Bokkenrijders

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Volgens de overlevering waren de Bokkenrijders een bende rovers die in de 18e eeuw de Landen van Overmaas (het tegenwoordige Nederlands Zuid-Limburg, Belgische Voerstreek en Land van Herve) evenals de regio rond Luik, de gebieden vlak over de Duitse grens en de Kempen onveilig maakten. De strooptochten waren over het algemeen gericht tegen boerderijen en pastorieën.

De eerste vermelding van de term Bokkenrijders (oude spelling "Bockereyders") komt uit het boekwerk:

• Oorzaeke, bewys en ondekkinge van een goddelooze, bezwoorne bende nagtdieven en knevelaers binnen de landen van overmaeze en aenpalende landstreeken, geschreven door Sleinada S.J.P. in 1779.

Sleinada was het pseudoniem van Pastoor A. Daniels (lees de naam van achter naar voren). Deze was pastoor van de parochie Schaesberg (d'r Sjeet) tegenwoordig onderdeel van Landgraaf. Hij kende verschillende bendeleden persoonlijk en was goed op de hoogte van de procesvoering^[1].

Het verhaal gaat dat de rovers een pact met de duivel hadden gesloten en zich 's nachts op bokken voortbewogen. Zo vertelde een verdachte over de eedaflegging: "dat hij de eed heeft gedaan in het boske achter Wolfhagen, toen aldaer een keertse in een dode hand staande werd aangestoken en op een neusdoek op de grond gezet, en daar naast een dooske waarin een grote en een kleine geconsacreerde hostie, dat hij gedetineerde moest beloven van geen kameraden te beklappen waar het ook zo dat zij zouden gevangen worden en door de tortuur daartoe gedwongen, ten dien einde God afzwerende en de Duivel toe, toen opstekende de twee voorste vingeren en de duim van de rechterhand en zo zij zouden gevangen worden en door de tortuur moesten bekennen en ter dood werden gebracht dat zij alsdan alles zouden herroepen."

Later hebben de Bokkerijders door allerlei verhalen en de mystiek om de bende een Robin Hood-achtige status gekregen.

Inhoud 1 De Nederlandse Bokkenrijders 1.1 Bokkenrijders in Udenhout 2 De Belgische Bokkenrijders 3 Controverse 4 In de huidige cultuur 5 Externe links 6 Overige literatuur 7 Noten en referenties

[bewerken] De Nederlandse Bokkenrijders

In Nederland hield de bende vooral huis in het huidige Zuid-Limburg en vlak over de grens met Duitsland (het voormalige Land van Gulik). Er zijn een aantal periodes te onderscheiden waarin de bende actief was: van 1730 tot 1742, 1749-1750 en van 1751 tot 1774. In totaal zijn er ongeveer 600 mensen berecht en veroordeeld tot de doodstraf door ophanging.

De bekendste leider van de Bokkenrijders was Joseph Kirchhoffs.

[bewerken] Bokkenrijders in Udenhout

In het Nederlandse dorp Udenhout zouden volgens een oud verhaal ook bokkenrijders zitten.

Ooit was er een pelgrim die na lang reizen aankwam in Udenhout. Hij klopte aan bij een kasteel waarvan de kasteelheer gastvrij was. Hij wist dat hij hier de nacht kon doorbrengen. Toen hij aanklopte deed niet de kasteelheer of een van zijn bedienden open, maar een bokkenrijder. Het waren afstammelingen van Hugo de bokkerijder. Zij hadden de kasteelheer vermoord en hun intrek genomen in het kasteel. De pelgrim vertelde hoe god hier over zou denken. Maar daar trokken ze zich niet veel van aan. De pelgrim werd uit het kasteel gegooid. Hij liep naar de overkant en keek nog een keer om. Maar het kasteel was verdwenen. God had zijn woord gehoord en de bokkenrijder gestraft. Sindsdien noemen we dit kasteel het verzonken kasteel. Er is ook een wijk die is vernoemd naar dit kasteel en die heeft ook de vorm en de bouw van een echt kasteel. Maar het werkelijke kasteel is nog steeds niet gevonden.

