Koninklijke Bibliotheek van België

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Koninklijke Bibliotheek van België
Opgericht 19 juni 1837
Locatie Brussel
Type nationale bibliotheek
Collectie
Aantal ca. 5 miljoen
Personen
Directeur Patrick Lefèvre, Franstalig
Overig
Lid van VVBAD
Website
Portaal  Portaalicoon   Literatuur
Armorial Gelre
Histoire de Charles Martel; ms. 8, fol. 7
Chroniques de Hainaut; het meest kostbare manuscript uit de verzameling.
De beroemde Très Belles Heures de Notre-Dame
De Imitatione Christi? door Thomas à Kempis

De Koninklijke Bibliotheek van België (afgekort: KBR)[1] (Frans: Bibliothèque royale de Belgique) is de nationale bibliotheek van de federale staat België. Het bouwwerk, naar een ontwerp van architecten Maurice Houyoux en Roland Delers en gebouwd tussen 1954 en 1969, maakt deel uit van het Kunstbergcomplex in Brussel (Keizerslaan 4).[2] De Koninklijke Bibliotheek beheert een belangrijk cultureel patrimonium en verwerft en beheert de publicaties die zijn verschenen op het grondgebied van België en van Belgische auteurs die in het kader van de Depotplicht in het buitenland publiceren. De bibliotheek wordt ook Albertina genoemd (Albertine in het Frans). Dit verwijst naar koning Albert I, wiens ruitermonument er staat. Aan de overkant staat koningin Elisabeth, zijn echtgenote.

Collectie[bewerken]

Met in totaal meer dan zes miljoen boeken (meer dan 150 strekkende kilometer aan boekenplanken) is ze de grootste van het land. De bibliotheek omvat:

  • 5.000.000 boeken
  • 21.500 tijdschriften
  • 150.000 kaarten
  • 32.000 handschriften
  • 300.000 oude drukken
  • 700.000 prenten
  • 9.200 microfilms
  • 50.000 langspeelplaten

De bibliotheek heeft 6 'speciale' verzamelingen, namelijk de kostbare werken, kaarten en plannen, muziekpartituren, prenten, handschriften en munten en penningen. Ze is ook verzamelpunt van kunstwerken van Nederlandstalige kunstenaars. In het totaal zijn er ongeveer 6 miljoen boeken.

Speciale verzamelingen[bewerken]

Handschriften[bewerken]

In de bibliotheek bevinden zich ongeveer 35.000 handschriften, waaronder 4500 middeleeuwse codices. Het Handschriftenkabinet kan tot een van de belangrijkste verzamelingen ter wereld worden gerekend. Deze collectie wordt door andere instellingen erkend als de meest waardevolle van België. Tot de verzameling behoren verscheidene handschriften, vervaardigd door David Aubert voor Filips de Goede uit de Librije van Bourgondië waaruit de Koninklijke Bibliotheek is ontstaan. Een deel van de verzameling ging verloren tijdens de brand van het Paleis op de Koudenberg. Van de duizend kostbare handschriften die men bij de dood van Karel de Stoute telde, worden er op dit moment ongeveer 300 in het Handschriftenkabinet bewaard.

Bekende werken[bewerken]

