Nieuwe Kerk (Amsterdam)

	Nieuwe Kerk
	De Nieuwe Kerk, gezien vanaf de Dam
Plaats	Dam, Amsterdam
Gebouwd in	begin 15e eeuw
Restauratie(s)	1959-1980
Monumentnummer	5940
	Architectuur
Stijlperiode	(Neo-)gotisch
	De hoofdingang van de Nieuwe Kerk, zijde Nieuwezijds Voorburgwal.; Foto: bma.amsterdam.nl.
Portaal	Christendom

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken

De Nieuwe Kerk is een kerkgebouw in Amsterdam. De kerk is gelegen aan de Dam, op nummer 12, naast het Paleis op de Dam. Tussen de kerk en het Paleis loopt de Mozes en Aäronstraat.

De kerk is gebouwd in het begin van de 15e eeuw, op een plek waar tot dan een boomgaard was. In 1408 kreeg de bouw van deze Nieuwe Kerk, toen nog Onze Lieve Vrouwekerk of Maria- en Catharinakerk geheten, de bisschoppelijke goedkeuring. De bouw was toen echter al ver gevorderd. Er is sindsdien veel aan de kerk verbouwd en herbouwd. Eén van de laatste delen van de kerk die werd voltooid is de noordelijke dwarsarm uit 1530-1540, die stijlelementen uit de Renaissance vertoont.

Tegenwoordig wordt de kerk niet meer als kerk gebruikt. Er worden regelmatig wisselende tentoonstellingen gehouden.

De Nieuwe Kerk wordt, sinds soeverein-vorst Willem in 1814 in deze kerk de eed op de grondwet aflegde, ook gebruikt voor de inzegening van koninklijke huwelijken en voor inhuldigingen. De inhuldiging van Koningin Beatrix vond er plaats op 30 april 1980. Een inhuldiging is een seculiere ceremonie.

Op 2 februari 2002 werd het in de Beurs van Berlage gesloten huwelijk van Prins Willem-Alexander en Prinses Máxima in de kerk ingezegend. Toen het bruidspaar de kerk betrad werden de luiken van het, door Johannes Wolfgang Schonat in 1652-1655, Jacobus Galtusz. van Hagerbeer in 1668-1670 en Roelof Barentsz. Duyschot in 1670-1673 gebouwde en in 1981 door orgelbouwerij Marcussen & Søn in samenwerking met Cor Edskes gerestaureerde, hoofdorgel geopend als een omarming van het paar. Deze unieke beelden gingen de hele wereld over.

In de kerk bevindt zich de graftombe van Michiel Adriaenszoon de Ruyter. De tombe is het werk van Rombout Verhulst en Willem de Keyser. Ook Jan van Galen, Joost van den Vondel, Johannes Snippendaal en de weduwe Borski hebben in de Nieuwe Kerk hun laatste rustplaats gevonden.

[bewerken] Interieur

Hoofdorgel

In het interieur bevinden zich onder andere:

Hoofdorgel uit 1655
Transeptorgel uit de 16de eeuw
Praalgraf van Jan van Galen
Praalgraf van Michiel Adriaenszoon de Ruyter
Grafkelder van Michiel Adriaenszoon de Ruyter
Epitaaf voor Wolter Jan Gerrit Baron Bentinck
Praalmonument van Jan Hendrik van Kinsbergen
Epitaaf voor Jan Carel Josephus van Speyk
Monument voor Joost van den Vondel
Monument voor Pieter Corneliszoon Hooft
Diverse gebrandschilderde ramen
Preekstoel 1649-1664
Herenbanken, na 1645
Koorhek, circa 1650

[bewerken] Brand

De Nieuwe Kerk in brand in 1645. (Egbert van der Poel)

Drie maal brandde de kerk en vooral op 11 januari 1645 was de schade groot toen het dak, door het onverantwoordelijk handelen van enkele loodgieters, vrijwel geheel afbrandde. De heersende winterkou beschadigde het interieur verder. Na de brand werd de kerk gerestaureerd en verder verfraaid. Hoewel de tijd van de gotiek toen voorbij was werd voor het herstel de gotische stijl toegepast. Er werd een nieuwe preekstoel gemaakt, door Albert Vinckenbrinck, en een nieuw orgel, waarvan de kast werd gemaakt door Jacob van Campen. Organisten van dit monumentale instrument zijn Gustav Leonhardt en Bernard Winsemius.

