Kusttram

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kusttram
Tussen Oostende en Middelkerke heeft men vanuit de Kusttram uitzicht op de Noordzee.
Tussen Oostende en Middelkerke heeft men vanuit de Kusttram uitzicht op de Noordzee.
Basisgegevens
Locatie Belgische kustlijn, België
Vervoerssysteem Tram
Startdatum 1885
Lengte trajecten 67 km
Aantal lijnen 1
Aantal stations 69
Spoorwijdte 1.000 mm
Uitvoerder(s) De Lijn
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer
De kuststreek met tram en spoorlijnen in 1905. Veel plaatsen langs de kust waren nog onbebouwd.
Kusttram route (interactieve kaart)
Kaart van de buurtspoorwegennet van West-Vlaanderen.
Kusttram
uSTRrguSTRlg{{{3}}}
uSTRuBHFKBHFl Knokke, Station
lijn 51B naar Y Dudzele
uSTRlfuABZgl+ruKBSTr Remise Knokke-Heist
BSicon .svguHSTBSicon .svg Duinbergen, Watertoren
BSicon .svguHSTBSicon .svg Duinbergen, Duinbergen
BSicon .svguHSTBSicon .svg Heist, Heldenplein
BSicon .svguHSTBSicon .svg Heist, Dijk
BSicon .svguHSTBSicon .svg Zeebrugge, Zeesluis
BSicon .svguABZlfuSTRlg n. brug Pierre Vandammesluis (dubbelspoor)
BSicon .svguWBRÜCKE1uWBRÜCKE1 Pierre Vandammesluis
BSicon .svguABZrguSTRrf v. brug Pierre Vandammesluis (dubbelspoor)
BSicon .svguHSTBSicon .svg Zeebrugge, Kerk
BSicon .svgumKRZBSicon .svg lijn 202 van Zweedse Kaai naar Zeebrugge-Dorp
BSicon .svguABZlfuSTRlg n. brug Visartsluis (Straussbrug) (enkelspoor)
BSicon .svguWBRÜCKE1uWBRÜCKE1 Visartsluis
BSicon .svguABZrguSTRrf v. brug Visartsluis (enkelspoor)
BSicon .svguHSTBSicon .svg Zeebrugge, Vaart
BSicon .svgumKRZoBSicon .svg lijn 51A van Zeebrugge-Strand naar Y Blauwe Toren
BSicon .svguHSTBSicon .svg Zeebrugge, Strandwijk
BSicon .svguWSLg+lBSicon .svg Keerlus
Duinse polders
BSicon .svguHSTBSicon .svg Blankenberge, Duinse polders
BSicon .svguHSTBSicon .svg Blankenberge, Sealife-Floreal
BSicon .svguHSTBSicon .svg Blankenberge, Pier
BSicon .svguHSTKBHFl Blankenberge, Station
lijn 51 naar Brugge
BSicon .svguHSTBSicon .svg Blankenberge, Markt
BSicon .svguWSLgrBSicon .svg Keerlus
Harendijke
BSicon .svguHSTBSicon .svg Wenduine, Harendijke
BSicon .svguHSTBSicon .svg Wenduine, Manitoba
BSicon .svguHSTBSicon .svg Wenduine, Centrum
BSicon .svguHSTBSicon .svg Wenduine, Molen
BSicon .svguHSTBSicon .svg Wenduine, Konijnenpad
BSicon .svguWSLg+lBSicon .svg Keerlus
Zwarte Kiezel
BSicon .svguHSTBSicon .svg De Haan, Zwarte Kiezel
BSicon .svguHSTBSicon .svg De Haan, Zeepreventorium
BSicon .svguHSTBSicon .svg De Haan, Vosseslag
BSicon .svguHSTBSicon .svg Bredene, Renbaan
BSicon .svguHSTBSicon .svg Bredene, Campings
BSicon .svguHSTBSicon .svg Bredene, Aan zee
BSicon .svguHSTBSicon .svg Oostende, Duin en zee
BSicon .svguHSTBSicon .svg Oostende, Weg naar Vismijn
