Landgraaf (gemeente)

Landgraaf
Lankgraaf

Gemeente in Nederland
Situering
Provincie	Limburg
Algemeen
Oppervlakte	24,69 km²
- land	24,60 km²
- water	0,09 km²
Inwoners (1 november 2012)	37.919? (1541 inw/km²)
Hoofdplaats	Landgraaf
Belangrijke verkeersaders	N299
Politiek
Burgemeester (lijst)	Raymond Vlecken (CDA)
Economie
Gemiddeld inkomen (2006)	€ 12.500 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008)	€ 171.000
WW-uitkeringen (2007)	25 per 1000 inw.
Autobezit (2007)	480 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s)	6370-6374
Netnummer(s)	045
CBS-code	0882
CBS-wijkindeling	zie wijken en buurten
Website	www.landgraaf.nl
Portaal    Nederland

Topografische kaart gem. Landgraaf, 2013

Een deel van Wereldtuinen Mondo Verde met de Wilhelminaberg op de achtergrond

Pinkpop 2009 op Megaland

SnowWorld Landgraaf in de sneeuw

Landgraaf ( uitspraak (info·uitleg)) (Limburgs: Lankgraaf) is een plaats en gemeente in het zuiden van Limburg (Nederland). De gemeente telt 37.919 inwoners (1 november 2012, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 24,68 km² (waarvan 0,10 km² water).

Landgraaf is gelegen in de Oostelijke Mijnstreek en de gemeente Landgraaf neemt deel aan het bestuurlijke samenwerkingsverband Parkstad Limburg. De gemeente, waaronder de plaats Landgraaf, ligt op het Plateau van Nieuwenhagen.

Kernen

De gemeente Landgraaf is in 1982 ontstaan door samenvoeging van de vroegere gemeenten Nieuwenhagen, Schaesberg en Ubach over Worms (vroeger ook wel de SUN-gemeenten genoemd). In 1986 is besloten om de naam Landgraaf ook als plaatsnaam te gebruiken, omdat de meeste kernen aaneen gegroeid waren. Deze ontwikkeling is voortgekomen uit de mijnbouw in de streek die gedurende de 20e eeuw voor een bevolkingsexplosie heeft gezorgd. In tegenstelling tot de buurgemeenten Heerlen en Kerkrade, die een soortgelijke ontwikkeling hebben ondergaan, heeft Landgraaf echter geen stedelijk karakter gekregen.

Formeel gezien is Landgraaf tegenwoordig één kern, maar feitelijk gezien bestaat de gemeente nog steeds uit aparte kernen. Rimburg is het meest oostelijke kerkdorp van de gemeente en heeft het karakter van een klein dorp het meeste weten te behouden.

Nederlandse naam	Limburgse naam	Aantal
Schaesberg	Sjaasberg	17.120
Waubach	Woabich	12.170
Nieuwenhagen	Nuijenhage	9.400
Rimburg	Brokkelze	790

Volgens zowel het CBS als Veldeke-Limburg is d'r Sjeet de Limburgse naam voor Schaesberg en Rimburg voor Rimburg. Daarentegen gebruikt de Landgraafse heemkundevereniging respectievelijk Sjaasberg en Brokkelze. Schaesberg heeft zijn naam gekregen van de adellijke familie Van Schaesberg en hun heerlijkheid omvatte in de zeventiende en achttiende eeuw Kasteel Schaesberg met de bijbehorende kasteelboerderij, de nabijgelegen hoeven In gen Kakert en I gen Leen, de gehuchten Lichtenberg en Palenberg (Palemig) en het straatdorp Scheidt (d'r Sjeet). Rimburg of de Rimborg was het kasteel van de heren Van Rimburg. De heerlijkheid omvatte verschillende gehuchten. Het belangrijkste heette (Onderste-)Broekhuizen of Bruchhausen. Aangrenzend maar in de bank Ubach lag nog Bovenste-Broekhuizen. Broekhuizen/Bruchhausen staat aan de wieg van Brokkelze. Terwijl Veldeke-Limburg de "ao"-klank gebruikt wordt deze in zuidoostelijk Limburg als "oa" weergegeven. Op de plaatsnaamborden gebruikt de gemeente Landgraaf "Sjaasberg" in plaats van "D'r Sjeet" en "Nuijenhage" en niet "Nuienhage".

Wijken en buurten

• Schaesberg
  • Schaesberg Centrum
  • Achter de Haesen
  • Achter den Winkel
  • Eikske
  • Mijnbuurt
  • Heistraat
  • Gravenrode
  • Klinkerkwartier
  • De Dormig
  • Lichtenberg
  • De Streep
  • Leenhof
  • Kakert
• Nieuwenhagen
  • Op de Kamp
  • Hoefveld
  • Oud Nieuwenhagen
  • Nieuwenhagerheide
  • Exdel
• Ubach over Worms
  • Waubach
  • Rimburg
  • Groenstraat
  • Lauradorp
  • Parkheide
  • Namiddagsche Driessen
  • Abdissenbosch

Trivia

De uit Hoensbroek afkomstige A. Daniels was in de laatste decennia van de 18de eeuw pastoor in Schaesberg-Scheidt. Onder het pseudoniem Sleinada schreef hij smaadschriften tegen de bokkenrijders, die in de 18de eeuw in Zuid-Limburg en het aangrenzende buitenland hun sporen trokken. In de kern Schaesberg is er zowel een straat naar de schrijver Sleinada als naar pastoor Daniels vernoemd. Een zeldzaam fenomeen dat er in een en dezelfde plaats twee straten naar dezelfde persoon vernoemd zijn.

