GelreDome
| GelreDome | ||||
 |
||||
| Bijnaam | Karel Aalbers Stadion,
Het grootste theater van Nederland, Vitesse stadion |
|||
| Plaats | Arnhem, Nederland | |||
| Capaciteit | 25.000[1] (voetbalwedstrijden) 34.000[2] (concerten) |
|||
| Bouwjaar | 1996-1998 | |||
| Geopend | 25 maart 1998 | |||
| Kosten | ca. € 70.000.000 | |||
| Architect(en) | Alynia Architecten | |||
| Bespelers | SBV Vitesse | |||
| Eerste wedstrijd | Vitesse - NAC Breda (4-1) | |||
 |
||||
| Plattegrond | ||||
|
||||
GelreDome is een voetbalstadion en evenementencomplex in het zuiden van Arnhem, gebouwd tussen 1996 en 1998. Het stadion wordt doorgaans gebruikt als thuishaven van betaaldvoetbalclub SBV Vitesse, maar biedt ook plaats aan evenementen als popconcerten, congressen en beurzen.
Inhoud |
[bewerken] Geschiedenis
[bewerken] Bouw en beginjaren
Al sinds de jaren '80 bestonden er plannen voor de bouw van een nieuw stadion voor Vitesse, dat toen nog op Nieuw-Monnikenhuize speelde. Hoofdverantwoordelijke voor deze plannen was Karel Aalbers, de latere voorzitter van de Arnhemse club. Het zou echter tot 1996 duren voor er werd begonnen met de bouw. Op 12 juli 1996 werd de eerste paal in de grond geslagen in een weiland aan de Batavierenweg, ten zuiden van de Rijn. Op diezelfde dag werd de officiële naam voor het komende complex gepresenteerd: GelreDome.[3] Het project had daarvoor al verschillende werknamen gekend, waaronder Eurodrome, Akzodrome (naar het chemieconcern AkzoNobel, dat zich in 1994 echter terugtrok als naamgever) en Het Gelders Stadion. GelreDome wordt door supporters van Vitesse ook wel het Karel Aalbers Stadion genoemd.
Op 25 maart 1998 werd het 29.600 stoeltjes tellende stadion met een lichtshow feestelijk geopend. Kort daarna speelde Vitesse er zijn eerste wedstrijd: NAC Breda werd met 4-1 naar huis gestuurd. Eerste doelpuntenmaker werd Dejan Curović, die ook al het laatste doelpunt in Nieuw-Monnikenhuize maakte. In de achttien competitiewedstrijden die daarop volgen bleef de Arnhemse club ongeslagen. Het eerste seizoen kwamen er gemiddeld 21.000 toeschouwers naar de wedstrijden, tegen 8.000 in het vorige stadion. Deze aantallen liepen in de daaropvolgende seizoenen nog verder op, tot 24.000 in 2000.[4]
Drie tribunes zijn van beton gemaakt, maar de Zuidtribune is van staal. Er werd voor dit lichtere materiaal gekozen omdat deze zijde boven het gat, waar het veld onderdoor schuift, 'zweeft', en bij een te hoog gewicht zou instorten. Het gevolg is wel dat bij hevige beweging van het publiek de tribune meeveert: bij de openingswedstrijd in 1998 gebeurde dit zelfs in die mate dat er een constructeur bijgeroepen werd. Omdat dit via de omroepinstallatie gebeurde was er enige tijd paniek in het stadion.