BSicon .svguABZlfuSTRlg n. brug Demeysluis (dubbelspoor)
BSicon .svguWBRÜCKE1uWBRÜCKE1 Demeysluis
BSicon .svguABZrguSTRrf v. brug Demeysluis (dubbelspoor)
dSTRrgdSTRqumKRZoBSicon .svg lijn 50F van Oostende-Zeehaven
dSTRdSTRrgumKRZoBSicon .svg lijn 50A van Brussel-Zuid
vSTRuABZrguKBSTr Remise Oostende
vÜSTuWSLg+l{{{3}}}
vKBHFeuHSTBSicon .svg Oostende, Station
BSicon .svguHSTBSicon .svg Oostende, Marie-Joseplein
BSicon .svguHSTBSicon .svg Oostende, Koninginnelaan
BSicon .svguABZgl+luKDSTr Werkplaats Eduard de Cuyperstraat
BSicon .svguHSTBSicon .svg Oostende, Renbaan
BSicon .svguHSTBSicon .svg Oostende, Northlaan
BSicon .svguHSTBSicon .svg Oostende, Mariakerke Bad
BSicon .svguHSTBSicon .svg Oostende, Ravelingen
BSicon .svguHSTBSicon .svg Oostende, Raversijde
BSicon .svguHSTBSicon .svg Oostende, Domein Raversijde
BSicon .svguHSTBSicon .svg Middelkerke, Degreefplein
BSicon .svguHSTBSicon .svg Middelkerke, Casino
BSicon .svguHSTBSicon .svg Middelkerke, Verhaeghelaan
BSicon .svguHSTBSicon .svg Middelkerke, Krokodiel
BSicon .svguHSTBSicon .svg Westende, Belle Vue
BSicon .svguABZlfuSTRlg
BSicon .svguHSTuSTR Westende, Bad
Keerlus
BSicon .svguABZlfuSTRrf
BSicon .svguHSTBSicon .svg Westende, Sint-Laureins
BSicon .svguHSTBSicon .svg Lombardsijde, Bad
tot zomer 2014
BSicon .svguHSTBSicon .svg Lombardsijde, Dorp
tot zomer 2014
BSicon .svguHSTBSicon .svg Lombardsijde, YMCA
tot zomer 2014
BSicon .svguWBRÜCKE1BSicon .svg Ganzepoot
exSTRrguemKRZBSicon .svg lijn 74 van Kaaskerke opgebroken
exBHFuHSTBSicon .svg Nieuwpoort, Stad, Station
exSTRuHSTBSicon .svg Nieuwpoort, Cardijnlaan
exSTRuHSTBSicon .svg Nieuwpoort, Ysermonde
exKBHFeuHSTBSicon .svg Nieuwpoort, Bad, Station
BSicon .svguHSTBSicon .svg Nieuwpoort, Zonnebloem
uENDEruABZrdBSicon .svg keerdriehoek Zonnebloem
BSicon .svguHSTBSicon .svg Oostduinkerke, Groenendijk Bad
BSicon .svguHSTBSicon .svg Oostduinkerke, Duinpark
BSicon .svguHSTBSicon .svg Oostduinkerke, Bad
BSicon .svguHSTBSicon .svg Oostduinkerke, Schipgat
BSicon .svguHSTBSicon .svg Koksijde, Lejeunelaan
BSicon .svguHSTBSicon .svg Koksijde, Bad
BSicon .svguHSTBSicon .svg Koksijde, Ster Der Zee
BSicon .svguHSTBSicon .svg Koksijde, Sint-Idesbald
BSicon .svguHSTBSicon .svg De Panne, Golfstraat
BSicon .svguHSTBSicon .svg De Panne, Centrum
BSicon .svguHSTBSicon .svg De Panne, Esplanade
BSicon .svguABZgl+luKBSTr DP terminus, nu in dienst als museumbewaarplaats
BSicon .svguHSTBSicon .svg De Panne, Kerk
BSicon .svguHSTBSicon .svg De Panne, Moeder Lambic
BSicon .svguHSTBSicon .svg De Panne, Plopsaland
uSTRrguABZrfSTRrg lijn 73 van Deinze
uSTRuBHFBHF De Panne, Station
uBSTuSTRSTR Opstelsporen Adinkerke
uSTRlfuSTRrfSTR lijn 73 naar Duinkerke

