Regeringsformatie België 2007

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Na de verkiezingen voor het federale parlement in België op 10 juni 2007 ging de formatie van een nieuwe federale regering van start. Na de eerste verkenningen door informateur Didier Reynders en koninklijk bemiddelaar Jean-Luc Dehaene, werd Yves Leterme tot formateur benoemd. Na moeizame onderhandelingen gaf deze zijn opdracht eind augustus terug aan koning Albert die daarop een nieuwe verkenner aanduidde: Herman Van Rompuy. Sinds 29 september was Leterme opnieuw formateur. Op zaterdag 1 december bood hij echter opnieuw zijn ontslag aan bij de Koning, die het ontslag aanvaardde. Dit was toen de langstdurende formatie ooit in België, hij duurde 194 dagen. Het vorige record stond met 148 dagen op naam van de formatie die de regering regering-Martens VIII in 1988 inluidde.

Mogelijke coalities[bewerken]

Op basis van de verkiezingsuitslag werd de bestaande paarse coalitie tussen VLD, sp.a, MR en PS gebroken en waren er volgende combinaties mogelijk:

Theoretisch mogelijke coalities[1]
Partijen in beide taalgroepen Zetels
(op 150)
Moeilijkheden
CD&V/N-VA, Open Vld cdH, MR
81
Communautair tegengestelde belangen.
CD&V/N-VA, Open Vld, sp.a cdH, MR, PS
115
Communautair tegengestelde belangen, animositeit tussen MR en PS, sp.a wenst geen deel uit te maken van coalitie
CD&V/N-VA, Open Vld, Groen! cdH, MR, Ecolo
93
Communautair tegengestelde belangen, Ecolo stelt veto tegen regeringsdeelname van N-VA[2]

Al snel werd echter duidelijk dat de beide socialistische partijen, die zowel in Vlaanderen als Wallonië de verkiezingen hadden verloren, opteerden voor een oppositierol. Vanaf dat ogenblik werd de oranje-blauwe coalitie van christelijke en liberale partijen, eventueel aangevuld met de groene partijen, de enige werkbare meerderheid.

Een bijkomend probleem is de kartelpositie van N-VA. Zij bezet namelijk vijf zetels van de oranje-blauwe coalitie. Maar als de kamerleden Herman Van Rompuy, Jo Vandeurzen of Hendrik Bogaert van CD&V lid zouden worden van de regering, dan worden zij elk opgevolgd door een N-VA'er, waardoor er waarschijnlijk 7 of 8 N-VA'ers in de kamer komen. Dit betekent dat er zonder N-VA geen meerderheid meer is (slechts 73 of 74 zetels van de 150), waardoor zij de regering zou kunnen "gijzelen".

Verloop van de formatie[bewerken]

Tijdslijn[bewerken]

Informateur Reynders[bewerken]

Zoals algemeen verwacht gezien de verkiezingsoverwinning van de liberale partij MR in Wallonië wordt Didier Reynders op 13 juni 2007 door koning Albert aangewezen als informateur. Zijn taak bestaat erin het terrein te verkennen, waar mogelijk te ontmijnen en gesprekken te voeren met diverse personen uit de politieke, sociale, culturele en economische sector.

Op 18 juni 2007 ontvangt Reynders de partijvoorzitters van de onderhandelende oranje-blauwe partijen. Meteen wordt duidelijk dat de Vlaamse en Waalse partijen vooral op communautair vlak tegengestelde eisen hadden. Zo verklaart cdH-voorzitster Joëlle Milquet dat voor haar een staatshervorming onbespreekbaar is.

De rest van de maand juni gaat Reynders door met zijn verkennende gesprekken. Gedoodverfd formateur Yves Leterme (CD&V) herhaalt dat er geen regeerakkoord komt zonder een verregaande staatshervorming.

Op 4 juli 2007 legt Reynders zijn informateursnota voor aan de koning. CD&V/N-VA laat meteen blijken niet tevreden te zijn met het resultaat en dringt aan op een bemiddelaar.

