Kamperlijntje

Kamperlijn
uit Meppel, uit Emmen, uit Almelo, uit Arnhem 88 Zwolle naar Utrecht 89 Zwolle Veerallee voormalige en geplande halte A28 Zwolle Voorsterpoort geplande halte Industrieterrein Katwolde Brug over het Zwolle-IJsselkanaal Zwolle Stadshagen geplande halte Zwolle Werkeren geplande halte N331 94 Mastenbroek gesloten Kampen Oost geplande halte 101 Kampen wordt Kampen-IJsselmuiden

Het Kamperlijntje is de benaming van de spoorlijn Zwolle – Kampen, een gedeelte van de Centraalspoorweg (Utrecht - Kampen). Het 12 kilometer lange traject heeft thans slechts twee stations: Zwolle en Kampen. De reis tussen beide stations duurt ongeveer tien minuten. De lijn wordt geëxploiteerd door de Nederlandse Spoorwegen (met dieseltreinstellen van het type Buffel) en mede gefinancierd door de provincie Overijssel en de gemeenten Zwolle en Kampen. Tussen 2012 en 2014 zal de lijn worden geëlektrificeerd zodat er elektrische trams kunnen gaan rijden.

Geschiedenis

Een Buffel bij IJsselmuiden

Het lijntje is oorspronkelijk aangelegd als onderdeel van de Centraalspoorweg, van Utrecht naar Kampen via Amersfoort en Zwolle. Het lijngedeelte Utrecht – Amersfoort – Hattem werd geopend in 1863, Hattem – Zwolle met de overbrugging van de IJssel in 1864. Doordat de Mastenbroekerpolder onder water was gelopen, werd het traject Zwolle – Kampen pas in 1865 in gebruik genomen. De kosten voor de aanleg werden deels gedragen door de NCS en deels door de toenmalige gemeente Kampen. De gemeente Kampen legde circa ƒ 300 000 in. Voor deze gigantische som geld, die bijna de helft van de investeringen dekte, werd er anderzijds afgesproken dat de treinen uit Utrecht altijd door zouden lopen naar Kampen. Dit leverde in de praktijk problemen op, doordat men vanwege de indeling op het station Zwolle kop zou moeten maken. Dit was niet vreemd voor station Zwolle, tot de samenvoeging van de Staatsspoorwegen en de NCS was het een dubbel kopstation, voor de richtingen Station Kampen – Station Utrecht Centraal en Station Arnhem – Station Leeuwarden. Al snel werd de lijn gesplitst in een apart gedeelte Kampen-Zwolle en Zwolle-Utrecht. In 1930 werden de diensten op het lijntje al veelvuldig aangeboden: per dag reden er 50 treinen heen en weer tussen de Hanzesteden. De scheiding van de treindiensten werd onomkeerbaar toen in 1942 de lijn Utrecht – Amersfoort en later in 1952 de lijn Amersfoort – Zwolle geëlektrificeerd werden. Het Kamperlijntje werd niet geëlektrificeerd en werd dus een los lijntje met dieseltractie. Tussen 1960 en 1964 werd het Zwolle-IJsselkanaal gegraven waarover een stalen vollewand-liggerbrug werd gebouwd.

Haltes

Een Buffel op spoor 13 in Zwolle.

De trein vertrekt op station Zwolle vanaf de onoverdekte sporen aan de westkant van het stationscomplex (aan de rechterkant van spoor 1, staande op het perron van spoor 1, kijkende naar de sporen). In het andere eindpunt Kampen halteren de treinen zo'n 4 minuten bij het oude monumentale stationsgebouw, dat het perron deels overkapt. Het station van Kampen heeft twee sporen, maar het tweede spoor wordt niet gebruikt en is slechts te bereiken door handmatig een vergrendeld wissel om te zetten. In de tijd van stoomtractie werd het tweede spoor nog wel gebruikt, het perron ervan was zelfs overkapt. Het stationsgebouw van Kampen heeft een stationshal, die momenteel niet wordt gebruikt. Het station heeft wel een Servex Kiosk-winkel, die is gevestigd in de oude stationsrestauratie naast de stationshal.

Tot 1933 stopte de trein bij de halte Mastenbroek en tot 1970 - na de demping van de Willemsvaart - bij de halte Zwolle Veerallee.

Toekomst

Zwols stootblok Kamperlijntje (spoor 12)

Over de toekomst van het Kamperlijntje is veel discussie geweest. Door het vertrek van de Christelijke Academie voor Journalistiek en de Kunstacademie uit Kampen naar Zwolle, wordt het lijntje niet meer zoveel gebruikt (door studenten) en draait het nu met verlies. Als de Hanzelijn, die van Lelystad via Kampen-Zuid naar Zwolle gaat lopen, naar planning op 12 december 2012 in gebruik wordt genomen, zou dit gebruik nog verder af kunnen nemen. De gemeente Zwolle wil echter het lijntje met twee haltes uitbreiden, station Zwolle Voorsterpoort bij industrieterrein Voorst en station Zwolle Stadshagen bij de Vinex-wijk Stadshagen. Ook wordt er gesproken over een tweede halte bij Kampen, namelijk bij Oosterholt, een nieuwbouwwijk in IJsselmuiden. De dienst zou dan uitgevoerd moeten worden met lighttrains of sneltrams. Aanvankelijk werd gesproken over een frequentie van 3 keer per uur (20-minutendienst), maar Regionaal Overleg Consumentenbelangen (Roc)Overijssel bepleit om meteen met een kwartiersdienst te beginnen: "[Het] is beter dan halve maatregelen die al snel betreurd zullen worden. Laten we het meteen goed doen."

