maanlicht door een ijle nevel van ijskristallen schijnt, veelal in de vorm van cirrus- of cirrostratusbewolking.

Vorming[bewerken]

Het ontstaansproces van een halo is enigszins vergelijkbaar met dat van een regenboog, met dien verstande dat een regenboog zijn oorsprong vindt in vloeibare waterdruppels, een halo in ijskristallen. Ook bevindt een regenboog zich altijd aan de tegenovergelegen kant van de hemel als de zon of maan, terwijl de meeste halo's zich juist in de richting van de zon of maan bevinden. De ijskristallen fungeren als zeshoekige prisma's die het licht breken en/of reflecteren, resulterend in een veelheid aan mogelijke kringen, bogen en lichtplekken aan de hemel. Aangezien de verantwoordelijke wolken zich hoog genoeg in de atmosfeer bevinden om permanent ijskristallen te bevatten, kunnen halo's gedurende het hele jaar en in alle klimaten worden waargenomen. Bij lage temperaturen kunnen de ijskristallen ook dichterbij het aardoppervlak zweven (in het Engels wel aangeduid als diamond dust "diamantstof") en op dezelfde manier halo's veroorzaken.[1]

Verscheidenheid[bewerken]

Er bestaat een grote verscheidenheid aan halo's, sommige waarvan regelmatig voorkomen, andere zeer zelden. Bekende varianten zijn de kleine kring of 22°-halo (vaak simpelweg 'halo' genoemd), bijzonnen (twee heldere lichtvlekken aan weerszijden van de zon - bij de maan worden ze bijmanen genoemd), verticale lichtzuilen boven of onder de zon/maan[2] en de kleurrijke circumzenitale boog. Ook gangbaar zijn raakbogen aan de boven- of onderzijde van de kleine kring[3] en de bijzonnenring, die in tegenstelling tot de meeste andere halo's evenwijdig aan de horizon loopt. Er kunnen meerdere halosoorten tegelijk zichtbaar zijn; welke dat zijn is afhankelijk van de vorm en oriëntatie van de ijskristallen in kwestie. Zo zijn plaatvormige kristallen onder meer verantwoordelijk voor bijzonnen, lichtzuilen en de circumzenitale boog, terwijl de kleine kring wordt veroorzaakt door zuilvormige kristallen. De vorm van de kristallen hangt af van factoren als luchtdruk (die varieert met de hoogte boven zeeniveau), luchtvochtigheid en temperatuur.

Voorspellende betekenis[bewerken]

Aan halo's wordt van oudsher een voorspellende betekenis toegedicht: een kring om zon of maan zou een voorbode zijn van een weersverslechtering ("Een kring om de zon geeft regen in de ton"; "Een kring om de maan, dat zal niet gaan", etc.). Dit kan inderdaad het geval zijn, wanneer de ijshoudende bewolking het gevolg is van een naderend warmtefront, maar diezelfde bewolking kan ook voorkomen zonder dat er een weersverandering mee is gemoeid. Bijgevolg is een halo niet noodzakelijkerwijs een betrouwbare weersvoorspeller.[4]

Vergelijkbare atmosferische lichtschijnselen[bewerken]

Halo's worden soms verward met vergelijkbare atmosferische lichtschijnselen, die echter niet tot stand komen als gevolg van ijskristallen. Enkele van deze verschijnselen zijn:

  • Regenbogen: veroorzaakt door waterdruppels (regen, watervallen en dergelijke), nooit door ijskristallen.
  • Mistbogen: veroorzaakt op dezelfde manier als regenbogen, maar met veel fijnere waterdruppeltjes.
  • De glorie, een regenboogkleurige kring rond de schaduw van de waarnemer, vaak gezien vanuit vliegtuigen of vanaf bergtoppen.
  • De corona, een parelmoerkleurige gloed rond zon of maan, veroorzaakt door fijne waterdruppeltjes, soms ook door ijskristallen. Ongelukkigerwijs is 'corona' ook de naam voor de atmosfeer van de zon die soms zichtbaar is bij totale zonsverduisteringen.

Zie ook[bewerken]

Bronnen
  • Dit artikel of een eerdere versie ervan is (gedeeltelijk) afkomstig van de website van het KNMI.
  1. http://www.keesfloor.nl/artikelen/diversen/halo/halo.htm
  2. http://www.knmi.nl/cms/content/34260/zuil
  3. http://www.spacepage.be/artikelen/waarnemen/hemelverschijnselen/atmosferische-optica/de-boven-en-benedenraakboog-van-de-kleine-kring
  4. http://www.atoptics.co.uk/halo/circular.htm