Koninklijk bemiddelaar Dehaene[bewerken]

De volgende dag wordt oud-premier Jean-Luc Dehaene (CD&V) aangeduid als koninklijk bemiddelaar.[3]

Dehaene zet de verkennende gesprekken verder, maar lijkt geen oplossing te kunnen vinden voor de communautaire verzuchtingen van de Vlaamse partijen. Op 16 juli 2007 geeft hij er vroeger dan verwacht de brui aan. Yves Leterme wordt officieel benoemd tot formateur.[4]

Formateur Leterme[bewerken]

Leterme opent zijn formatieopdracht door de volgende dag alle onderhandelende partijvoorzitters uit te nodigen op Hertoginnedal, het Brusselse kasteel waar in België traditioneel de regeringsonderhandelingen plaatsvinden. Leterme begint te schrijven aan zijn formateursnota.

Op 21 juli 2007, de nationale feestdag van België, vraagt een journalist van de Franstalige openbare omroep aan Leterme of de Brabançonne kent. Yves Leterme zingt echter de Marseillaise, het Franse volkslied, in plaats van het Belgische. Het is onduidelijk of dit als grap bedoeld was. De Franstalige media reageren verbolgen.[5] Yves Leterme verklaart nadien zich door hen geviseerd te voelen. Op Hertoginnedal gaan de onderhandelingen ondertussen verder, maar van een doorbraak op communautair vlak is geen sprake. Wel worden er akkoorden gesloten over de begroting en over het langer open houden van de kerncentrales.

Op woensdag 8 augustus 2007 lekt de tweede versie van de formateursnota van Leterme uit. Reynders en Milquet zijn niet te spreken over de inhoud. De sfeer aan de onderhandelingstafel lijkt grimmiger te worden. Wanneer Milquet de volgende dag naar Zuid-Frankrijk vertrekt om haar zieke zoon te bezoeken en ze meteen moet terugkeren omdat er een extra vergadering is gepland, wordt zij ervan verdacht de onderhandeling moedwillig te willen vertragen.

De onderhandelingen gaan verder en op 14 augustus 2007 overhandigt Leterme de communautaire eisenbundel van de Vlaamse partijen aan MR en cdH.[6] Op 16 augustus 2007 komen de Waalse partijen met een tegenvoorstel: in ruil voor de splitsing van het arrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde en homogene bevoegdheidspakketten willen ze de uitbreiding van het Brussels gewest en een referendum in de faciliteitengemeenten. De Vlaamse onderhandelaars reageren verbolgen. De formatiebesprekingen lijken volledig vast te zitten. De volgende dag haalt formateur Leterme stevig uit naar de Franstalige partijen: hij stelt dat zij het Belgisch evenwicht onderuit halen met hun onaanvaardbare eisen. Vervolgens vraagt hij de koning op te treden als bemiddelaar.

Op 20 augustus 2007 stelt Reynders een ultimatum: hij geeft de formateur vier dagen de tijd om de onderhandelingen terug op gang te trekken. Ondertussen wordt in de Vlaamse media Joëlle Milquet aangewezen als reden voor de mislukking. Ze krijgt de bijnaam Madame Non, omdat ze op geen enkele Vlaamse eis lijkt te willen ingaan.[7]

Op 22 augustus 2007 komt er een ultieme nachtelijke vergadering in het kantoor van Kamervoorzitter Herman Van Rompuy. Rond halfvijf gingen de partijvoorzitters uiteen zonder resultaat. De volgende dag biedt Leterme zijn ontslag als formateur aan bij de koning.[8] De volgende dag vraagt die Reynders op zoek te gaan naar een bemiddelaar. Er wordt gedacht aan een duo, Raymond Langendries (cdH) en Herman De Croo (Open Vld), maar beide blijken onaanvaardbaar voor de partijen die rond de tafel zitten.

Op 27 augustus 2007 roept koning Albert voor het eerst sinds de onafhankelijkheidsverklaring van Kongo in 1960 zijn Ministers van Staat bij zich om zich te beraden over de formatiecrisis, een zeer ongebruikelijke actie die de totale impasse aan de onderhandelingstafel illustreert. Een fotograaf slaagt erin een nota van Dehaene te fotograferen met mogelijke oplossingen. Daarop stond onder andere het voorstel om de staatshervorming buiten de regeringsvorming te houden. Brussel-Halle-Vilvoorde zou wel in het regeerakkoord moeten komen.