22.000 stoeltjes zijn gemaakt van kunststof dat voor 95% uit vermalen oude tuinmeubelen bestaat. Deze meubelen werden in 1997 verzameld onder de Gelderse bevolking.[5]
[bewerken] Financiële crisis
De oorspronkelijke plannen voor het sportcomplex zijn nooit volledig doorontwikkeld. Onder meer de buitenkant onder de Oosttribune en de betonnen hoeken zijn nog niet af. Belangrijkste oorzaak hiervoor is de financiële crisis die zowel Vitesse als GelreDome (die beiden onder een onafhankelijk bestuur vallen) vanaf het begin van het millennium teisterde. In januari 2001 kon GelreDome niet meer voldoen aan haar aflossingsverplichting van een hypothecaire lening van 18 miljoen euro bij een bankenconsortium van ABN AMRO, Rabobank, ING Bank en Westland-Utrecht Hypotheken. GelreDome kreeg tot oktober 2002 de tijd om te betalen, en moest tegelijk een reddingsplan opstellen. Dat plan kwam begin 2002, met een lening van 3,4 miljoen euro bij de gemeente Arnhem en van 4,5 miljoen bij de provincie Gelderland.[6] Het gevaar was echter nog niet geweken, want ook Vitesse kampte met een enorme schuld. Een faillissement van de voetbalclub zou hebben betekend dat het stadion zijn hoofdhuurder kwijtraakte. De tijdelijke redding kwam in 2003, toen een ingewikkeld plan werd gepresenteerd, waarin de gemeente voor 19 miljoen euro het GelreDome en het omliggende grondgebied zou kopen, en Vitesse een lening werd verschaft van 10 miljoen euro. Hoewel het plan al in april was gepresenteerd, duurde het nog een half jaar voordat het werd goedgekeurd.
De kosten voor het onderhoud van het stadion drukten zwaar op de Arnhemse gemeentekas. In 2005 werd dan ook besloten het stadion te koop aan te bieden. Op 13 november 2006 verkreeg projectontwikkelaar Eurocommerce na lange onderhandelingen door de gemeenteraad de rechten om het stadion te kopen. De koop werd in maart 2007 gesloten: voor 16,5 miljoen euro kreeg het bedrijf het stadion en het terrein in de hoeken. Vooral voor Vitesse was dit een opluchting, omdat de projectontwikkelaar de huurprijs tijdelijk (3 jaar) flink verlaagde.[6]
[bewerken] Internationale wedstrijden
Qua voetbal-capaciteit is GelreDome momenteel het zesde stadion van Nederland, na de ArenA, de Kuip, Philips Stadion,Grolsch Veste en het Abe Lenstra Stadion. Daarom speelt het Nederlands elftal er soms oefenwedstrijden, en was het een van de gaststadions bij twee van de laatste grote voetbalevenementen in Nederland. De eerste interland die in het stadion werd gespeeld was Nederland-Kameroen, een vriendschappelijke wedstrijd die in een doelpuntloos gelijkspel eindigde. Het was de eerste interland in Arnhem sinds 1910, toen Nederland Duitsland met 4-2 versloeg op het toenmalige Klarenbeek.[7]
In 2000 vonden hier 3 wedstrijden plaats in het kader van het Europees kampioenschap: op 11 juni won Italië met 2-1 van Turkije, op 17 juni versloeg Portugal Roemenië met 2-1, en op 21 juni kwamen Slovenië en Noorwegen niet verder dan 0-0. Al deze wedstrijden vonden plaats in de poulefase. Voor de gelegenheid werden er demontabele zitrijen geplaatst voor de tribunes, waardoor de capaciteit opliep tot 30.000 plaatsen. Deze werden na het toernooi weer verwijderd, behalve aan de oostzijde.
In juni 2007 werden in GelreDome 4 wedstrijden gespeeld tijdens het EK voetbal onder 21, te weten de poulewedstrijden Tsjechië - Engeland, Engeland - Italië en Italië - Tsjechië, en één van de halve finales van het toernooi: op 20 juni versloeg Servië België met 2-0.
[bewerken] Nieuwe technieken
Bij de opening was GelreDome één van de modernste stadions ter wereld waarbij het van begin af aan de bedoeling was om evenementen en concerten te huisvesten. Elementen die hier een belangrijke rol in speelden waren het schuifdak, het verschuifbare veld en de mogelijkheid om de gehele locatie te verwarmen.
Het dak bestaat uit twee enorme lichtdichte koepels (dome is het Engelse woord voor koepeldak), die desgewenst kunnen worden geopend of gesloten. De 167 meter lange schalen rijden over een op de kopwanden bij de tribunes en op de inhangliggers daartussen gelegde rails. Samen met de Amsterdam ArenA is GelreDome het enige stadion in de Benelux waarvan het dak open kan.
