Mosasauridae
| Mosasauridae Status: Uitgestorven, als fossiel bekend Fossiel voorkomen: Laat-Krijt |
|||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 Hainosaurus |
|||||||||||
| Taxonomische indeling | |||||||||||
|
|||||||||||
| Familie | |||||||||||
| Mosasauridae Gervais, 1853 |
|||||||||||
 |
|||||||||||
| Tylosaurus | |||||||||||
Mosasauridae op  Wikispecies
|
|||||||||||
|
|||||||||||
De Mosasauridae, ook wel maashagedissen genoemd, is een familie van uitgestorven zeereptielen uit de orde schubreptielen (Squamata). De familie dankt zijn naam aan de rivier de Maas (Latijn: Mosa), aangezien in de kalksteengroeves nabij Maastricht in 1766 de eerste fossielen van mosasauriërs werden gevonden.
Inhoud |
[bewerken] Anatomie en morfologie
Alle leden van de familie volgden hetzelfde bouwplan: een slank lichaam dat overging in een lange staart met een vin en zijdelings vier flippers. De mosasauriërs bewogen zich voort met behulp van bewegingen van de staart en stuurden met de flippers. Het waren veelal grote en waarschijnlijk krachtige roofdieren. Van enkele exemplaren is alleen de kop al zo'n drie meter lang en daarmee behoren ze tot de grootste dieren die ooit hebben geleefd. Sommige mosasauriërs hadden een extra rij tanden in hun gehemelte, waarmee ze waarschijnlijk prooi vasthielden terwijl de kaken voorwaarts bewogen om de prooi door te slikken. De schedelvorm van de mosasauriërs wijst op een verwantschap met de varanen. De kleinst bekende mosasauriër is Carinodens belgicus, die ongeveer drie meter lang was en zich vermoedelijk voedde met schelpdieren en ammonieten. Hainosaurus was met een lengte tot 17,5 meter en een mogelijk gewicht van 20 ton de grootste van de mosasauriërs.
[bewerken] De nieuwe reconstructie
Vroeger werd altijd gedacht dat mosasauriërs peddels aan hun staart bezaten, maar nieuw bewijs lijkt aan te tonen dat de mosasauriërs net als de ichthyosauriërs en de metriorhynchiden een soort staartvin te hebben. De staartbotten aan het einde van de staart buigen hierbij naar beneden, waardoor er boven deze botten een ruimte vrijkomt voor een dikke huidflap om weerstand te bieden in het water. Hierdoor kan het dier sneller voortbewegen als het de staart heen en weer beweegt in het water. Sommige dieren als haaien gebruiken hierbij een slangachtige beweging, waarbij het hele lichaam meekronkelt. De mosasauriërs hielden hun lichaam, en waarschijnlijk ook de staart, vrij stijf en zwiepten de laatste vermoedelijk continu rustig heen en weer om naar de bodem zinken te voorkomen en zo toch vrij stil in het water te hangen, voor een eventuele hinderlaag. Als een nietsvermoedende prooi langskwam schoten zij waarschijnlijk met een paar krachtige slagen van de staart snel naar voren om de prooi niet de kans te geven te vluchten.
-
Nieuwe reconstructie van Tylosaurus met staartvin.
-
Oude reconstructie van Tylosaurus met een peddel aan de staart.
-
Platecarpus volgens de nieuwe reconstructie.
-
Plotosaurus volgens de nieuwe reconstructie.
[bewerken] Warmbloedigheid
Eerst werd er aangenomen dat mariene reptielen zoals ichthyosauriërs, plesiosauriërs en ook mosasauriërs koudbloedig waren. Na een onderzoek van Laboratoire PaléoEnvironnements et PaléobioSphère aan de universiteit van Lyon in samenwerking met Muséum National d'Histoire Naturelle and the École Normale Supérieure door naar de tanden te kijken van alle drie de geslachten van mariene reptielen zag men bepaalde groefjes die endothermie (warmbloedigheid) aanduiden. Uit het onderzoek kwam ook tevoorschijn dat mosasauriërs in een primitiever stadium van endothermie verkeerden dan ichthyosauriërs en plesiosauriërs. Het onderzoek werd op 11 juni 2010 in het wetenschappelijke tijdschrift Science gepubliceerd.
[bewerken] Voeding
Vrijwel alle andere zeedieren konden ten prooi vallen aan grote mosasauriërs als Hainosaurus en Tylosaurus: allerlei vissen waaronder ook de haaien en de grote roofvis Xiphactinus, zeevogels zoals Hesperornis, andere zeereptielen zoals Elasmosaurus en zelfs andere mosasauriërs.
Andere geslachten als Globidens, Carinodens en Prognathodon hadden ronde en stompe tanden waarmee ze waarschijnlijk de schalen van schaaldieren en schelpdieren kraakten.