  • Chroniques de Hainaut; Annales historiae principum Hannoniae , 1447-1448, het meest waardevolle boek van België, van David Aubert, uitgevoerd voor Filips de Goede. (ms. 9242/9244 18de-eeuws band met wapen van Lodewijk XV; ca.10 kg)
  • L'Evangéliaire d'Echternach ( Ms. 9428) een topstuk van Salisch-Frankische miniatuurkunst
  • Psalterium van Peterborough (Engeland ca 1300, Geoffrey de Croyland, abt van Peterborough ) (ms. 9961-62), tussen 1316-1334 eigendom van Johannes XXII
  • getijdenboek van de Hertog van Berry,
  • getijdenboek van Kleef (Gent voor 1485, Heures de Philippe de Clèves, ms. IV 40),
  • Chroniques et Conquestes de Charlemagne,
  • van Hulthem-Handschrift,
  • Ethica van Aristoteles,
  • Histoire de Charles Martel,
  • Belle Hélène de Constantinople,
  • Cité des dames,
  • Geraardsbergs handschrift,
  • Histoire des Seigneurs de Gavre,
  • Roman de Gérard de Nevers, Jean de Wavrin 1450-1467; ms. 9631
  • Roman des sept sages de Rome, ms. 9433-34
  • getijdenboek Heures de Notre Dame (1530), ms. II 158 (ook Hennessy-getijdenboek genoemd)
  • Chronique universelle van Gembloux (ca 1130)
  • De bekende Rijmbijbel van Jacob van Maerlant (Historia Scholastica; Wrake van Jerusalem ca. 1290-1300); ms. 15001; de tekst telt 27.081 versregels
  • een brief van Erasmus
  • een derde Carrousel van Dresden, Molerus (1582)
  • Armorial de la Toison d'Or 1535, Brugge
  • Den byencorf der H.Roomsche Kerke van Philippe Marnix de St-Aldegonde
  • brieven van Félicien Rops
  • Bruges -la-morte van Georges Rodenbach,
  • Carnet van Maurice Maeterlinck,
  • Au proscrits français refuhies en Belgique van Victor Hugo,
  • Fantaisies militaires van Charles de Ligne,
  • in t wonderjaer van Hendrik Conscience

Daarnaast verschillende werken en handschriften van Hugo Claus, Paul van Ostaijen, Guido Gezelle en Karel van de Woestijne

Recente aanwinsten[bewerken]

De kostbare handschriften worden in verschillende kluizen bewaard en zijn enkel te bestuderen na schriftelijk verzoek. De facsimiles zijn te raadplegen zonder verzoek. Deze collectie groeit nog steeds aan. Regelmatig worden er na een schriftelijk verzoek onder strenge voorwaarden stukken in bruikleen gegeven. Hiervoor worden de stukken verzekerd voor enkele honderdduizenden euro's tot miljoenen voor de allerkostbaarste.

Kostbare werken[bewerken]

Deze verzameling gedrukte werken is groter dan de handschriften. Hier worden wiegendrukken en speciale edities bewaard. Vermeldenswaardig zijn de drukken van Plantijn, het Wapenboek Gelre, de stedenatlas van Jacob van Deventer, atlassen van Mercator, Andreas Vesalius' anatomisch meesterwerk De humani corporis fabrica, La Heriade van Voltaire, Horae et preces van Maximiliaan van Oostenrijk, de Comedia van Dante (1481, met burijngravures). Ook het eerste Brusselse boek Opuscula van 3 maart 1475 wordt er bewaard, zoals de duobus amantibus - Aalst, Thierry Martens - uit 1473

Uniek is Een seer ghenoechlike ende vermakelicke historie: Reynaert De Vos uit 1566, Plantijn; het Landjuweel van Antwerpen uit 1561.

Daarnaast een uitgave van Friedrich Nietzsches Also sprach Zarathustra en producties van Fernand Khnopff, James Ensor en Frans Masereel.

Munten en penningen[bewerken]

Een topstuk uit de collectie: een gouden aureus (Romeinse munt) van keizer Caracalla. Op de keerzijde een offerscène in aanwezigheid van de Vestaalse maagden. In de verzameling bevindt zich de gouden Ordeketen van de Leopoldsorde (Albert I).

Prenten[bewerken]

Het Prentenkabinet behoort tot de rijkste collecties grafische kunst in Europa. Het bezit ongeveer 700.000 stukken, voor een deel met documentair karakter (oa. geschiedenis, topografie) en anderzijds kunstwerken (tekeningen, gravures, etsen, houtsnedes...) uit diverse nationale scholen van de 15e eeuw tot heden. Werken van Teniers, Jordaens, Van Dyck (zelfportret), Rubens en werken van Wierix (Evangelicae Historiae Imagines), Stradanus, Bruegel, Fernand Khnopff, Ensor, Leon Spilliaert

Kaarten en plannen[bewerken]

Een verzameling van meer dan 200.000 kaarten, plattegronden, atlassen, boeken en globes. Het merendeel van deze documenten heeft betrekking op België, maar bijvoorbeeld ook op de voormalige kolonie Kongo.

