Felix Mendelssohn Bartholdy

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Felix Mendelssohn Bartholdy
Felix Mendelssohn
Felix Mendelssohn
Volledige naam Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy
Geboren 3 februari 1809
Overleden 4 november 1847
Land Vlag van Duitsland Duitsland
Religie Protestant
Stijl Romantiek
Nevenberoep dirigent, organist, pianist
Instrument orgel, piano
Leraren Marie Bigot, Carl Friedrich Zelter
Belangrijkste werken Een midzomernachtsdroom, Paulus, Elias, Symfonie Nr. 2 "Lobgesang" in Bes groot, Symfonie Nr. 3 "Schotse" in a klein, Symfonie Nr. 4 "Italiaanse" in A groot,
Portaal  Portaalicoon   Klassieke muziek

Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy (Hamburg, 3 februari 1809 - Leipzig, 4 november 1847) was een Duits componist, dirigent, organist en pianist.

Levensloop[bewerken]

Mendelssohn is geboren in een rijke Joodse familie, die op 21 maart 1816 door dominee Johann Jakob Stegemann van de Berlijnse gereformeerde Jeruzalem gemeente in een huisdoop protestants gedoopt werden. Ook Felix Mendelssohn werd in 1816 protestants gedoopt maar werd desondanks door velen als joods gezien, omdat hij vanuit een oorspronkelijk Joods gezin afkomstig was. Zijn vader Abraham Mendelssohn was bankier en zijn grootvader was de Joods-Duitse filosoof Moses Mendelssohn. In 1812 verhuisde de familie naar Berlijn. Op zesjarige leeftijd kreeg hij pianoles van zijn moeder en op zevenjarige leeftijd van Marie Bigot in Parijs. In 1817, na in Berlijn te zijn teruggekeerd, kreeg hij les in compositie van Carl Friedrich Zelter, wiens vriend Goethe hij in 1821 in Weimar bezocht.

Daarvoor, in 1818, op negenjarige leeftijd, trad hij op in een openbaar kamerconcert en voordat hij dertien was had hij al verschillende composities op zijn naam, waaronder het pianokwartet opus 1. Zijn vader was rijk genoeg om hem een privéorkest te laten dirigeren. Hij componeerde zijn eerste symfonie op vijftienjarige leeftijd.

In 1827 schreef hij zich in aan de universiteit van Berlijn, om daar de geschiedenis- en filosofiecolleges van Hegel te volgen. Hij kreeg pianoles van Ignaz Moscheles tijdens een bezoek. In 1825 voltooide hij de korte opera Die Hochzeit des Camacho, die op kosten van de familie in 1827 werd uitgevoerd. Op zijn zeventiende componeerde hij de ouverture voor Een midzomernachtsdroom van Shakespeare (de rest van de toneelmuziek voltooide hij in 1842).

Hij maakte veel reizen, onder andere naar Parijs en Italië. In Rome trok hij op met Hector Berlioz, die daar verbleef als winnaar van de Prix de Rome.

In 1835 werd Mendelssohn de eerste muziekdirecteur, die tevens Kapellmeister van het Gewandhausorchester in Leipzig was. Voor die tijd waren deze twee functies gescheiden.

Tijdens een bezoek aan Frankfurt ontmoette hij Cécile Jeanrenaud, een nakomeling van een Franse hugenotenfamilie, met wie hij op 28 maart 1837 in het huwelijk trad. Ze kregen samen vijf kinderen. In september van hetzelfde jaar dirigeerde hij zijn oratorium Paulus op het Birmingham Festival.

Mendelssohns twee oratoria Paulus en Elias waren beïnvloed door de muziek van Johann Sebastian Bach, die in vergetelheid was geraakt en die Mendelssohn weer onder de aandacht van het publiek heeft gebracht. In 1829 gaf Mendelssohn met groot succes een uitvoering van de Matthäuspassion, de eerste uitvoering van dit werk sinds het overlijden van Bach (1750).

Hij vertrok in 1841 naar Berlijn, waar hij benoemd was tot directeur van de muziekafdeling van de kunstacademie. Hier componeerde hij toneelmuziek voor stukken in het Grieks, Engels en Frans.

In 1842 werd Mendelssohn als een der eersten opgenomen in de exclusieve Orde "Pour le Mérite".

Eind 1842 keerde hij naar Leipzig terug en richtte daar het conservatorium op. Hij gaf les in piano en compositie. Hij had echter een slechte gezondheid en zijn bezoek aan het Birmingham Festival op 26 augustus 1846 was zijn op één na laatste bezoek aan Engeland. Na zijn laatste bezoek aan dat land in de lente van 1847 was hij erg gedeprimeerd door het overlijden van zijn zuster Fanny Hensel.