Naam

De gemeente Landgraaf dankt haar naam aan een kilometers lange aarden wal die deels op het grondgebied van de gemeente gelegen is. Oorsprong en doel van de omwalling, die behalve landgraaf ook landweer genoemd wordt, is nog steeds een mysterie. Volgens de een stamt hij uit de prehistorie en verwijst naar de grote urnenvelden die men in de 19de eeuw op de Brunssummerheide gevonden heeft. De ander dateert de landgraaf in de laatste eeuwen van de Middeleeuwen en verwijst naar gelijksoortige omwallingen die in die tijd in het hertogdom Gulik en rond de Rijksstad Aken opgeworpen zijn.

De urnenvelden zijn grotendeels geplunderd om de vondsten o.a. in Aken ten gelde te maken waardoor veel kostbaarheden maar ook kennis verloren zijn gegaan.

Samenwerking

De gemeente Landgraaf maakt deel uit van het samenwerkingsverband (plusregio) Parkstad Limburg, samen met de gemeentes Heerlen, Kerkrade, Brunssum, Simpelveld, Voerendaal, Onderbanken (de voormalige Oostelijke Mijnstreek).

Natuur

In Landgraaf is het Strijthagerbeekdal met de Strijthagerbeek gelegen: een gevarieerd natuurgebied dat onderdeel is van Natuurmonumenten

Mijnbouw

De mijnbouw, die na 1890 opkwam, zorgde voor ingrijpende veranderingen zoals grootschalige industrie en een enorme groei van de bevolking. Twee grote mijnen werden in Schaesberg gevestigd: de particuliere Oranje Nassau II-mijn (1904-1971) en de staatsmijn Wilhelmina (1906-1969).

Religie

De gemeente kenmerkt zich door de verschillende kerken, waarvan een deel rijksmonument is. Kerken in de gemeente zijn:

• Sint-Bernadettekerk in Abdissenbosch
• Sint-Michaëlkerk in Eikske
• Sint-Barbarakerk in Kakert
• Sint-Theresiakerk in Lauradorp
• Onze-Lieve-Vrouw van de berg Carmelkerk in Leenhof
• Onze-Lieve-Vrouw Hulp der Christenenkerk in Nieuwenhagen
• Sjpaans Kentje in Nieuwenhagen
• Heilig Hart van Jezuskerk in Nieuwenhagerheide
• Drievuldigheidskerk in Rimburg
• De Ark in Schaesberg
• Heilige-Familiekerk in Schaesberg
• Sint-Petrus en Pauluskerk in Schaesberg
• Sint-Jozefkerk in Waubach/Ubach over Worms
• Oude parochiekerk Waubach in Waubach/Ubach over Worms

Verder zijn er allerhande kapelletjes, waaronder de Leenderkapel (Kapel O.L. Vrouw van de Berg Carmel) in Leenhof.

Monumenten

Een deel van de gemeente Landgraaf is een beschermd stadsgezicht: Leenhof-Schaesberg en Lauradorp.

In de gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten en oorlogsmonumenten, zie:

• Lijst van rijksmonumenten in Landgraaf (gemeente)
• Lijst van rijksmonumenten in Landgraaf (plaats)
• Lijst van oorlogsmonumenten in Landgraaf

Evenementen

Landgraaf heeft vooral naam gemaakt als de plek waar het jaarlijkse popfestival Pinkpop georganiseerd wordt, dit gebeurt op het evenemententerrein Megaland. Tevens vinden op hetzelfde terrein jaarlijks nog vele andere evenementen plaats en worden er concerten gegeven, in het verleden onder meer door de Rolling Stones en Bon Jovi.

Landgraaf heeft de beschikking over 's werelds grootste binnenskipiste SnowWorld, waar het hele jaar door geskied en gesnowboard kan worden, en themapark Mondo Verde, gesitueerd rond het Kasteel Strijthagen.

Gemeenteraad

De gemeenteraad van Landgraaf bestaat uit 25 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998:

Gemeenteraadszetels
Partij	1998	2002	2006	2010
GBBL Ubach over Worms	7	4	6	6
CDA	5	7	4	3
PvdA	3	2	6	5
VVD	2	2	2	1
GBBL Nieuwenhagen	-	2	2	3
SP	1	2	2	2
GBBL Schaesberg	-	2	1	3
D66	2	2	-	-
Progressief Landgraaf	2	1	1	-
Vrouwenappèl Landgraaf	2	2	-	-
GroenLinks	-	1	1	1
Trots op Nederland	-	-	-	1
Fractie Gulpers	1	-	-	-
Landgraaf'81	1	-	-	-
LA2000	1	-	-	-
Totaal	27	27	25	25

Wethouders

Sinds 2010 levert de GBBL 3 wethouders en de PvdA en VVD beide 1 wethouder.

Aangrenzende gemeenten

Aangrenzende gemeenten
Brunssum		Übach-Palenberg (D)
Heerlen
		Kerkrade

Literatuur

• Marjon Meijer, "25 kampioenen over Landgraaf"; foto's Romy Finke. [Landgraaf, Landgraaf25, 2007]. (Verschenen t.g.v. het 25-jarig bestaan van de gemeente Landgraaf.)
• Loek Kreukels, LANDGRAAF - aanzet tot een sociale geschiedenis, Landgraaf 1995 (verschenen t.g.v. het tienjarig bestaan van Landgraaf in 1992).

Geboren in Landgraaf

• 1875, Frans Erens, Nederlands dichter en schrijver (geboren in voormalige gemeente Schaesberg, gestorven in 1935)
• 1920, Ger Lataster, Nederlands kunstenaar (geboren in de voormalige gemeente Schaesberg)
• 1984, Bart Voncken, Nederlands zanger, o.a. bekend van XYP

Externe link

• Officiële website van de gemeente Landgraaf

50° 55' NB, 6° 2' OL