Johannes Heesters
Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Johan Marius Nicolaas (Johannes) Heesters (Amersfoort, 5 december 1903) is een Nederlands acteur en operettezanger. Heesters treedt nog steeds op, voornamelijk in het Duitse taalgebied, en heeft hiermee het Guinness Book of Records gehaald als oudste artiest ter wereld. In Nederland is hij veelbesproken wegens een - naar eigen zeggen niet vrijwillig - bezoek aan concentratiekamp Dachau gedurende de Nazi-tijd. Heesters is in zijn tweede vaderland Duitsland nog altijd zeer beroemd en geniet onder jong en oud een ongekende sterrenstatus. Op 16 februari 2008 maakte Heesters zijn comeback in Nederland met een concert in theater De Flint in zijn geboortestad Amersfoort.
Inhoud |
[bewerken] Levensloop
[bewerken] Amsterdamse jaren
De in 1903 in Amersfoort geboren Heesters verhuisde in 1912 met zijn ouders naar Amsterdam. Na zijn schooltijd werkte hij bij een bank maar op 16-jarige leeftijd besloot hij toneelspeler te worden. Hij rondde een zang- en toneelopleiding af en had zijn eerste toneeloptreden in 1921. In 1924 kreeg hij zijn eerste filmoptreden, een bijrol in de stomme film Cirque Hollandais, onder de regie van Theo Frenkel. Johan Heesters speelde toneel in het Amsterdamse Carré en het Paleis voor Volksvlijt en ook steeds meer elders in het land. In 1934 had hij een filmrol in Bleeke Bet, waarin hij het lied "O mooie Westertoren" onsterfelijk maakte.
In 1930 trouwde Heesters met de Belgische actrice Louise Ghijs, met wie hij tot haar dood in 1985 samen bleef. Met haar heeft hij twee dochters, Wiesje Ghijs (pianiste in Wenen) en Nicole Heesters (actrice in Hamburg).
[bewerken] Naar Wenen en Berlijn
In 1934 debuteerde Heesters bij de Wiener Volksoper in Karl Millöcker's Der Bettelstudent. In 1936 verhuisde Heesters naar Berlijn, waar hij aan diverse operetteverfilmingen en musicalfilms meewerkte. In 1938 zong hij voor het eerst de rol van Graaf Danilo Danilowitsch in de operette Die Lustige Witwe van Franz Lehár, een rol die hij 35 jaar lang zou spelen en uitgroeide tot zijn handelsmerk.
[bewerken] Heesters tijdens WO II
Heesters' rol tijdens de Tweede Wereldoorlog is omstreden, met name in zijn geboorteland Nederland. Vóór en tijdens de oorlog trad hij veelvuldig op in Duitse films en theaters. Hij distantieerde zich toen niet expliciet van het Nazi-regime, maar hij was geen partijlid. Adolf Hitler bezocht in de jaren 30 meerdere malen uitvoeringen van Heesters. In 1938 bood Heesters in Nederland nog onderdak aan een uit Duitsland gevluchte joodse theatergroep en door de Nazi's werd Heesters zelfs enige tijd verboden om op te treden omdat hij in Nederland samen met joden op het toneel had gestaan.[bron?] Op 21 mei 1941 bezocht Heesters het concentratiekamp Dachau. In zijn autobiografie schrijft Heesters dat hij gedwongen werd het kamp te bezoeken en dat Dachau op hem overkwam als een gewoon soldatenkamp zoals hij dat uit de bladen kende.[1] Er zijn meerdere foto's waarop Heesters in Dachau staat afgebeeld, o.a. foto's waar hij in de kantine praat met SS-ers. Heesters bezweert echter niet voor ze te hebben opgetreden[2]. Dachau was overigens naast een concentratiekamp ook een reguliere kazerne voor SS-soldaten. De twee complexen stonden naast elkaar, de kazerne was ook verantwoordelijk voor de bewaking van het gevangenenkamp. Gezien Heesters' verklaring lijkt het er op dat hij de kazerne heeft bezocht en niet in het gevangenenkamp geweest is, zeker is dat echter niet. Het bezoek aan het concentratiekamp werd Heesters door sommige Nederlanders na de Tweede Wereldoorlog niet in dank afgenomen, Heesters werd door hen veelvuldig spottend voor 'Heesters SS' uitgemaakt.