Hij ging naar Zwitserland, maar was te ziek om te werken en keerde weer terug naar Leipzig in september 1847 waar hij, op 4 november, slechts achtendertig jaar oud, zwaar overwerkt en geheel uitgeput, na een hersenbloeding overleed.

De nationaalsocialisten verboden Mendelssohns werk dat zij als "Joods", en daarom verwerpelijk, beschouwden.

Composities[bewerken]

Orkestwerken[bewerken]

Symfonieën[bewerken]

  • 1821: - Symfonie nr. 1 in C majeur, voor strijkorkest
  • 1821: - Symfonie nr. 2 in D majeur, voor strijkorkest
  • 1821: - Symfonie nr. 3 in e mineur, voor strijkorkest
  • 1821: - Symfonie nr. 4 in c mineur, voor strijkorkest
  • 1821: - Symfonie nr. 5 in Bes majeur, voor strijkorkest
  • 1821: - Symfonie nr. 6 in Es majeur, voor strijkorkest
  • 1821: - Symfonie nr. 7 in d mineur, voor strijkorkest
  • 1822: - Symfonie nr. 8 in D majeur, voor strijkorkest
  • 1823: - Symfonie nr. 9 in C majeur, voor strijkorkest
  • 1823: - Symfonie nr. 9 in c mineur, voor strijkorkest
  • 1823: - Symfonie nr. 10 in b mineur, voor strijkorkest
  • 1823: - Symfonie nr. 11 in f mineur, voor strijkorkest
  • 1823: - Symfonie nr. 12 in g mineur, voor strijkorkest
  • 1823: - Symfonie nr. 13 in c mineur, voor strijkorkest
  • 1824: - Symfonie Nr. 1 in c mineur, voor orkest, op. 11
    1. Allegro molto
    2. Andante
    3. Menuetto: Allegro molto
    4. Allegro con fuoco
  • 1840: - Symfonie Nr. 2 "Lobgesang" in Bes majeur, voor orkest, op. 52
  • 1829-1831, 1840-1841: - Symfonie Nr. 3 "Schotse" in a mineur, voor orkest, op. 56 - (Geluidsfragment 17437KB (info / uitleg))
    1. Andante con moto - Allegro un poco agitato
    2. Vivace non troppo
    3. Adagio
    4. Allegro vivacissimo - Allegro maestoso assai
  • 1830-1831, 1833: - Symfonie Nr. 4 "Italiaanse" in A majeur, voor orkest, op. 90
    1. Allegro vivace
    2. Andante con moto
    3. Con moto moderato
    4. Saltarello: Presto
  • 1829-1830: - Symfonie Nr. 5 "Reformatie" in d mineur, voor orkest, op.107
    1. Andante - Allegro con fuoco
    2. Allegro vivace
    3. Andante
    4. Andante con moto

Ouvertures[bewerken]

  • 1826 Een midzomernachtsdroom (Midsummer Night's Dream), concertouverture, op. 21
  • 1830-1832 De Hebriden (Fingal's Grot), ouverture, op. 26
  • 1832 Meeresstille und glückliche Fahrt, ouverture, op. 27
  • 1833 Die schöne Melusine, ouverture, op. 32
  • 1839 Ruy Blas, ouverture, op. 95

Concerto's[bewerken]

  • 1822 Concerto in a klein, voor piano en strijkorkest, op. posth.
  • 1822 Concerto in d klein, voor viool en strijkorkest, op. posth.
  • 1823 Concerto in E groot, voor twee piano's en orkest, op. posth.
  • 1824 Concerto in As groot, voor twee piano's en orkest
  • 1832 Capriccio Brillant in b klein, voor piano en orkest, op. 22
  • 1832 Concerto nr 1 in g klein, voor piano en orkest, op. 25
  • 1834 Rondo Brillant in Es groot, voor piano en orkest, op. 29
  • 1837 Concerto nr 2 in d klein, voor piano en orkest, op. 40
  • 1838 Serenade en Allegro giocoso in b klein, voor piano en orkest, op. 43
  • 1838-1844 Concerto in e klein, voor viool en orkest, op. 64(Geluidsfragment 18793KB (info / uitleg))
    1. Allegro molto appassionato
    2. Andante
    3. Allegretto non troppo - Allegro molto vivace

Werken voor harmonieorkest[bewerken]

  • 1824 Ouvertüre für Harmoniemusik, op. 24
  • Marche guerrière des Prêtres du Mélodrame "Athalie"
  • Notturno in c klein voor 11 blazers