De collectie omvat onder andere de volgende werken:

Muziek[bewerken]

Met haar rijk en uitzonderlijk muzikaal erfgoed en dankzij een dynamisch aanwinstenbeleid geldt de Muziekafdeling als het belangrijkste Belgisch wetenschappelijk centrum dat muziekdocumenten bewaart en valoriseert. Haar collecties bevatten handgeschreven en gedrukte partituren, brieven van musici en componisten, gedrukte werken, concertprogramma’s en –affiches, foto’s en andere iconografische documenten, geluidsarchieven evenals diverse objecten (o.a. penningen, bustes en afgietsels). Hoewel het merendeel van het muzikaal erfgoed van de Koninklijke Bibliotheek van België in de Muziekafdeling is ondergebracht, bewaren ook de afdelingen Handschriften [3], Oude en kostbare drukwerken [4] en Prenten [5] sommige muziekdocumenten.

Bij de oprichting van de Muziekafdeling in 1965 werd het merendeel van de 5.000 muziekwerken (gedrukte werken en handschriften) uit de privébibliotheek van de Belgische musicoloog François-Joseph Fétis (1784-1871) samengebracht, die de Koninklijke Bibliotheek van België in 1872 had verworven.

Het wereldvermaarde fonds Fétis [6] is een verplicht te raadplegen bron voor al wie onderzoek voert op het gebied van de oude muziek. Het fonds bevat tal van prestigieuze documenten zoals het autografisch handschrift van de Suite in g, BWV 995 van Johann Sebastian Bach (1685-1750) [7]. Tot de oudste bronnen van deze verzameling behoren meer bepaald een aantal muziektraktaten die op het einde van de 15de eeuw werden geschreven door de muziektheoreticus Johannes Tinctoris.

Al sinds haar ontstaan beschikt de Muziekafdeling over een muziek- en musicologische referentiebibliotheek die haar gelijke niet kent in België. Daarnaast blijft de afdeling, via schenkingen of aankopen, zeer belangrijke documenten verwerven in verband met grote figuren uit de Belgische muziekwereld. Denk maar aan André-Ernest-Modeste Grétry (1741-1813) [8], Henri Vieuxtemps (1820-1881), César Franck (1822-1890), Eugène Ysaÿe [9] (1858-1931) en Guillaume Lekeu (1870-1894), naast de Fransen Albert Roussel [10] en Darius Milhaud, de Hongaren Franz Liszt [11] en Béla Bartók [12] of de Noor Edvard Grieg. In een recenter verleden wist de Muziekafdeling ook de verzamelingen van Marc Danval en Eric Mathot te verwerven en kon ze haar erfgoed verrijken met tienduizenden platen en partituren in verband met jazz alsook salon- en variétémuziek uit binnen- en buitenland. Via het wettelijk depot verwerft de Muziekafdeling jaarlijks ook een aantal musicologische werken en partituren die in België verschijnen.

De Muziekafdeling speelt ook een actieve rol binnen diverse internationale verenigingen zoals de International Association of Music Libraries (IAML), het Répertoire international de la littérature musicale (RILM) en het Répertoire international des sources musicales (RISM).

Sinds 2002 heeft de vzw Béla Bartók Archief van België onderdak gevonden in de Muziekafdeling.

Belangrijkste fondsen[bewerken]

Met een zestigtal fondsen en collecties die betrekking hebben op zowel geleerde als lichte muziek en zowel oude als hedendaagse muziek is de Muziekafdeling een onmisbare bron voor de studie van de muziekgeschiedenis in België en in het buitenland. Tot de meest representatieve behoren de fondsen en collecties van François-Joseph Fétis, Eugène Ysaÿe, Henri Vieuxtemps, Marc Danval, Yves Becko [13], Denijs Dille, Flor Peeters of ook Edgar Tinel [14].