Een ander kenmerk is het verschuifbare veld. Onder de Zuidtribune (die in tegenstelling tot de andere tribunes van staal is gemaakt) zit een gat van 85 meter, waar het veld - dat in een 11.000 ton zware betonnen bak ligt - in zes uur onderdoor schuift naar het naastgelegen terrein. Dit gaat over 16 lange glijbanen, met behulp van een aantal hydraulische systemen. Hierdoor komt er meer zon op het gras, en heeft het niet te lijden onder de vele concerten die er plaatsvinden.
Het verwarmen van een dergelijk groot complex is in Europa in tegenstelling tot de Verenigde Staten ongebruikelijk. Door een ingenieus systeem bestaande uit een milieuvriendelijke warmte-koude opslag wordt de Dome verwarmd. In de zomer wordt (relatief) koel water uit de bodem gepompt om de locatie te koelen. Dit opgewarmde water wordt vervolgens de bodem in gepompt om vervolgens in de winter gebruikt te worden voor de verwarming van de locatie. Door dit systeem is GelreDome in staat gedurende het hele jaar concerten en evenementen te huisvesten.
Het principe van een schuifdak in combinatie met een verplaatsbaar veld heeft sinds de bouw veel navolging gevonden: onder meer de Veltins-Arena uit 2001 en het University of Phoenix Stadium uit 2006 maken gebruik van hetzelfde systeem. Echter, de Veltins Arena kent geen verwarming/klimaatcontrole.
[bewerken] Activiteiten
GelreDome richt zich met name op concerten en evenementen, maar ook op vergaderingen en congressen. In het jaar 2008-2009 ontving GelreDome ruim 1,1 miljoen bezoekers. Met rond de 782.000 evenementbezoekers was GelreDome in het boekjaar 2008-2009 de best bezochte evenementenlocatie van Nederland. Bij het voetbal kwamen dat jaar (seizoen 2008-2009) 320.000 bezoekers. Het financiële aandeel van de evenementen in de exploitatie bedraagt ruim 80%.
[bewerken] Concerten
.jpg)
Onder meer Janet Jackson, Spice Girls, Coldplay, Tina Turner, Lady Gaga, Peter Gabriel, Frans Bauer, Iron Maiden, Paul McCartney, U2, Bruce Springsteen, Madonna, Rammstein, Ilse DeLange en Roger Waters, Kiss, Anouk, Tiësto, The queen experience, Deep Purple, Prince, Michael Bublé, Aerosmith, Santana en nog vele Nederlandse en buitenlandse top artiesten traden op in het GelreDome. Ook de Symphonica in Rosso-concerten van Marco Borsato, Paul de Leeuw, Lionel Richie, Diana Ross Sting en Nick & Simon en volgend jaar Doe Maar werden in het GelreDome gegeven. Voor concerten wordt het veld naar buiten geschoven, waarna er plaats is voor circa 34.000 bezoekers bij een "endstage" en 30.000 bij een podium "in the round" (podium in het midden van de zaal). Daarnaast vindt een aantal jaarlijks terugkerende muziekevenementen plaats, zoals de hardstyle-evenementen Hard Bass (begin februari) en Qlimax (eind november), het Giga Piratenfestijn (elke vierde week in december), Andre Rieu (derde weekend van december) en Night of the Proms (tweede weekend van november).
Met de introductie van GelreDome XS (openingsconcert met Rihanna op 17 april 2010) richt GelreDome zich op een nieuwe markt van concerten met circa 12.000 bezoekers in tegenstelling tot de gebruikelijke 30.000/34.000.
Op 8 en 11 maart 2012 werd een nieuw bezoekersrecord van 40.000 gevestigd. Bij de twee concerten van Anouk is het podium zo aangepast dan er 6.000 extra bezoekers plaats hadden.
Gelredome heeft ook een Walk of Fame voor de ingang liggen met namen van, Sting,Tiësto,Madonna,Marco Borsato etc.