De Kusttram is de tram die rijdt op de tramlijn langs de Belgische kust. De lijn begint in Knokke, nabij de grens met Nederland, en eindigt in Adinkerke, nabij de grens met Frankrijk. Met een lengte van 67 kilometer is het de langste tramlijn ter wereld.[1] De spoorwijdte is 1000 millimeter (meterspoor), de lijn is ingericht voor eenrichtingtrams. De tram wordt sinds 1991 geëxploiteerd door Vlaamse Vervoermaatschappij De Lijn.

Geschiedenis[bewerken]

De kusttram is nu onderdeel van De Lijn, maar is een overblijfsel van het Belgische streektramnet van de NMVB. De eerste streektramlijn aan de kust werd in 1885 aangelegd tussen Oostende en Nieuwpoort-Stad, langs de dorpen.[2] Deze lijn werd op 18 juli 1886 verlengd tot Veurne langs Koksijde-dorp. De huidige route langs de badplaatsen werd pas later gebouwd, samen met de ontwikkeling van de badplaatsen. Het eerste deel was Oostende (Keizerskaai) - Middelkerke-Bad op 19 juli 1897. Deze tramlijn is aangelegd en geëlektrificeerd door de maatschappij TEOL[3] (overgenomen door de NMVB in 1904). Geleidelijk aan werden meer delen van de kustlijn gebouwd en werd de hoofdroute verlegd naar de kust. Pas op 11 augustus 1926 werd de laatste schakel, Groenendijk-Bad - Koksijde-Bad, van de huidige lijn Oostende - De Panne in dienst genomen.

Op 8 augustus 1886 werd de lijn Oostende - Bredene-Dorp - De Haan - Blankenberge in dienst genomen. De huidige route via Bredene-aan-Zee werd op 8 juli 1905 in dienst genomen. De nog ontbrekende schakel Blankenberge - Heist, van de lijn Oostende - Knokke, kwam op 1 oktober 1908 in dienst. De lijn werd nog verlengd naar Het Zoute (1912), Oosthoek Siska (1928) en tot Retranchement in Nederland (1929), waar er aansluiting was op de SBM-lijnen. De exploitatie van de kustlijnen werd vanaf 22 april 1927 verpacht aan de "Société pour l'Exploitation des Lignes Vicinales d'Ostende et des Plages belges" (SELVOP), een maatschappij van de groep Electrorail van Baron Empain. De NMVB nam op 1 januari 1956 de exploitatie over in eigen beheer.[4]

In 1909 werd begonnen met de elektrificatie met 600 volt gelijkspanning van Oostende naar Blankenberge (zowel de dorpen- als de zeeroute).

Tijdens de Eerste Wereldoorlog was de kustlijn onderbroken bij Nieuwpoort, waar de frontlinie begon. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd langs de kust de Atlantikwall gebouwd. Hierdoor was het hele kustgebied militair domein en waren er reisbeperkingen. De inwoners aan de kust moesten een speciale toestemming vragen om naar het binnenland te reizen.[5]

Op 30 juni 1967 werd in Knokke de kustlijn ingekort tot het NMBS-Station. Dit was tevens de laatste opheffing van het buurtspoorwegnet in West-Vlaanderen. De stadsnetten van Oostende, Knokke, Brugge en in de Westhoek zijn al in de jaren vijftig opgeheven. In 1996, na de opsplitsing van de buurtspoorwegen, werd de huidige kustlijn verlengd van het oude eindpunt De Panne naar het NMBS-station De Panne te Adinkerke op ongeveer het oude tracé van de vroegere tramlijn 21 (zie Buurtspoorwegen van de provincie West-Vlaanderen).

Tot in de jaren zeventig reed de tram maar één keer per uur. Wel kon de tram in de spits tot wel 3 aanhangwagens trekken. Eind jaren zeventig, begin jaren tachtig, kwam daar verandering in en werd de trambaan volledig vernieuwd en werd de dienst uitgebreid. In 1980 ontving de Kust ook 50 moderne enkelgelede trams met chopperbesturing. Door de wafelijzerpolitiek waren dat veel meer trams dan noodzakelijk. Bovendien zijn de zware trams eigenlijk bedoeld voor gebruik in premetrotunnels (zoals in Charleroi). Het was mogelijk gekoppeld te rijden, maar van deze mogelijkheid werd zeer beperkt gebruikgemaakt.[6] Door de lange remweg van dit materieel is het aantal (dodelijke) ongelukken relatief groot.