Ingenieursbureau Arcadis is samen met RVDB/Lightrail.nl met een voorstel gekomen, om de spoorlijn te vertrammen. Het idee werd door ProRail onderscheiden met de jaarlijkse innovatieprijs. Aan de prijs was een geldbedrag van € 100.000 verbonden. Volgens de combinatie zouden op een aantal regionale trajecten de zware en dure treinen beter vervangen moeten worden door lichte goedkope sneltrams. Doordat ze lichter zijn en sneller kunnen optrekken, kunnen er meer stops gemaakt worden. Daarnaast zijn bij een tram nieuwe haltes beter inpasbaar in de omgeving en is er een mogelijkheid de lijn eventueel door de trekken naar de binnenstad van Zwolle en/of Kampen. De provincie Overijssel ziet de plannen helemaal zitten. Aangeraden werd om elektrische trams te gebruiken, vanwege het lage energieverbruik en het comfort, ook al zou het onderhoud van de elektrische trams en van elektriciteitsleidingen € 300.000 meer per jaar kosten. Misschien wordt gekozen voor de diesel-elektrisch-hybride Citadis, een "ruime tramtrein met lage instap". Exemplaren hiervan rijden al in Kassel. In 2010 loopt de huidige concessie af en wordt de lijn aanbesteed.

Station Kampen

Andere spoorlijnen die misschien vertramd kunnen worden, zijn onder andere Spoorlijn Haarlem - Zandvoort en Spoorlijn Nijmegen - Kleef.

Uit nader onderzoek door de Stuurgroep Bereikbaarheid Zwolle-Kampen blijkt dat een elektrische tram een serieuze optie is. Deze trams zijn stiller, schoner en makkelijker verkrijgbaar dan dieseltrams. Naar verwachting zouden de colleges van Kampen en Zwolle voor juli 2008 een definitief besluit genomen hebben over de ontwikkelingsmogelijkheden van het Kamperlijntje en de financiering. Dit liep eerst echter uit tot 17 november 2008, ook toen werd een beslissing, vanwege lokaal-politieke redenen uitgesteld tot begin 2009.

Op 28 januari 2009 maakten de provincie Overijssel, de gemeenten Zwolle en Kampen en Prorail bekend dat er in 2012 een elektrische regiotram zal rijden op het Kamperlijntje. Er zal elk kwartier een tram gaan rijden tussen Zwolle en Kampen die stopt bij de nieuw te openen haltes Veerallee, Voorsterpoort, Stadshagen, Werkeren en Kampen Oost.

Naar verwachting zou in de tweede helft van 2010 worden begonnen met de uitvoering van de plannen. De kosten bedragen ruim 16 miljoen euro. Hiervan is bijna 13 miljoen euro voor rekening van de provincie, de gemeente Zwolle betaalt 2 miljoen en de gemeente Kampen 1 miljoen euro.

De concessie van NS loopt af op 8 december 2012. Aansluitend zou dan de concessie voor de tramlijn in kunnen gaan. Deze zou geïntegreerd worden in de concessie IJsselmond, deze werd echter niet verleend.

In 2011 werd de tramlijn alsnog apart aanbesteed. Op 30 november 2011 blijkt dat de Gedeputeerde Staten van Overijssel twee inschrijvingen op de Europese aanbesteding hebben ontvangen. Het gaat hierbij om een bieding van Arriva en een bieding van Alstom.

Informatieschermen

In de treinstellen (type 'Buffel') die de dienst tussen Zwolle en Kampen verzorgen, hangen TFT-schermen. Op deze schermen komt onder andere de NS-reizigersinformatie voor het station Zwolle alsook het specifiek regionieuws (Kampen en Zwolle) van dagblad De Stentor. Deze vorm van narrowcasting is uniek voor de NS, maar in Combino-trams in Amsterdam werd het reizende publiek op soortgelijke wijze al geïnformeerd door Het Parool. De reizigersinformatie aanbieden voor het station Zwolle was één van de voorwaarden die de provincie Overijssel maakte om de lijn te gunnen. De schermen draaien sinds 4 april 2008 op proef, en zijn sinds op 11 april succesvol en volledig in gebruik. De schermen blijven tenminste tot december 2010 hangen, wanneer de concessie afloopt.

Literatuur

• Maarten Metz reisde een hele dag met het Kamperlijntje en schreef "962 kilometer tussen Zwolle en Kampen: ode aan de forens", waarin hij zijn observaties heeft vastgelegd. Met dat boek werd hij in 2004 genomineerd voor de VPRO Bob den Uyl Prijs. Het boek verscheen bij Uitgeverij Gegarandeerd Onregelmatig in Delden.
• De Nederlandse artiest Jules de Corte heeft een lied geschreven over het Kamperlijntje, geheten "Van Zwolle naar Kampen", samengesteld door Bert van den Brink.

Zie ook

• Lijst van spoorlijnen in Nederland

Externe link

• De Regiotram: een plus voor de bereikbaarheid, www.overijssel.nl
• Website over het Kamperlijntje

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

Elektrische trams en metro's in Nederland
(Semi-)Metrosystemen: Amsterdam · Rotterdam · RandstadRail (Snel)Trambedrijven: Amsterdam · Den Haag · RandstadRail · Rotterdam · Utrecht Toekomstige trambedrijven: Kamperlijntje · RijnGouwelijn · Groningen · Maastricht-Hasselt Voormalige trambedrijven: Arnhem · Groningen · Haarlem · Houten · Limburg · Nijmegen · NZH · Twente · Utrecht · Vlissingen-Middelburg · Waterland