Frans Van Cauwelaert

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Franciscus Joannes (Frans) Van Cauwelaert (Onze-Lieve-Vrouw-Lombeek, 10 januari 1880Antwerpen, 17 mei 1961) was een boegbeeld van de Vlaamse Beweging, hoogleraar psychologie, burgemeester van Antwerpen, medeoprichter van de krant De Standaard, advocaat en auteur, minister en voorzitter van de Kamer van Volksvertegenwoordigers.

Tot 1914[bewerken]

Frans Van Cauwelaert

Van Cauwelaert werd in het Vlaamse landbouwersgezin Van Cauwelaert geboren en liep middelbare school aan het kleinseminarie in Hoogstraten, waar leerlingen, volgens de gewoonten van de tijd, geen Nederlands mochten spreken.

Aan de universiteit van Leuven doctoreerde hij in de wijsbegeerte en de rechten en was hij actief in het Algemeen Katholiek Vlaams Studentenverbond. Deze groep flaminganten streefde naar hoger onderwijs in de eigen taal. Tevens was hij tijdens zijn studententijd lid van de redactie van Ons Leven, het blad van KVHV-Leuven.

Vanaf 1910 tot zijn dood in 1961 zetelde hij als Kamerlid voor de katholieken en werd de leider van de kleine katholieke flamingantische groep. Met Louis Franck en Camille Huysmans begon hij in 1911 een propagandacampagne voor de vernederlandsing van de Gentse Rijksuniversiteit. In 1916 zou ze korte tijd worden vernederlandst. Van Cauwelaert voer echter uit tegen de activisten die hiervoor de Duitse bezetter hadden ingeroepen. De Universiteit zou pas definitief vernederlandst worden bij de aanstelling van rector August Vermeylen in 1930 .

Eerste Wereldoorlog[bewerken]

In mei 1914 richtte hij met Alfons Van de Perre en Arnold Hendrix in Antwerpen het dagblad De Standaard op, maar het uitbreken van de oorlog zou de eerste editie enige jaren uitstellen... Tijdens de Eerste Wereldoorlog vertrok Van Cauwelaert naar Nederland om er de leider te worden van de gevluchte flaminganten. Met Julius Hoste jr. richtte hij er het weekblad Vrij België op dat inging tegen de Duitse propaganda. Zijn Vlaamsch-Belgisch Verbond pleitte voor Vlaamse eentaligheid in onderwijs, justitie en bestuur en voor gescheiden Vlaamse en Waalse legereenheden,

Interbellum[bewerken]

Op 4 december 1918 verscheen het eerste nummer van De Standaard. Van Cauwelaert vestigde zich te Antwerpen en startte er met zijn jongere broer August (dichter en later rechter) een advocatenpraktijk. In 1921 werd hij er burgemeester (tot 1932). De nieuwe burgemeester nam de bevoegdheden van havenschepen erbij en zorgde onder meer voor een forse havenuitbreiding in noordelijke richting. De Van Cauwelaertsluis werd naar hem vernoemd.

In 1928 dwong hij met de katholieke Vlaamse Kamergroep voor het leger een nieuwe taalwet af en het volgende jaar een genadewet voor de activisten. Maar de Vlaams-nationalisten vonden zijn initiatieven niet ver genoeg gaan. Van Cauwelaert was immers wel flamingant, maar ook antifederalist.

De christelijke arbeidersbeweging zou vanaf de dertiger jaren het voortouw nemen inzake initiatieven met betrekking tot taalwetgeving.

In 1931 werd Frans Van Cauwelaert benoemd tot minister van Staat.

Van Cauwelaert werd op 10 januari 1934 opgenomen in de herschikte regering-de Broqueville, waar hij eerst minister van nijverheid, middenstand en binnenlandse handel werd, en vanaf 12 juni 1934 minister van landbouw en economische zaken. Onder de Regering-Theunis II, vanaf 20 november 1934, was hij kortstondig minister van landbouw en middenstand en minister van openbare werken. Op 14 januari 1935 moest hij na een financieel schandaal ontslag nemen. Zowel deze schande als zijn antifederalisme zouden hem uiteindelijk onttronen als gangmaker binnen de Vlaamse Beweging.