Het materieel, officiële naam LRV of Light Rail Véhicule maar meestal BN's genoemd naar zijn maker La Brugeoise et Nivelles, was oorspronkelijk enkelgeleed maar in 1994 en 1996 werden 16 trams voorzien van een middenbak met lage vloer en een extra loopdraaistel. De overige trams kregen vanaf 2002 een middenbak.

Heden[bewerken]

Alhoewel het niet op de trams vermeld staat heeft de lijn officieel het lijnnummer 0 dat ook op de haltepalen en in de dienstregeling vermeld staat. Dit geldt voor de gehele lijn. Dit in tegenstelling tot vroeger, toen het gedeelte Knokke - Oostende lijn 1 was en het gedeelte Oostende - De Panne lijn 2.

In de zomer rijden zes trams per uur per richting over het gehele traject. Voor 8.00 uur en na 21.00 uur rijden er maar twee trams per uur. In het tussenseizoen rijdt de tram om de 15 minuten en in de winter om de 20 minuten. In juli en augustus 2002 maakten 3,2 miljoen reizigers gebruik van de kusttram, een stijging van 14% ten opzichte van het voorgaande jaar. In 2008 maakten ruim 12,13 miljoen reizigers gebruik van de kusttram, een stijging van 1% t.o.v. 2007.

Regelmatig worden plannen geopperd om de tramlijn vanaf Knokke door te trekken naar het Nederlandse Breskens of vanaf De Panne naar het Franse Duinkerke. Op korte termijn is de verlenging van Knokke tot Westkapelle het meest kansrijk.[7]

Er zijn ook plannen (Neptunusplan) voor binnenlandse spooraftakkingen (of toevoertramlijnen) van Zeebrugge naar Brugge, van Oostende naar Brugge, van Nieuwpoort naar Diksmuide en van Koksijde naar Veurne.

De volledige lijn is 67 kilometer lang en heeft sinds 7 juli 2007 69 haltes. De tram doet er 2 uur en 23 minuten over om deze afstand af te leggen. Om de trambestuurder te ontlasten van de kaartverkoop worden vervoerbewijzen bij de drukste haltes verkocht in zogeheten lijnwinkels. Een kaartje kopen bij de bestuurder is nog altijd mogelijk als de lijnwinkel gesloten is, maar dat is wel duurder.

Alle trams werden uitgerust met een 'zachte' voorkant. Die heeft uit een mooiere uitstraling en een laagje kunststof vooraan om ongevallen 'zachter' te maken. Vanaf 2006 krijgen ook de achterkanten een nieuwe uitstraling. Ook krijgen de trams nu een digitale led-bestemmingsaanduider, deze vervangen de oude papierfilms.

Sinds 5 november 2007 reden er onder de naam 'X-tra' in de ochtendspits twee sneltrams vanuit Nieuwpoort (vertrek 5.59 uur en 6.59 uur) naar Oostende. Deze trams stopten enkel te Nieuwpoort Kerk, Nieuwpoort Stad, Westende Bad, Middelkerke De Greefplein en Oostende Station, waar er aansluiting is met de IC-trein naar Eupen. Op 2 februari 2015 werden deze sneltrams afgeschaft in het kader van besparingen bij De Lijn.

Over de gehele lengte van de tramlijn is er geïnvesteerd in waarschuwingssystemen en hekken tussen de sporen om het oversteken op onbeveiligde plaatsen te voorkomen. Ook zijn de trams uitgerust met een zeer luide toeter, naast de standaard bel. De trams rijden soms tot 78 km/u tussen twee gemeentes.

Hermelijnen aan de kust[bewerken]

Sinds 2005 worden er elke zomervakantie een dertiental trams, type HermeLijn uit Antwerpen en Gent aan de kust ingezet. Vroeger dienden deze voornamelijk als versterking tussen Oostende en Westende. Vanaf de zomer van 2008 werd deze dienst uitgebreid tot De Haan Zwarte Kiezel. Omdat een HermeLijn moeilijker kan draaien (geen meedraaiende wielstellen zoals een BN), moest het spoor op verscheidene plaatsen heraangelegd worden. Sinds 2008 werden ook al (niet-reguliere) ritten met passagiers naar De Panne uitgevoerd, onder andere als gevolg van veel defecten van de BN-trams. Vanaf 2010 werden de extra ritten naar De Haan Zwarte Kiezel gedurende de zomermaanden afgeschaft, als besparing bij De Lijn. Testritten tot Knokke werden in het voorjaar van 2010 eveneens uitgevoerd met de HermeLijn. Vanaf juni 2010 rijdt de HermeLijn dan ook van Knokke tot De Panne, op het hele traject. De versterkingsritten Oostende Station - Westende Bad zijn sindsdien niet meer opgenomen in de dienstregeling en de HermeLijn voert tegenwoordig even veel reguliere diensten De Panne - Knokke als versterkingsdiensten Oostende - Westende uit.

