Religie in Maastricht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
'Kerkentweeling' aan het Vrijthof: links de protestantse Sint-Jan; rechts de katholieke Sint-Servaas

Dit artikel geeft een overzicht van religies en andere levensbeschouwingen in de Nederlandse stad Maastricht.

Verleden en heden[bewerken | brontekst bewerken]

Zie Geschiedenis van Maastricht voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Al sinds de vroege middeleeuwen kon Maastricht beschouwd worden als een christelijke stad. De patroonheilige van de stad is vanouds Sint-Servaas, de eerste bisschop van Maastricht. In de middeleeuwen ontwikkelde de stad zich als een bedevaartscentrum van belang, waarbij vooral de zevenjaarlijkse heiligdomsvaarten tienduizenden op de been brachten. De stad telde vier parochies en een tiental buurt- of kerspelkapellen, en daarnaast twee kapittels en een groot aantal kloosters. Het godsdienstige en 'wereldlijke' leven waren innig met elkaar verweven, waarbij met name de ambachten een grote rol speelden. Tot de dertiende eeuw woonden er ook joden in de stad. Hun aanwezigheid werd in de vijftiende eeuw expliciet verboden, waarna ze pas aan het einde van de achttiende eeuw geleidelijk terugkeerden. De reformatie vond in Maastricht, zoals elders in de Zuidelijke Nederlanden, aanvankelijk veel aanhang, maar werd onder andere door een succesvolle rekatholisering na de inname van de stad door Parma in 1579, de kop ingedrukt. Na de inname door Frederik Hendrik in 1632 kregen de protestantse minderheid en de katholieke meerderheid gelijke rechten.[1]

De Franse Tijd (1794-1814) betekende de opheffing van kapittels en kloosters, en tevens het einde van veel met de Kerk verbonden maatschappelijke instellingen. In de loop van de negentiende eeuw wisten de katholieken weer meer rechten te verwerven. Het kerkelijk leven bloeide op en er vonden weer kloosterstichtingen plaats. De oprichting van katholieke scholen en instellingen droeg bij aan de verzuiling van de samenleving, die vaak gepaard ging met 'socialistenhaat'. Vooral in de eerste helft van de twintigste eeuw was het "Rijke Roomse Leven" in Maastricht zeer zichtbaar.[2] Tegelijkertijd leefden de minderheden van hervormden, gereformeerden (sinds 1902 in Maastricht), joden en socialisten (vaak onkerkelijk) binnen hun eigen, verzuilde gemeenschappen.

In de tweede helft van de twintigste eeuw deed zich een proces van secularisatie en ontkerkelijking voor,[noot 1] waardoor de dominantie van de Rooms-Katholieke Kerk (met name in onderwijs, politiek en maatschappelijk leven) sterk verminderde.[4] Door de diversificatie van de Maastrichtse bevolkingssamenstelling nam ook het aantal niet-katholieke en niet-christelijke geloofsgemeenschappen toe. In de loop van de jaren 1980 versmolten de hervormde en gereformeerde gemeente in het kader van het Samen op Weg-proces tot één PKN-gemeente. Andere, evangelicaal of juist oosters-orthodox georiënteerde groeperingen vestigden zich in de stad, evenals een tweetal moskeeën. Volgens gegevens van het CBS beschouwde 69,8% van de bevolking zich in 2010-2014 als religieus. 60,4% beschouwde zichzelf als rooms-katholiek. 13,9% gaf aan minimaal een keer per maand een religieuze bijeenkomst bij te wonen.[5]

Rooms-Katholieke Kerk in Maastricht[bewerken | brontekst bewerken]

Voormalige Hubertuskerk

Voormalige Hubertuskerk

Parochie-indeling[bewerken | brontekst bewerken]

Alhoewel het aantal praktiserende rooms-katholieken in Maastricht, zoals ook elders in Limburg, sterk is teruggelopen, zijn er binnen de gemeente Maastricht nog 16 min of meer zelfstandige parochies actief, met 23 parochiekerken. die alle deel uitmaken van het dekenaat Maastricht (dat daarnaast enkele parochies in de gemeente Meerssen omvat). Het dekenaat Maastricht is een van de 14 dekenaten van het bisdom Roermond en wordt geleid door deken John Dautzenberg (feb. 2022).[6]

Afgezien van de vier centrumparochies – die al sinds de Middeleeuwen bestaan – vallen/vielen de parochiegrenzen grotendeels samen met de wijkindeling van Maastricht (zie hierboven). Door de ontkerkelijking zijn sinds de jaren 1990 diverse parochiekerken gesloten en bestaande parochies gefuseerd. Dit proces lijkt nog niet afgerond. Om de toekomst van het katholicisme in Maastricht te waarborgen, zijn de bestaande parochies gebundeld in een aantal clusters, die samenwerken op het gebied van bestuur, financiën en inzet van pastoors en kapelaans.[7] De parochie-indeling anno 2021 is als volgt:[noot 2]

Daarnaast bestaat er in de kapel van verpleeghuis Vivre in Amby een RK parochie van de H. Geest (oosters-katholieke parochie met Byzantijnse liturgie).

Kloosters en gemeenschappen in Maastricht[bewerken | brontekst bewerken]

Van het grote aantal kloosters in Maastricht (22 in de zeventiende eeuw) zijn er nog maar enkele over. De meeste zijn kloosterstichtingen uit de negentiende of twintigste eeuw.

Maastricht als bedevaartplaats[bewerken | brontekst bewerken]

Maastricht was al in de Middeleeuwen een belangrijke bedevaartplaats. Ook heden ten dage spelen de vier zogenaamde stadsdevoties een belangrijke rol in het geloofsleven van veel Maastrichtenaren en bezoekers:

Eenmaal in de zeven jaar, tijdens de heiligdomsvaart van Maastricht, worden de stadsdevoties in processie door de binnenstad gedragen. Naast de stadsdevoties worden ook andere heiligen vereerd, onder anderen de heiligen Monulfus en Gondulfus, de heilige Hubertus en O.L. Vrouw van Banneux.

Niet-rooms-katholieke kerkgenootschappen[bewerken | brontekst bewerken]

Russisch-Orthodoxe en Armeens-Apostolische deelname Heiligdomsvaart, 2018

Russisch-Orthodoxe en Armeens-Apostolische deelname Heiligdomsvaart, 2018

Anno 2015 is het aantal niet-Rooms-katholieke religieuze groeperingen in Maastricht ongeveer even groot als het aantal katholieke parochies.

Oudkatholieke, orthodoxe en oriëntaalse kerkgenootschappen[bewerken | brontekst bewerken]

Protestantse kerkgenootschappen[bewerken | brontekst bewerken]

Evangelicale kerkgenootschappen[bewerken | brontekst bewerken]

Overige christelijke kerkgenootschappen[bewerken | brontekst bewerken]

Niet-christelijke religies[bewerken | brontekst bewerken]

Parareligieuze en niet-religieuze levensbeschouwingen[bewerken | brontekst bewerken]

Het Lectorium Rosicrucianum, een genootschap van rozenkruisers, heeft een vestiging ('tempel') aan de Wycker Grachtstraat.[9] In een pand aan de Heggenstraat zijn twee vrijmetselaarsloges gevestigd: La Persévérance (opgericht in 1753) en La Constance (1750; heropgericht in 2008).[10] Het Humanistisch Verbond organiseert regelmatig bijeenkomsten en cursussen in het Maastrichtse Toon Hermanshuis aan het Sint Servaasklooster.

Zie ook[bewerken | brontekst bewerken]