In 1938 was hij een van de architecten van de Vlaamse Academie voor Wetenschappen, Letteren en Kunsten van België. Tot vandaag wordt jaarlijks de prestigieuze Wetenschapsprijs Frans Van Cauwelaert uitgereikt.

Hij werd Kamervoorzitter in 1939 en steunde de regering-Pierlot in haar conflict met de koning, Leopold III, die zich overleverde aan de Duitse bezetter.

Tweede Wereldoorlog[bewerken]

Frans Van Cauwelaert eind mei 1940 in Limoges met de parlementsleden.

Op 31 mei 1940 leidde Van Cauwelaert, samen met de voorzitter van de Senaat, de parlementaire vergadering die werd gehouden in Limoges, waarin, afgaande op de verklaringen van de regering, de 'afvalligheid' van koning Leopold III werd veroordeeld.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog verbleef Van Cauwelaert het grootste deel, van de oorlog in New York. Hij voerde opdrachten voor de Belgische regering uit, in Zuid-Amerika en in Engeland. Op 8 september 1944 keerde hij naar België terug en zat opnieuw de Kamer van Volksvertegenwoordigers voor.

Na de oorlog[bewerken]

Van Cauwelaert bleef voorzitter van de Kamer tot in 1954.

Hij trachtte de repressie en de epuratie te beperken, voornamelijk voor diegenen die uit nationalistische overwegingen gecollaboreerd hadden.

Hij was bij de eersten die op bezoek gingen bij Leopold III toen hij bevrijd werd. Hij probeerde vergeefs de Koningskwestie te vermijden en was voorstander van het compromis dat uiteindelijk werd bereikt en dat de troonsafstand van de koning inhield. Toen Boudewijn de eed aflegde, was dat in de handen van Kamervoorzitter Van Cauwelaert.

Frans Van Cauwelaert bleef Kamerlid tot zijn dood in 1961, nadat hij nog actief had deelgenomen aan de verkieziengscampagne van maart 1961. Hij werd opgevolgd door Leo Tindemans.

Hij liet een immens archief na, dat een belangrijke bron is voor geschiedkundigen.

Eretekens[bewerken]

  • Vlag van België België: Minister van Staat
  • Vlag van België België: Grootlint Leopoldsorde
  • Vlag van België België: Grootkruis Kroonorde
  • Vlag van Luxemburg LUX: Grootkruis Orde van de Eiken Kroon
  • Vlag van Nederland Nederland: Ridder Grootkruis Orde van de Nederlandse leeuw

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

http://asp.gva.be/dossiers/-b/burgemeesters/cauwelaert.asp

Literatuur[bewerken]

  • Reginald DE SCHRIJVER, Frans van Cauwelaerts' visie op de Vlaamse Beweging, in: Onze Alma Mater, 1972
  • Reginald DE SCHRIJVER, Frans van Cauwelaert in zijn gedenkschriften over de jaren 1895-1918, in: Dietschge Warande en Belfort, 1972.
  • M. VAN MECHELEN, De jonge Frans van Cauwelaert, 1880-1910, licentiaatsverhandeling (onuyitgegeven), KU Leuven, 1974.
  • M. VAN MECHELEN, Kroniek van Frans van Cauwelaert, 1880-1961, 1980
  • Leo TINDEMANS, Atlantisch Europa. Frans van Cauwelaert en de Europese eenmaking, 1981
  • M. VAN MECHELEN, Uit de briefwisseling van Frans van Cauwelaert, 1985-1986
  • Lode WILS, De Messias van Vlaanderen. Fra&ns van Cauwelaert, 1880-1961, 1998
  • Lode WILS, Frans van Cauwelaert, in: Nieuwe encyclopedie van de Vlaamse Beweging, Tielt, 1958.
Voorganger:
Jan De Vos
Burgemeester van Antwerpen
1921-1932
Opvolger:
Camille Huysmans
Voorganger:
Gustave Sap
Minister van Landbouw
1934-1935
Opvolger:
Hubert Pierlot
Voorganger:
Gustave Sap
Minister van Middenstand
1934-1935
Voorganger:
Pierre Forthomme
Minister van Openbare Werken
1934-1935
Opvolger:
Hendrik de Man
Voorganger:
Camille Huysmans
Voorzitter van de Kamer van Volksvertegenwoordigers
1939-1954
Opvolger:
Camille Huysmans