[bewerken] De Belgische Bokkenrijders

De Belgische Bokkenrijders hielden huis in de Kempen en de omgeving van Luik. In Wellen werden in de Bonderkuil 19 Wellense bokkenrijders terechtgesteld. Een werd met een bijl onthoofd, twaalf werden aan een paal gewurgd en nadien verbrand, vijf werden levend verbrand en een werd de handen afgehakt, geradbraakt en verbrand.

[bewerken] Controverse

Er is redelijk wat controverse wat de Bokkenrijders betreft. In de periode waarin de bende actief was, werd martelen (door middel van duimschroeven of Spaanse laarzen bijvoorbeeld) nog toegepast om informatie van een verdachte los te krijgen bij een verhoor (het zogeheten scherper examen). Het is daarom niet zo verwonderlijk dat er door de pijn namen van onschuldigen werden gegeven of verzinsels werden verteld om het martelen te stoppen. Ook werden dieven en andere benden aangezien voor Bokkenrijders.

[bewerken] In de huidige cultuur

De Bokkenrijders worden nog af en toe in de media onder de aandacht gebracht. Zo verwerkte stripauteur Willy Vandersteen de Bokkenrijders eens in "De bokkerijders", nummer 136 in de stripreeks over Suske en Wiske, en verscheen in de jaren 90 de jeugdserie "De Legende van de Bokkenrijders" op de Nederlandse televisie. Deze serie werd gebaseerd op het boek "Ontsnapt aan de galg" van Ton van Reen en is sinds november 2006 op dvd te krijgen.

De attractie Villa Volta in attractiepark de Efteling is een huis (madhouse) dat door Bokkenrijder Hugo van den Loonsche Duynen bewoond zou zijn geweest, en dat werd vervloekt nadat hij met zijn bende de Abdij van Postel zou hebben overvallen en geplunderd. Oorspronkelijk zou Hugo Lodewijck van den Cetsheuvel, waar Cetsheuvel het dialect is voor Kaatsheuvel, genoemd worden, maar dit werd veranderd in Hugo van den Loonsche Duynen, een natuurgebied in de gemeente Loon op Zand waar ook de Efteling toe behoort.

[bewerken] Externe links

• De Legende van de Bokkerijders (TV-serie uit 1994)
• The ‘Bokkenrijders’: Ghost riders in the Limburg sky, (Engelstalig) artikel van Reggie Naus in Crossroads, 14 Februari 2008,

[bewerken] Overige literatuur

• Dr. Wilhelm Gierlichs, De geschiedenis der Bokkerijders in het voormalige land van 's Hertogenrode. (uitgave in eigen beheer), 1940
• G. Ramaekers,ing en Theo Pasing, De woeste avonturen van de Bokkenrijders, (Uitgeverij Limburgs Dagblad, Heerlen. 1972).
• Anton Blok, De Bokkerijders, roversbenden en geheime genootschappen in de Landen van Overmaas (1730-1774). (Prometheus, Amsterdam. 1991)
• Louis Augustus schreef diverse artikelen over de Bokkenrijders in o.a. Uit Kerkrade's verleden en in Het land van Herle (tijdschrift)
• Hamers, R.G.W., Joseph Kirchhoffs - Een legendarische Limburger, in Jaarboek Heemkunde Landgraaf 2009
• Bokkerijderswandel- en fietstochten, Landgraaf 2007, H. Mulders en R. Hamers. Hierin een route met authentieke locaties waar bokkerijdersaktiviteiten in de regio Z.O.-Limburg plaatsvonden. Uitgave heemkunde OCGL, Landgraaf,
• José(phus) Speetjens schreef in 2006 Limburg, Land van de Bokkerijders Mythe - Historie - Fictie (Stichting Bokkeryder, Groot-Genhout)

[bewerken] Noten en referenties