Koninklijk verkenner Van Rompuy[bewerken]

Op 29 augustus wordt Kamervoorzitter Herman Van Rompuy aangesteld als verkenner.[9] Hij moet trachten de tegenstellingen weg te werken zodat de oranje-blauwe partijen terug aan de tafel kunnen. Al snel wordt duidelijk dat Van Rompuy zeer discreet te werk gaat. Hij geeft geen interviews en gaat vooral telefonisch te werk. Voor het eerst lijkt er ook in Wallonië enthousiasme te ontstaan over deze werkwijze en de crisis lijkt wat te bekoelen.[10]

Op 12 september 2007 komt Leterme weer in opspraak in de Franstalige media door een interview dat hij gaf aan het Ketnet-jeugdjournaal waarin hij stelt dat extra geld voor het Franstalig onderwijs misschien een oplossing kan zijn voor de formatiecrisis. Dit voorstel vindt echter geen steun bij de Franstalige partijen en Milquet verklaart dat Leterme beter geen interviews meer zou geven.[11] Ondertussen tonen verscheidene peilingen aan dat de onafhankelijkheidsgedachte in Vlaanderen aan steun wint.[12][13] Ook buitenlandse media berichten over een mogelijk einde van België.[14][15][16][17][18] Een voorstel van Vlaams-Belang in het Vlaams Parlement om een referendum te organiseren over de Vlaamse onafhankelijkheid vindt echter geen steun.

Opnieuw formateur Leterme[bewerken]

Sinds 29 september was Leterme opnieuw formateur.

Op 28 oktober stelden de leiders van de liberale en christendemocratische partijen de onderhandelaars een ultimatum. Wanneer op 7 november geen grote vooruitgang is geboekt, komt er geen oranje-blauwe regering. Op 6 november werd het record uit 1988, toen men 148 dagen nodig had om een nieuwe regering te vormen, gebroken.[19] Op 7 november keurden de Vlamingen in de kamercommissie voor Binnenlandse Zaken eenzijdig het splitsingsvoorstel goed voor Brussel-Halle-Vilvoorde. De Franstaligen boycotten deze stemming. Hierdoor verdween BHV voor lange tijd van de onderhandelingstafel, maar zijn de communautaire spanningen weer opgelaaid.

De onderhandelingen kwamen hierdoor weer muurvast te zitten. De koning startte een nieuw overleg met de partijvoorzitters van enkele partijen. De voorzitters van N-VA, FDF, Lijst Dedecker en Vlaams Belang werden echter niet uitgenodigd.

Parlementsvoorzitters Armand De Decker en Herman Van Rompuy zochten ondertussen achter de schermen verder naar een oplossing voor de communautaire impasse. Op 14 november oogstte Armand De Decker kritiek na zijn uitspraak dat het kartel CD&V/N-VA aan de basis van de crisis ligt. Kamervoorzitter Van Rompuy distantieerde zich onmiddellijk van deze uitspraak.

Diezelfde dag bevestigde Vlaams minister Marino Keulen dat de Franstalige burgemeesters van vier faciliteitengemeenten in de rand rond Brussel niet benoemd zouden worden wegens het niet naleven van de taalwetgeving en de omzendbrief-Peeters. Dezelfde dag stelde Marino Keulen dat hij één van de vier burgemeesters, die tot de Franstalige christendemocraten cdH behoort, zou benoemen, omdat ze zich inschikkelijk toonde, maar de drie andere burgemeesters van het FDF niet. Dat verstarde meteen de houding van FDF-kopstuk Olivier Maingain binnen het kartel MR.

Om de regeringsonderhandelingen uit het slop te halen, vroegen de vier Franstalige partijen een dag later een onderhandelde oplossing voor Brussel-Halle-Vilvoorde. Het voorstel kon op weinig begrip rekenen bij de Vlaamse partijen.

Op 22 november dient de Vlaams Belang-fractie in de Kamer een voorstel tot resolutie in tot algehele ontbinding van de Belgische staat met het oog op de verlening van onafhankelijkheid aan het soevereine Vlaamse en Waalse volk.[20] Een meerderheid van de aanwezige Kamerleden stemde het voorstel weg, uitgezonderd drie N-VA- en drie CD&V-kamerleden die zich onthielden. Het wegstemmen werd door de Franstalige pers gezien als een verzoenend gebaar. Diezelfde dag herhaalde N-VA haar eis van een overheveling van belangrijke sociaal-economische bevoegdheden naar de gewesten en gemeenschappen.