Op 7 december 2007 kreeg de huidige vrouw van Heesters in het TROS reisprogramma van Ivo Niehe de gelegenheid om de kwestie van de zogenaamde 'belastende foto's', die bij Heesters' omstreden bezoek van begin 1941 aan het kamp Dachau zijn gemaakt, recht te zetten. De beschuldiging was dat Heesters bij deze gelegenheid zou hebben opgetreden voor de SS. Nu de foto's boven tafel zijn gekomen lijken deze beschuldigingen vals te zijn, iets wat Heesters zelf ook altijd had volgehouden. Ondanks dat er van het bezoek veel foto's gemaakt zijn, zijn er geen foto's van een optreden bekend, noch foto's waarin Heesters gekleed is op een optreden[3].
In het gratis dagblad De Pers verscheen op 19 januari 2008 een groot artikel waarin de banden van Heesters met de Nazi's worden beschreven. Heesters ondertekende een brief aan Joseph Goebbels in 1942 met Heil Hitler; hij woonde in van gevluchte Duitse Joden geconfisqueerde woningen en het bleek dat Heesters ook diverse interesses (aandelen) had in de Duitse wapenindustrie. De Pers verwijst naar een Elsevier-artikel uit 1978, en naar een biografie van Heesters (Jürgen Trimborn, Herr im Frack, 2003) waarin wordt gesteld dat minstens één inmiddels overleden getuige Heesters voor SS'ers heeft zien optreden.
De Duitse publicist Volker Kühn beweert nog steeds dat Heesters in 1941 wel voor SS-commandanten in Dachau heeft gezongen. Kühn doet deze bewering in een boek en beroept zich daarbij op een inmiddels overleden getuige.[4] Op 27 november 2008 begon in Berlijn een door Heesters' aangespannen rechtszaak tegen Volker Kühn. Heesters eiste dat Kühn zijn beschuldiging introk. Heesters zelf was bij het proces niet aanwezig vanwege een optreden in Hamburg. De rechter oordeelde echter dat, o.a. door de dood van een ooggetuige, de waarheid hierover waarschijnlijk nooit meer is te achterhalen en gaf Kühn toestemming om zijn bewering over Heesters' gedrag in Dachau uit te blijven dragen. Begin 2009 gaf Heesters aan tegen deze uitspraak in beroep te gaan [3].
Op 3 december 2008 was in het Nederlandse televisieprogramma De wereld draait door een interview gemaakt door De Jakhalzen te zien, waarin Heesters Adolf Hitler "ein guter Kerl" noemde.[5] Toen zijn echtgenote daarop zei dat Hitler 'de grootste misdadiger van de wereld' was, zei Heesters dat Hitler niet goed was, maar voor hem persoonlijk aardig was. In het interview zei hij zich nooit erg met politiek te hebben bezig gehouden en Hitler nauwelijks persoonlijk gekend te hebben. Volgens echtgenote Simone Rethel waren passages waarin haar man afstand nam van het naziregime doelbewust uit het interview geknipt.[6] In een uitzending van het Duitse televisieprogramma Wetten, dass..? op 13 december 2008 bood Heesters zijn excuses aan voor de uitspraak.
[bewerken] Na de oorlog
Na de oorlog werden de films van Johan Heesters door de geallieerden niet als Nazi-propaganda bestempeld, waarna Heesters zijn carrière kon voortzetten. Hij zong in Duitsland en Oostenrijk en verscheen in een aantal films in de late jaren 40. Hij stopte met films maken rond 1960 en concentreerde zich op toneel, langspeelplaten en televisieoptredens. In 1963 werd Johan Heesters terug naar Nederland gehaald voor de rol van anti-Nazikapitein Von Trapp in de theaterversie van The Sound of Music. Het publiek bleef echter weg. In theater Carré werd hij zelfs uitgejouwd met een gescandeerd "Heesters SS! Heesters SS!".[7] Heesters keerde terug naar Duitsland, maar hield altijd vast aan de Nederlandse nationaliteit.
Na het overlijden van zijn vrouw in 1985 trouwde Heesters in 1992 met de 46 jaar jongere Duitse actrice Simone Rethel, een grote fan van Heesters. Van 1996 tot de zomer van 2001 speelde Heesters naast zijn vrouw in het voor hem geschreven stuk Ein gesegnetes Alter.
[bewerken] Vanaf 2000
Op zondag 23 november 2003 werd in München een groot televisiegala ter gelegenheid van Heesters' honderdste verjaardag opgenomen, dat op donderdag 4 december werd uitgezonden door de Duitse televisiezender ARD.