Oratoria, cantates en geestelijke werken[bewerken]

  • 1827 Christe, du Lamm Gottes, koraal-cantate
  • 1828 Jesu meine Freude, koraal-cantate
  • 1829 Wer nur den lieben Gott läßt walten, koraal-cantate
  • 1830 O Haupt voll Blut und Wunden, koraal-cantate
  • 1830-1831 Vom Himmel hoch, da komm ich her, koraal-cantate
  • 1830-1832, 1842-1843 De Eerste Walpurgisnacht, voor alt, tenor, bariton, bas, gemengd koor en orkest, op. 60 - tekst: Johann Wolfgang von Goethe
  • 1831 Verleih uns Frieden gnädigleich, koraal-cantate
  • 1831 Wir glauben all an einen Gott, cantate
  • 1834-1836 Paulus, oratorium voor 2 sopranen, tenor, bariton, 2 bassen, gemengd koor en orkest, op. 36 - tekst: Julius Schubring, naar teksten uit de Bijbel
  • 1839-1840 Lobgesang, symfonische cantate (uit de tweede symfonie) voor twee sopranen, tenor, gemengd koor en orkest, op. 52 - tekst: uit de Bijbel
  • 1844-1846 rev.1847 Elias (Elijah), oratorium voor 2 sopranen, alt, tenor, bas, groot gemengd koor en orkest, op. 70 - tekst: Julius Schubring, naar het Oude Testament uit de boeken I en II Koningen
  • 1846 Lauda Sion, op. 73
  • 1847 Christus, fragment van een oratorium voor sopraan, tenor, bariton, bas, gemengd koor en orkest, op. 97 - tekst: Christian Carl Josias von Bunsen, naar teksten uit de Bijbel
  • 1844 Hear my prayer
  • 9 toonzettingen van psalmen

Muziektheater[bewerken]

Opera's[bewerken]

Voltooid in titel aktes première libretto
1820-1830 Die Soldatenliebschaft 1 akte 11 december 1820, Berlijn Johann Ludwig Casper, naar een onbekende librettist
1821 Die beiden Pädagogen 1 akte 15 maart 1821, Berlijn Johann Ludwig Casper, naar Eugène Scribe
1821 Die wandernden Komödianten 1 akte 8 maart 1822, Berlijn Johann Ludwig Casper, naar Louis-Benoît Picard
1822-1823 Die beiden Neffen oder Der Onkel aus Boston 3 aktes 7 februari 1824, Berlijn Johann Ludwig Casper, naar een onbekende librettist
1825 Die Hochzeit des Camacho, op. 10 2 aktes 29 april 1827, Berlijn Friedrich Voigts, o.a. naar Miguel de Cervantes Saavedra, Duitse vertraling: Ludwig Tieck
1847 Loreley 3 aktes alleen een Fragment Emanhuel Geibel

Operette[bewerken]

Voltooid in titel aktes première libretto
1829 Die Heimkehr aus der Fremde, op. 89;

gecomponeerd ter gelegenheid van de zilveren bruiloft van zijn ouders

1 akte 26 december 1829, Berlijn Carl Klingemann

Toneel[bewerken]

Voltooid in titel aktes/aanmerkingen première libretto
1820 Quel bonheur pour mon cœur, scène uit;

Blanche et Vermeille

Fragment;

voor sopraan solo, tenor solo en orkest

maart 1820 Jean Pierre Claris de Florian
1820 Ich, J. Mendelssohn plan: 3 scènes;

Fragment: breekt af in de 2e scène; Blijspel voor solisten, gemengd koor en orkest

1842 A Midsummer Night's Dream, op. 61 toneelmuziek William Shakespeare

Kamermuziek[bewerken]