Ieder jaar verblijven permanent twee Hermelijnen aan de Kust: één uit Antwerpen en één uit Gent. Dit kan omdat er door de zomervakantiedienstregeling meer materieel beschikbaar is in deze steden. Ze worden per vrachtwagen in één stuk naar de kust gebracht.

  • 2008: 6333, 7266
  • 2009: 6335, 7246
  • 2010: 6334, 7267
  • 2011: 6332, 7268
  • 2012: 6332, 7266 (6332 pas in februari teruggekeerd naar Kust)
  • 2013: 6341, 7267 (6341 pas in februari teruggekeerd naar Kust)
  • 2014: 6336, 7236 (6336 pas in februari teruggekeerd naar Kust)
  • 2015: 7269

Jubilea[bewerken]

Bij het eeuwfeest in juni 1985 en bij het 125-jarige bestaan van de Kusttram in juni 2010 werd een grote tramparade gehouden tussen Westende en Oostende. Hierbij kwam veel historisch trammaterieel op de baan, niet alleen van de vroegere NMVB, maar ook uit Antwerpen, Gent en Den Haag.[8]

Sporenschema[bewerken]

Sinds de publicatie is de situatie in De Panne gewijzigd. De lijn is doorgetrokken tot aan het station van Adinkerke, op drie kilometer van de Franse grens. Daar is een nieuwe stelplaats gebouwd voor tram en bus, waar een keerlus omheen ligt.

Sporenschema van de Kusttram in 1994.
Sporenschema van de Kusttram in 1994.

Kusttramhaltes per gemeente[bewerken]

Knokke-Heist[bewerken]

  • Station Knokke
  • Watertoren
  • Duinbergen
  • Heldenplein
  • Dijk

Zeebrugge[bewerken]

  • Zeesluis
  • Kerk
  • Vaart
  • Strandwijk

Blankenberge[bewerken]

  • Duinse Polders
  • Sealife-Floréal
  • Pier
  • Station
  • Markt (voorheen Park)

Wenduine[bewerken]

  • Harendijke
  • Manitoba
  • Centrum
  • Molen
  • Konijnenpad

De Haan[bewerken]

  • Zwarte Kiezel (Sun Parks)
  • Waterkasteellaan
  • Aan Zee
  • Preventorium
  • Vosseslag

Bredene[bewerken]

  • Renbaan
  • Campings
  • Aan Zee

Oostende[bewerken]

  • Duin & Zee
  • Weg Naar Vismijn
  • Station
  • Marie-Joséplein
  • Koninginnelaan
  • Renbaan
  • Northlaan (voorheen Media Center)
  • Mariakerke-Bad (tot hier op de kustdijk)
  • Ravelingen
  • Raversijde
  • Domein Raversijde

Middelkerke[bewerken]

  • De Greefplein (vanaf hier rijdt de tram op de kustdijk met zicht op het strand)
  • Casino
  • Verhaegelaan
  • Krokodiel

Westende[bewerken]

  • Belle Vue
  • Bad
  • Sint-Laureins

Lombardsijde[bewerken]

  • Bad
  • Dorp
  • Y.M.C.A.

In de toekomst wordt het tracé van de Kusttram verlegd en zal die niet meer stoppen in het centrum van Lombardsijde. Er komen dan nieuwe haltes langs de Koninklijke Baan.

Nieuwpoort[bewerken]

  • Stad (tot hier langs de IJzer)
  • Cardijnlaan
  • Ysermonde
  • Bad (vanaf hier rijdt de tram langs de IJzer)
  • Zonnebloem

Oostduinkerke[bewerken]

  • Groenendijk Bad (Sun Parks)
  • Duinpark
  • Bad
  • Schipgat

Koksijde[bewerken]

  • Lejeunelaan
  • Bad
  • Ster Der Zee
  • Sint-Idesbald

De Panne[bewerken]

Externe links[bewerken]

Referenties[bewerken]