Achtkarspelen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Achtkarspelen
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Locatie van de gemeente Achtkarspelen (gemeentegrenzen CBS 2016)
Situering
Provincie Vlag Friesland Friesland
Coördinaten 53° 25′ NB, 6° 15′ OL
Algemeen
Oppervlakte 103,98 km²
- land 102,23 km²
- water 1,75 km²
Inwoners
(1 januari 2024)
28.226?
(276 inw./km²)
Bestuurscentrum Buitenpost
Belangrijke verkeersaders N355 N358 N369
Station(s) Buitenpost
Politiek
Burgemeester (lijst) Oebele Brouwer
Zetels
Gemeenteraad
CDA
FNP
ChristenUnie
GBA
PvdA
PVV
FVD
GL

21
6
4
3
3
2
1
1
1
Economie
Gemiddeld inkomen (2012) € 21.100 per huishouden
Gem. WOZ-waarde (2014) € 181.000
WW-uitkeringen (2014) 58 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 9230-9233,
9280-9289,
9870-9873
Netnummer(s) 0511, 0512
CBS-code 0059
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Website www.achtkarspelen.nl
Bevolkingspiramide van de gemeente Achtkarspelen
Bevolkingspiramide (2023)
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Topografische gemeentekaart van Achtkarspelen

Achtkarspelen (Nederlandse uitspraak, Friese uitspraak: [axt’kaspələn]?) is een gemeente in het oosten van de Nederlandse provincie Friesland. De gemeente telt 28.226 inwoners en heeft een totale oppervlakte van 103,98 km², waarvan 102,23 km² land en 1,75 km² water (1 januari 2024, bron: CBS).[1]

Geschiedenis[bewerken | brontekst bewerken]

De naam Achtkarspelen verwijst naar de acht oorspronkelijke karspelen van het decanaat Oldehove die over de Lauwers lagen, te weten: Augustinusga, Buitenpost, Drogeham, De Kooten, Kortwoude, Lutkepost, Surhuizum en Twijzel. De grietenij Achtkarspelen nam lang een aparte plaats in Friesland in. In de middeleeuwen behoorde Achtkarspelen tot het bisdom Münster, terwijl de rest van Friesland onderdeel was van het bisdom Utrecht.

De grietenij Achtkarspelen werd in 1851 een gemeente na de invoering van de gemeentewet in Nederland van Thorbecke.

Monumenten[bewerken | brontekst bewerken]

In de gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten en oorlogsmonumenten, zie:

Kernen[bewerken | brontekst bewerken]

De gemeente Achtkarspelen telt twaalf officiële kernen, waarvan Surhuisterveen en Buitenpost de grootste zijn.

Dorpen[bewerken | brontekst bewerken]

Aantal inwoners per kerngebied* op 1 januari 2021:[2]

Nederlandse naam Friese naam Inwoners
Surhuisterveen Surhústerfean 6.050
Buitenpost Bûtenpost 5.770
Harkema De Harkema 4.295
Kootstertille Koatstertille 2.425
Twijzelerheide Twizelerheide 1.775
Drogeham Droegeham 1.725
Surhuizum Surhuzum 1.275
Augustinusga Stynsgea 1.200
Boelenslaan Boelensloane 1.195
Twijzel Twizel 1.080
Gerkesklooster** Gerkeskleaster 760
Stroobos** Strobos 315

* Kerngebied: de woonkern en het bijbehorende omliggende gebied buiten de bebouwde kom. Gegevens per bebouwde kom zijn niet beschikbaar.
** Gerkesklooster en Stroobos vormen samen een tweelingdorp, onder de naam Gerkesklooster-Stroobos tezamen 1115 inwoners in 2019

Buurtschappen[bewerken | brontekst bewerken]

Naast deze dorpen bevinden zich in de gemeente de volgende buurtschappen, die sinds 2021 uitsluitend eentalig Friese plaatsnaamborden hebben:

Politiek[bewerken | brontekst bewerken]

College van burgemeester en wethouders[bewerken | brontekst bewerken]

Functie Naam Partij info
Burgemeester Oebele Brouwer partijloos per 7 februari 2019
Wethouders Jouke Spoelstra CDA per 9 juni 2022
Tjibbe Brinkman FNP
Sierd Vegelin GBA
Lea van der Tuin-Kuipers CDA
Gemeentesecretaris Marcel Pieter de Jong

Burgemeesters[bewerken | brontekst bewerken]

Gemeenteraad[bewerken | brontekst bewerken]

De gemeenteraad van Achtkarspelen bestaat sinds 1978 uit 21 zetels. Hieronder de behaalde zetels per partij bij de gemeenteraadsverkiezingen sinds:[3]

Huidge zetelverdeling gemeenteraad
        
De 21 zetels zijn als volgt verdeeld:
Gemeenteraadszetels
Partij 1935 1939 1946 1949 1953 1958 1962 1966 1970 1974 1978 1982 1986 1990 1994 1998 2002 2006 2010 2014 2018 2022
ARP1 / CHU2 / AR-CHUA / CDA3 71 71 81 71 71 71 71 81 11A 11A 123 93 83 93 63 83 73 63 63 53 63 63
32 32 32 32 22 32 32 32
FNP 0 0 1 2 3 4 3 5 4 5 6 4 4
Lijst Holwerda1 / Lijst Broersma2 / GPV3 / CU-SGPC / CU4 11 11 01 11 12 13 13 13 13 13 13 13 13 3C 24 34 34 34 34
SGP5 / RPF-SGPB / CU-SGPC / CU4 05 05 0B 1B 1B 1B 2B 2B
GBA 2 2 2 2 3 3 3 3
PvdA 5 4 5 6 5 6 6 6 7 7 8 6 5 4 3 6 3 3 2 2
PVV 1 1
GL 1 1
FVD 1
PvdV1 / VVD2 01 12 12 12 12 02 12 12 12 22 12 12 12 12 12 12 12 12 12 02
PPR1 / PPR-EVP-PSPD 01 01 0D
CPN 1 1 1 0 0 0 0 0
BP 1
SDAP 3 2
CDU 2 2
VD 2 2
TBN 1
Totaal 17 17 17 17 17 17 17 19 19 19 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21 21
Opkomst (%) 92,1 92,5 89,5 89,5 94,1 93,3 92,6 92,3 72,3 74,0 82,3 77,7 84,8 73,8 70,2 65,8 67,2 63,1 54,1 55,9 56,7 52,8
N.B. 0 = nul zetels, maar wel aan de verkiezingen deelgenomen.

Openbaar vervoer[bewerken | brontekst bewerken]

Trein[bewerken | brontekst bewerken]

De gemeente heeft één treinstation: station Buitenpost. Hier stoppen de snel- en stoptreinen van Arriva in de richting van Leeuwarden en Groningen.

Bus[bewerken | brontekst bewerken]

In de gemeente rijden verschillende buslijnen van vervoerders Arriva en Qbuzz:

Aangrenzende gemeenten[bewerken | brontekst bewerken]

   Aangrenzende gemeenten   
 Dantumadeel       Noardeast-Fryslân        
           
 Tietjerksteradeel   Westerkwartier (GR) 
           
        Smallingerland