[bewerken] Evolutie
De mosasuriërs zijn in de loop van het Krijt ontstaan uit hagedisachtige voorouders, vermoedelijk de voorouders van de moderne varanen. In november 2005 werd de vondst van een tussenvorm tussen de meer basale oervaranen en de mosasauriërs bekend gemaakt. Deze "missing link" kreeg de naam Dallasaurus, naar de Amerikaanse stad Dallas waar het fossiel was gevonden. Door het uitsterven van verschillende grote zeereptielen zoals de ichthyosauriërs en de meeste pliosauriërs zoals Kronosaurus en Liopleurodon in de eerste helft van het Krijt, lagen verschillende niches open in de mariene ecosystemen. Het waren vooral de mosasauriërs die hun kans grepen en tegen het einde van het Krijt waren deze reptielen de belangrijkste zeeroofdieren. Alle mosasauriërs stierven 65 miljoen jaar geleden uit in de uitstervingsgolf die ook het einde van de dinosauriërs betekende.
[bewerken] Vondsten
Fossielen van mosasauriërs zijn over de gehele wereld gevonden: Nederland, België, Zweden, Marokko, Libanon, Australië, Nieuw-Zeeland, Vega Island nabij Antarctica, Centraal-Amerika, Canada en de VS.
[bewerken] Taxonomie
- Familie Mosasauridae
- Haasiasaurus
- Onderfamilie Mosasaurinae
- Halisauromorpha
- Onderfamilie Halisaurinae
- Russelosaurina
Mosasauridae incerta sedis
Een stamboom van de Mosasauridae van Bell en Polcyn, 2005:
| Mosasauroidea |
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
[bewerken] Externe links
- Warmbloedigheid in mariene reptielen
- Oceans of Kansas; site over mosasauriër-resten die in Kansas zijn gevonden.
Bronnen, noten en/of referenties:
- Dit artikel of een eerdere versie ervan is (gedeeltelijk) vertaald vanaf de Engelstalige Wikipedia, die onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding/Gelijk delen valt. Zie deze pagina voor de bewerkingsgeschiedenis.
- Literatuur
- Gould, S. J., & Andrews, P., & Benton, M., & Janis, C., & Sepkoski Jr., J. J., & Stringer, C. (1993) Verslag van het leven. Evolutie als aangrijpend drama van selectie, overleven en uitsterven. Schuyt & Co, Haarlem. ISBN 9060973453
- Czerkas, S. J., & Czerkas, S. A. (1990). De oerwereld van de dinosauriërs. Tirion, Baarn. ISBN 90-5121-448-0
- Colagrande, J. (2000). In het spoor van de dinosaurussen. TIME-LIFE boeken. ISBN 9053900292
- Malam, J., & Parker, S (2003). Dinosaurussen en andere prehistorische dieren. Parragon. ISBN 1405413158
- Palmer, D.,& Cox, B.,& Gardiner, B.,& Harrison, C.,& Savage, R. J. G. (2000). De geïlustreerde encyclopedie van dinosauriërs en prehistorische dieren. Köneman, Keulen. ISBN 3 8290 6747 X
- Parker, S. (2005). De complete gids over dinosauriërs. Veltman uitgevers, Utrecht. ISBN 9059204301
- Benton, M. J. (2001). Cassel's atlas of evolution. Cassel & co, London. ISBN 0-304-35511-9
- Palmer, D. (2006). Atlas van de prehistorische wereld. Uitgeverij Elmar, Rijswijk. ISBN 9789059471634 ISBN 9059471636
- Palmer, D. (2009). Evolutie. Historisch panorama van het leven op aarde. Tirion natuur, Baarn. ISBN 978 90 5210 782 0
- Everhart, M. (2009). Zeemonsters. Prehistorische wezens uit de diepte. National Geographic. ISBN 9059560612
- Marven, N., & James, J. (2003). Zeemonsters. Predatoren uit de prehistorie. BBC books, Londen. ISBN 9789089270191
- Haines, T., & Chambers, P. (2005). The complete guide to prehistoric life BBC books, Londen. ISBN 978 0 563 52219 5 10 9 8 7 6 5 4 3
- Palmer, D., & Brasier, M., & Burnie, D., & Cleal, C., & Crane, P., & Thomas, B. A., & Buttler, C., & Cope, J. C. W., Owens, R. M., & Anderson, J., & Benson, R., & Brusatte, S., & Clack, J., & Dennis-Bryan, K., & Duffin, C., & Hone, D., & Johanson, Z., & Milner, A., & Naish, D., & Parsons, K., & Prothero, D., & Xing, X., & McNamara, K., & Coward, F., & Beatty, R. (2009) Prehistoric Life Dorling Kindersley, London. ISBN 978 0 7566 5573 0
- Lambert, D., & Naish, D., & Wyse, E. (2002) Lexikon der Dinosaurier und anderer Tiere der Urzeit. Dorling Kindersley, München. ISBN 3-8310-0342-4
- Werner, H. 1000 dinosaurier. NGV, Frankfurt. ISBN 978-3-625-11519-9
 |
Zie de categorie Mosasauridae van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