Op 1 december ging Leterme opnieuw naar de koning om ontheven te worden van zijn formateursopdracht, nadat een ultimatum aan de partijen van oranje-blauw uitliep op een sisser. De Koning aanvaardde het ontslag. Daardoor zit de formatie weer in het slop. Het is nu wachten op een nieuw initiatief van Albert II.[21]

Verhofstadt[bewerken]

Op 3 december gaf Koning Albert II aan de aftredende regering-Verhofstadt meer bevoegdheden, in afwachting van een oplossing van de politieke crisis en het aantreden van een nieuwe regering. Concreet is er sprake van een uitbreiding van de afhandeling van zeer dringende lopende zaken zonder echter de vorming van een nieuwe regering op de lange baan te schuiven. Deze tijdelijke constructie kan werk maken van deze dringende dossiers in overleg met de oppositie aangezien paars geen meerderheid meer heeft in de Kamer (langs Vlaamse kant slechts 32 van de 88 zetels). Daarbij zou het initiatief kunnen uitgaan van de regering of van het parlement zelf. Desgevraagd verklaarde CD&V voorzitter Jo Vandeurzen de dag daarop dat alvast zijn partij bereid is mee te te zoeken naar een oplossing voor dringende dossiers. Daarbij was Jo Vandeurzen verheugd dat ook de opdracht staatshervorming in het opgelegde takenpakket vervat zit.

Er bestaat evenwel geen wettekst over wat precies lopende zaken inhoudt, wel vormde er zich rechtspraak over. De Raad van State stipuleert drie niveaus: dringende zaken, zaken van dagelijks bestuur en de voortzetting van dossiers waarvan de eigenlijke beleidsbeslissing veel eerder is genomen.

Deze regering zal ook op zoek gaan naar oplossingen voor de communautaire thema's en een consensus proberen te vinden voor de staatshervorming.[22][23][24]

Op dezelfde dag raakte bekend dat aftredend premier Guy Verhofstadt door de Koning "gevraagd wordt op zeer korte termijn te informeren hoe de huidige impasse kan worden doorbroken en daartoe alle nodige contacten te leggen".[25]

Op 17 december werd Verhofstadt benoemd tot formateur, met de bedoeling op korte termijn een interimregering "Verhofstadt III" op de been te brengen die tot 23 maart 2008 kan fungeren. Daarna zal Leterme het overnemen. Het is de bedoeling dat deze zogenaamde interim-regering zich op de belangrijkste lopende zaken zal richten. Tijdens deze interim-regeringsperiode zal er ten behoeve van de vorming van een definitieve regering worden verder onderhandeld worden over sociaal-economische en staatshervormingsaangelegenheden. Daartoe zal de zogenaamde Groep van Twaalf in het leven geroepen worden. Dit is een werkgroep, onder voorzitterschap van Yves Leterme, die de contouren van de volgende staatshervorming moet uittekenen. [26]

Op vrijdag 21 december 2007 legde deze interim-regering Verhofstadt III de eed af. Deze regering bestaande uit aan Vlaamse kant CD&V en Open Vld en aan Franstalige kant PS, MR en cdH, beschikt over een 2/3e meerderheid van 101 zetels in de Kamer van Volksvertegenwoordigers.[27]

Leterme I[bewerken]

In de Groep van Twaalf werkgroep bleek al snel dat de onderhandelingen over een staatshervorming niet tijdens de regeerperiode van Verhofstadt III zouden kunnen afgerond worden. Er werd besloten een nieuwe regering op te starten met de focus op sociaal-economische thema's. In parallel zouden dan de onderhandelingen over een staatsvervorming kunnen blijven doorlopen. Op 20 maart 2008 legt Yves Leterme de eed af als nieuwe premier van België evenals zijn regering Leterme I. Ze bestond uit de Nederlandstalige en Franstalige liberalen (Open Vld respectievelijk MR), de Franstalige sociaaldemocraten (PS) en de Nederlandstalige en Franstalige christendemocraten (CD&V respectievelijk cdH).

Om het overleg mbt de staatshervorming nieuw leven in te blazen, stelt de koning in juli 3 bemiddelaars aan: Raymond Langendries (cdH), François de Donnea (MR) en Karl-Heinz Lambertz (Sozialistische Partei)

Leterme I zou echter geen lang leven beschoren zijn : op 19 december 2008 valt de regering over de zaak Fortis. Koning Albert II aanvaart het ontslag op 22 december 2008 en stelt Wilfried Martens aan als bemiddelaar in de voorbereiding naar een nieuwe regering.