[bewerken] Toren

Tot tweemaal toe is er een begin gemaakt met het bouwen van een kerktoren bij de kerk. In 1565 waren de fundamenten gelegd, maar door het veranderende religieuze en politieke klimaat werd de verdere uitvoer van de plannen onmogelijk gemaakt. In 1646 werd een tweede poging gedaan. Jacob van Campen, ook de architect van het naastgelegen stadhuis (thans het Paleis op de Dam), ontwierp een toren in een gotiserende stijl, maar in 1653 werd de bouw al gestaakt en in 1783 werd de onvoltooide romp gesloopt. Wat rest is de onderbouw voor de westgevel van de kerk.

[bewerken] Renovatie

Tussen 1959 en 1980 werd de kerk ingrijpend gerenoveerd. Door de ontkerkelijking kon de Hervormde Gemeente de kosten voor onderhoud en beheer niet meer opbrengen en daarom werd besloten om de kerk tot cultuurcentrum te verbouwen.

Tot op heden worden er afwisselende tentoonstellingen georganiseerd in de kerk, vaak van volkenkundige aard. Daarnaast vinden er orgelconcerten plaats.

Al vele jaren wordt het zakkingsgedrag van de fundering gemonitord. De afgelopen jaren bleek de fundering van de grafkelder en van de tien omliggende pijlers in de kooromgang steeds sneller te zakken ten opzichte van de andere pijlers. In 2006 werd besloten om alle tien de pijlers en de grafkelder te voorzien van een nieuwe fundering, ontworpen door de bekende Amsterdamse restauratieconstructeur ir. de Beaufort.

[bewerken] Begraven in de Nieuwe Kerk

In de Nieuwe Kerk hebben ooit naar schatting ongeveer tienduizend doden gelegen. Tijdens restauratiewerkzaamheden tussen 1959 en 1980 werden echter vrijwel alle graven geruimd. Halverwege de zeventiende eeuw waren ook al twee kerkhoven geruimd in verband met de uitbreiding van de Dam en de bouw van het stadhuis.^[1]

Onder anderen de volgende personen werden in de Nieuwe Kerk begraven:

Casparus Barlaeus of Kaspar van Baerle (1584-1648), Zuid-Nederlands predikant, schrijver en dichter
Willem Blaeu (1571-1638), cartograaf en globemaker
Johanna Borski (1764-1846), bankier
Jan van Galen (1604/1605-1653), vlootvoogd
Lieve Geelvinck (1676-1743), burgemeester van Amsterdam, lid van de Raad van State en bewindhebber van de VOC
David van Gesscher (1735-1810), heelmeester
Nicolaes de Helt Stockade (1614-1669), schilder
Robert Hennebo (ca. 1685-1737), dichter, toneelspeler, speculant en herbergier
Cornelis Holsteyn (1618-1658), schilder
Pieter Corneliszoon Hooft (1581-1647), geschiedkundige, dichter en toneelschrijver
Balthazar Huydecoper (1695-1778), letterkundige, taalkundige en historicus
Jan Harmensz. Krul (1602-1646), lieddichter, toneelschrijver, boek- en ijzerhandelaar
Katharyne Lescailje (1649-1711), dichteres, vertaalster en boekhandelaarster/uitgeefster
Jan Floris Martinet (1729-1795), natuurkundig historicus, schrijver, pedagoog, theoloog en predikant
Gabriël Metsu (1629-1667), schilder
Michiel de Ruyter (1607-1676), admiraal
Johannes Snippendaal (1616-1670), botanicus
Jan van Speijk (1802-1831), kanonneerbootcommandant
Cornelis Troost (1696-1750), schilder
Nicolaes Tulp (1593-1674), chirurgijn en burgemeester
Joost van den Vondel (1587-1679), dichter en toneelschrijver