In 1978 verschenen zijn memoires met de titel Es kommt auf die Sekunde an en in 1993 in zijn autobiografie Ich bin gottseidank nicht mehr jung. In 2003 kwam nog een autobiografisch boek uit, Auch hundert Jahre sind zu kurz.
Met zijn vrouw speelde Heesters, door de Duitsers liefkozend Jopie genoemd, in de zomer van 2003 in een aflevering van de Duitse televisieserie In aller Freundschaft de rol van een oude medische professor.
Heesters schonk zijn archief aan de Akademie der Künste in Berlijn. In 2006 wijdde de Akademie een tentoonstelling aan zijn leven en carrière, onder de naam Johannes Heesters - Auf den Spuren eines Phänomens. Hij opende de tentoonstelling zelf met een optreden.
Johannes Heesters heeft naar schatting ruim negenduizend keer op de planken gestaan en in vele (televisie)films gespeeld. Hij woont in Starnberg.
Op 1 januari 2008 meldde de Telegraaf dat Heesters bij een val in zijn vakantiehuis op Nieuwjaarsdag enkele ribben brak. Op 23 januari is Heesters uit de privékliniek - waar hij van zijn val herstellende was - ontslagen.
[bewerken] Recente optredens
De Duitse krant "Bild am Sonntag" meldde op zondag 12 augustus 2007 dat Heesters toekomstplannen maakt. De bijna blinde Heesters bereidt nieuw muzikaal optreden voor in Potsdam. In december 2007 vond een televisieshow ter gelegenheid van zijn 104e verjaardag plaats. In november 2007 maakte Heesters bekend opnieuw te willen gaan optreden in Nederland in Amersfoort, op 16 februari 2008[8]. Op 15 december 2007 startte de voorverkoop bij theater De Flint in Amersfoort en dit verliep zonder problemen[9]. Verwacht werd dat dit zou worden verstoord door actievoerders van voornamelijk de NCPN. Die partij kondigde aan een demonstratie te organiseren tegen de artiest[10].
Een concert van Heesters op zaterdagavond 16 februari 2008 in theater De Flint in Amersfoort verliep ondanks de gespannen verwachtingen relatief rustig. Het kwam tot een kleine schermutseling tussen radicaal-linkse activisten van de NCPN, AFA en CJB en daar tegenover radicaal-rechtse tegendemonstranten. Die laatste hadden gedreigd de activisten die aanwezig waren bij de actie aan te vallen[bron?]. Echter de actievoerders herkende de radicaal-rechtsen meteen en gaven dit aan bij de politie, die de groep arresteerde. In de theaterzaal van De Flint was geen wanklank te bespeuren, niet bij het publiek en ook niet bij de hoogbejaarde "Jopie" die opvallend goed bij stem bleek te zijn, gezien zijn hoge leeftijd van 104 jaar. Naast zijn liederen werden ook foto's uit het leven van Heesters getoond. Het omstreden bezoek aan Dachau ging Heesters niet uit de weg.[bron?]
In de Amersfoortse St Aegtenkapel werd ook op de avond van 16 februari een 'muzikaal tegengeluid' ten gehore gebracht. Daarom werd muziek gespeeld van in de oorlog omgebrachte joodse componisten.
[bewerken] Literatuur
- Johannes Heesters, Willibald Eser: Es kommt auf die Sekunde an. Blanvalet, München, 1978, ISBN 3764544155.
- Johannes Heesters, Willibald Eser: Ich bin gottseidank nicht mehr jung. Ed. Ferenczy bei Bruckmann, 1993, ISBN 3765427055.
- Johannes Heesters, Beatrix Ross: Johannes Heesters. Auch hundert Jahre sind zu kurz. Langen/Müller Verlag, 2003, ISBN 3784429343
- Ingo Schiweck: Johannes Heesters – "Ich bin Holländer!" In: Ingo Schiweck: "Lass dich überraschen ..." Niederländische Unterhaltungskünstler in Deutschland. agenda Verlag, 2005, p. 15-49. ISBN 3896882554
- Jürgen Trimborn: Der Herr im Frack - Johannes Heesters. Aufbau Taschenbuchverlag, 2005, ISBN 3746621534
- Ursula Meyer: Johannes Heesters. Verlag Ursula Meyer, 2003, ISBN 3000106847
- Simone Rethel-Heesters, "Johannes Heesters. Ein Mensch und ein Jahrhundert". Schwarzkopf & Schwarzkopf, 2006,
| Referenties: |
|