Recente aanwinsten[bewerken]

Légende norvégienne

De autografische partituur van Légende norvégienne, een voorheen onbekend werk van Eugène Ysaÿe, werd in 2014 opgenomen in de verzameling van de Muziekafdeling. De Belgische violist schreef deze compositie voor viool en piano tijdens een tournee door Noorwegen in de lente van 1882. Op die tournee ontmoette hij Edvard Grieg. Deze Légende norvégienne was sinds het einde van de 19de eeuw in handgeschreven vorm blijven bestaan en werd tijdens het openingsconcert van het seizoen 2014-2015 ‘Muzikale schatten uit de Koninklijke Bibliotheek van België’ [1] voor het eerst opnieuw opgevoerd door de violist Marc Bouchkov en de pianist Georgiy Dubko.

Le Retour des plaisirs

In december 2013 verwierf de Muziekafdeling van de Koninklijke Bibliotheek van België het muziekhandschrift van de gelegenheidsopera Le Retour des plaisirs. Het is tot nog toe de enige overgebleven muziek van de hand van André Vaillant, een musicus die in het begin van de 18de eeuw actief was in Bergen en Valenciennes. Deze kleine opera, gecomponeerd in de stijl van Lully, werd op 11 april 1719 voor het eerst opgevoerd in Bergen maar werd daarna nooit meer gespeeld. Het manuscript werd volledig overgeschreven in de Muziekafdeling opdat er opnieuw voorstellingen zouden kunnen plaatsvinden. Dat zal meer bepaald gebeuren in 2015 in het kader van Mons 2015, Europese culturele hoofdstad, alsook in Brussel in het kader van een partnerschap met het Conservatoire royal de musique van Bergen onder de artistieke leiding van Guy van Waas.

La Fiancée de Messine

In 2011 kochten de Koning Boudewijnstichting en haar Erfgoedfonds een uitzonderlijk geheel van 32 muziekhandschriften van de Belgische violist en componist Henri Vieuxtemps. Eén jaar later kocht het Fonds Pastoor Manoël de la Serna van diezelfde stichting het autografisch handschrift van de enige en nochtans onbekende opera van de componist, La Fiancée de Messine. Deze opeenvolgende aankopen maken van de Koninklijke Bibliotheek van België de bewaarplaats met het grootste aantal bronnen in verband met deze musicus.

Activiteiten[bewerken]

De Muziekafdeling ontwikkelt tal van projecten tot wetenschappelijke valorisatie van haar collecties, bestemd voor zowel het grote publiek als specialisten. Sinds 1978 organiseert ze een reeks concerten onder de titel ‘Muzikale schatten uit de Koninklijke Bibliotheek van België’ [1], waar musici het muzikaal erfgoed van de instelling opnieuw tot leven brengen. De afdeling organiseert ook internationale musicologische colloquia en publiceert artikelen en monografieën om haar collecties in de schijnwerpers te plaatsen. Tot vandaag heeft ze ook vier virtuele tentoonstellingen georganiseerd:

Het Librarium in de Koninklijke Bibliotheek[bewerken]

In de voormalige schenkingenzaal is een permanente tentoonstelling ingericht rond de geschiedenis van het boek, genoemd Librarium. Het Librarium bestaat uit 6 zalen die telkens een ander licht werpen op de schriftdrager. In de eerste zaal brengt men het ontstaan van de schriftcultuur in beeld. Een volledige zaal is gewijd aan de relatie tussen woord en beeld. In de laatste zaal komen de digitale schriftdragers naar voren zoals de blackberry. De stukken, alle uit de voorraad van de bibliotheek zelf (5 miljoen stuks) worden om de drie maanden vervangen. Men kan er de ingerichte kabinetten van Henry Van de Velde, Michel de Ghelderode en Emile Verhaeren bewonderen. Er is ook een atelier voor kinderen voorzien om zelf boekjes te ontwerpen en litho's te snijden.[15]

Conservators van de Koninklijke Bibliotheek[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]