Van Rompuy[bewerken]

De Regering-Van Rompuy was een doorstart van regering Leterme I en was opnieuw samengesteld uit de Nederlandstalige en Franstalige liberalen (Open VLD respectievelijk MR), de Franstalige socialisten (PS) en de Nederlandstalige en Franstalige christendemocraten (CD&V respectievelijk cdH).

Herman Van Rompuy (CD&V) legde met zijn regering de eed af op 30 december 2008 en hij zou premier blijven tot aan zijn verkiezing tot Voorzitter van de Europese Raad, eind november 2009.

Leterme II[bewerken]

De regering-Leterme II was de federale regering van België sinds 25 november 2009 en ontslagnemend sinds 26 april 2010. Op 6 december 2011 werd deze regering opgevolgd door de regering Di Rupo I. Ook deze regering bestaat uit de Nederlandstalige en Franstalige liberalen (Open Vld respectievelijk MR), de Franstalige socialisten (PS) en de Nederlandstalige en Franstalige christendemocraten (CD&V respectievelijk cdH). De premier is Yves Leterme (CD&V).

Om de onderhandelingen mbt de staatshervorming opnieuw vlot te trekken, stelt de koning Wilfried Martens (CD&V) en Jean-Luc Dehaene (CD&V) als respectievelijk koninklijk begeleider en koninklijk ontmijner aan.

Net na Pasen 2010 geeft Dehaene de onderhandelingen op, waarna Didier Reynders (MR) op 24 april 2010 door de koning wordt aangesteld als institutioneel bemiddelaar. Maar ook Reynders slaagt er niet in om de gesprekken opnieuw vlot te trekken waarna de Vlaamse liberalen (VLD) op 26 april de stekker uit de regering van Leterme trekken en er nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Vlaams Belang met 17 zetels, Lijst Dedecker met 5 zetels en FN met 1 zetel werden nooit als mogelijke regeringspartner beschouwd.
  2. Ecolo wil enkel met Groen! en zonder N-VA in zee - De Morgen, 3 september 2007
  3. Jean-Luc Dehaene stapt in de ring als bemiddelaar, De Standaard, 5 juli 2007
  4. Yves Leterme is formateur, De Standaard, 15 juli 2007
  5. Leterme kop van Jut in RTBF-journaal, De Standaard, 22 juli 2007
  6. 'Vlaamse eisenbundel is klaar', De Standaard, 14 augustus 2007
  7. Ultimatum - De Morgen, 21 augustus 2007
  8. Koning aanvaardt ontslag formateur Leterme - De Morgen, 23 augustus 2007
  9. Van Rompuy moet terrein verkennen, De Standaard, 29 augustus 2007
  10. Franstaligen willen bredere rol Van Rompuy, De Standaard, 14 september 2007
  11. Leterme en Wallonië op ramkoers - De Morgen, 13 september 2007
  12. 1 Vlaming op 2 wil splitsing België - Het Laatste Nieuws, 18 september 2007
  13. 'Nog tien jaar België', Het Nieuwsblad, 18 september 2007
  14. 'Belgium? Something that does not exist' Political fault lines divide nation, The Guardian, 17 september 2007
  15. Pressure grows on Belgium's fragile state, The Independent, 11 september 2007
  16. A nation divided - Belgium's identity crisis, The Daily Telegraph, 18 september 2007
  17. Financial Times zoemt in op politieke crisis België - De Morgen, 19 september 2007
  18. Calls for a Breakup Grow Ever Louder in Belgium, New York Times, 21 september 2007
  19. Ultimatum kabinetsformatie België, NOS Journaal, 28 oktober 2007.
  20. Parlementair document 52K0292
  21. Het Laatste Nieuws zaterdag 1 december 2007
  22. Het Laatste Nieuws maandag 3 december 2007
  23. Vrt nieuwsdienst maandag 3 december
  24. Verhofstadt opnieuw naar de koning
  25. Verhofstadt krijgt informatieopdracht
  26. Verhofstadt: "Kiesuitslag zal gerespecteerd worden", Het Laatste Nieuws, 17 december 2007
  27. Interimregering tegen eind van de week, De Morgen, 19 december 2007