  • Strijkkwartetten
    • nr 1 in Es groot, op. 12 (1829)
    • nr 2 in a klein, op. 13 (1827)
    • nr 3 in D groot, op. 44/1 (1837 - 1838)
    • nr 4 in e klein, op. 44/2 (1837 - 1838)
    • nr 5 in Es groot, op. 44/3 (1837 - 1838)
    • nr 6 in f klein, op. 80 (1847)
    • in Es groot, 1823
    • Vier stukken voor strijkkwartet, op. 81
      • Andante in E groot (1847)
      • Scherzo in a klein (1847)
      • Capriccio in e klein (1843)
      • Fuga in Es groot (1827)
  • Pianotrio's
    • nr 1 in d klein, op. 49 (1839)
    • nr 2 in c klein, op. 66 (1845)
  • Pianokwartetten
    • nr 1 in c klein, op. 1 (1822)
    • nr 2 in f klein, op. 2 (1823)
    • nr 3 in b klein, op. 3 (1824 - 1825)
  • Strijkkwintetten
    • nr 1 in A groot, op. 18 (1831)
    • nr 2 in Es groot, op. 87 (1845)
  • Sextet in D groot, op. 110 (1824)
  • Octet in Es groot, op. 20 (1825)
  • Concertstuk nr 1 in f klein voor klarinet, bassethoorn en piano, op. 113 (1833)
  • Concertstuk nr 2 in d klein voor klarinet, bassethoorn en piano, op. 114 (1833)
  • Sonates
    • Sonate voor altviool en piano in c klein (1824)
    • Sonate voor klarinet en piano in Es groot (1824)
    • Sonate voor viool en piano in f klein, op. 4 (1825)
    • Variations concertantes voor cello en piano, op. 17 (1829)
    • Sonate voor cello en piano in Bes groot, op. 45 (1838)
    • Sonate voor cello en piano in D groot, op. 58 (1843)
    • Lieder ohne Worte voor cello en piano, op. 109 (1845)

Piano solo[bewerken]

  • Capriccio in fis klein, op. 5 (1825)
  • Sonate in E groot, op. 6 (1826)
  • Sonate in g klein, op. 105 (1821)
  • Sonate in Bes groot, op. 106 (1827)
  • 7 karakteristieke stukken, op. 7 (1827)
  • Rondo capriccioso, op. 14
  • Lieder ohne Worte, boek I, op. 19 (1829)
  • Lieder ohne Worte, boek II, op. 30 (1835)
  • Lieder ohne Worte, boek III, op. 38 (1837)
  • Lieder ohne Worte, boek IV, op. 53 (1841)
  • Lieder ohne Worte, boek V, op. 62 (1843)
  • Lieder ohne Worte, boek VI, op. 67 (1845)
  • Lieder ohne Worte, boek VII, op. 85 (1842)
  • Lieder ohne Worte, boek VIII, op. 102 (1842 - 1845)
  • Variations Sérieuses, opus 54 (1841)
  • Variaties, op. 82 (1841)
  • Variaties, op. 83 (1841)
  • Allegro brillant voor 2 piano's, op. 92 (1841)
  • 3 preludes en studies, op. 104 (1836 - 1838)
  • Albumblatt in E klein, op. 117 (1837)
  • Capriccio in E groot, op. 118 (1837)
  • Wie die Zeit läuft! (1849)

Zang en piano[bewerken]

  • 12 liederen, op. 8 (1830)
  • 12 liederen, op. 9 (1829)
  • 6 liederen, op. 19a (1830)
  • 6 liederen, op. 34 (1834 - 1837)
  • 6 liederen, op. 47 (1839)
  • 6 liederen, op. 57 (1839 - 1842)
  • 6 liederen, op. 71 (1845 - 1847)
  • 3 liederen, op. 84 (1831 - 1839)
  • 6 liederen, op. 86 (1826 - 1847)
  • 6 liederen, op. 99 (1841 - 1845)
  • 2 liederen, op. 112 (1835)

Meerdere stemmen[bewerken]

  • 6 liederen voor SATB, op. 41 (1834)
  • 6 liederen voor SATB, op. 48 (1839)
  • 6 liederen voor TB, op. 50 (1837 - 1840)
  • 6 liederen voor SATB, op. 59 (1837 - 1843)
  • 6 tweestemmige liederen, op. 63 (1836 - 1844)
  • 4 liederen voor TB, op. 76 (1840 - 1847)
  • 3 tweestemmige liederen, op. 77 (1836 - 1847)
  • 6 liederen voor SATB, op. 88 (1839 - 1847)
  • 4 liederen voor TB, op. 100 (1839 - 1844)
  • 4 liederen voor TB, op. 120 (1837 - 1847)

Orgel[bewerken]

  • 3 preludes en fugas, op. 37 (1833 - 1837)
  • 6 sonates, op. 65 (1839 - 1844)
  • Andante en variaties in D groot (1844)
  • meer dan dertig 'losse' orgelstukken (Editie: Novello, Londen)

Bibliografie[bewerken]

  • R. Larry Todd: Mendelssohn - A Life in Music, Oxford University Press, Inc. 2003, 758 p., ISBN 978-0-195-17988-0; Duitse vertaling: Helga Beste, Thomas Schmidt-Beste: Felix Mendelssohn Bartholdy - Sein Leben, seine Musik, Carus Verlag, 2008. 798 p., ISBN 978-3-89948-098-6

Externe link[bewerken]