[bewerken] Evenementen
Jaarlijkse evenementen in het GelreDome zijn de EO-Jongerendag (elke tweede week in juni), de Snuffelmarkt (in januari), Circus Herman Renz (wisselende data), Monsterjam (elke derde week van september), startersdag van de Kamer van Koophandel en Qlimax (elke laatste weekend van november).
[bewerken] Vergaderingen en congressen
Onder de naam "Vergaderen+" presenteert GelreDome zich als vergader- en congreslocatie.
[bewerken] Externe links en bronnen
Bronnen, noten en/of referenties:
- Reurink, F. (2007) Het stadioncomplex - Alle terreinen waar in Nederland betaald voetbal is gespeeld. Amsterdam: De Arbeiderspers.
- ↑ Vitesse verlaagt capaciteit stadion GelreDome naar 25.000 zitplaatsen, De Gelderlander.
- ↑ Feiten en cijfers, Officiële website GelreDome.
- ↑ Binnen Arnhem wordt er soms een accent circonflexe op de o geplaatst, naar Frans voorbeeld
- ↑ GelreDome.nl - Geschiedenis
- ↑ GelreDome.nl - Achtergrondinformatie
- ↑ a b Gladio.nl: Zwartboek Vitesse/GelreDome
- ↑ Voetbalstats.nl: Interlands Klarenbeek (Vitesse-terrein)
Abe Lenstra Stadion (sc Heerenveen) · AFAS Stadion (AZ) · Amsterdam ArenA (Ajax) · Euroborg (FC Groningen) · Stadion Feijenoord (Feyenoord) · Stadion Galgenwaard (FC Utrecht) · GelreDome (Vitesse) · Goffertstadion (N.E.C.) · De Grolsch Veste (FC Twente) · Kyocera Stadion (ADO Den Haag) · Mandemakers Stadion (RKC Waalwijk) · Parkstad Limburg Stadion (Roda JC Kerkrade) · Philips Stadion (PSV) · Polman Stadion (Heracles Almelo) · Rat Verlegh Stadion (NAC Breda) · Seacon Stadion - De Koel - (VVV-Venlo) · De Vijverberg (De Graafschap) · Stadion Woudestein (Excelsior)
De Adelaarshorst (Go Ahead Eagles) · Fly Brazil stadion (AGOVV) · Cambuurstadion (SC Cambuur) · FC Zwolle Stadion (FC Zwolle) · De Geusselt (MVV Maastricht) · GN Bouw Stadion (FC Dordrecht) · Heesen Yachts Stadion (FC Oss) · Jan Louwers Stadion (FC Eindhoven) · Het Kasteel (Sparta Rotterdam) · Koning Willem II Stadion (Willem II) · Kras Stadion (FC Volendam) · De Langeleegte (SC Veendam) · Lavans Stadion (Helmond Sport) · Mitsubishi Forklift-Stadion (Almere City FC) · TATA Steel Stadion (Telstar) · Trendwork Arena (Fortuna Sittard) · Univé Stadion (FC Emmen) · De Vliert (FC Den Bosch)
Nieuwe Kuip (Feyenoord) · MFC De Kazerne (VVV-Venlo)
Alkmaarderhout (AZ) · De Baandert (Fortuna Sittard) · Bornsestraat (Heracles Almelo) · De Boschpoort (MVV Maastricht) · Het Diekman (SC Enschede/FC Twente) · Haarlem-stadion (HFC Haarlem) · Kaalheide (Roda JC Kerkrade) · De Kraal (VVV-Venlo) · Kromme Zandweg (Feyenoord) · De Luiten (RBC Roosendaal) · De Meer (Ajax) · Monnikenhuize (Vitesse) · NAC-Stadion (NAC Breda) · Nieuw-Monnikenhuize (Vitesse) · Sportpark Noord (sc Heerenveen) · Sportpark Olympia (RKC Waalwijk) · Olympisch Stadion (Ajax/FC Amsterdam/Blauw-Wit/DWS) · Oosterenkstadion (FC Zwolle) · Oosterpark (FC Groningen) · RBC Stadion (RBC Roosendaal) · Wageningse Berg (FC Wageningen) · Zuiderpark (ADO Den Haag)
 |
Vitesse |  |
||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||||||||||
