Vliegbasis Gilze-Rijen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Vliegbasis Gilze-Rijen
Vliegbasis Gilze-Rijen - Aerial photograph.jpg
IATA: GLZ ICAO: EHGR
Algemene informatie
Opgericht 1910
Beheerder Roundel of the Netherlands border.svg Koninklijke Luchtmacht
Plaats Gilze en Rijen, Nederland
Hoogte 15 m
Coördinaten 51° 34′ NB, 4° 56′ OL
Civiele activiteiten Zweefvliegen
Navigatie
TACAN GZR CH111 X
Communicatie
Tower VHF 125.325 MHz
UHF 369.500 MHz
Ground VHF geen
UHF 336.450 MHz
Locatie in Nederland
Vliegbasis Gilze-Rijen
Vliegbasis Gilze-Rijen
Startbanen
Baan Lengte Materiaal
10/28 2.779 m Asfalt
02/20 1.996 m Asfalt
Portaal  Portaalicoon   Luchtvaart

Vliegbasis Gilze-Rijen is een militair vliegveld dat gebruikt wordt door de Koninklijke Luchtmacht. Het vliegveld is gelegen tussen de dorpen Gilze en Rijen in de gemeente Gilze en Rijen, ten noorden van de snelweg A58 tussen Breda en Tilburg. Het vliegveld is een belangrijke werkgever in de regio, er zijn circa 1500 mensen (militair en burger) werkzaam.

Geschiedenis[bewerken]

Het terrein van de huidige vliegbasis in 1869

Voor de Tweede Wereldoorlog[bewerken]

De vliegbasis is gelegen op de voormalige Molenschotse Heide. Hier stond vanouds een standerdmolen die echter in 1888 afbrandde. Er liep een oude weg van noord naar zuid over deze heide. Het militaire gebruik ervan begon in 1831 toen Koning Willem I de heide gebruikte als verzamelplaats voor zijn troepen ter voorbereiding op de Tiendaagse Veldtocht. Van toen af aan heette het gebied: Kamp te Rijen en het werd incidenteel voor militaire oefeningen gebruikt.

Ter gelegenheid van het 40-jarig bestaan van suikerfabriek Van Breda, Dolk en Van Voss te Etten-Leur wilde de directeur ervan, Heerma van Voss, iets speciaals organiseren en wel ene vliegmachine-opstijging, in die tijd iets heel bijzonders en een primeur voor Nederland. Men liet de Fransman Graaf De Lambert overkomen met zijn Wright Flyer, om op zondag 27 juni 1909 op te stijgen van de Klappenbergse Heide, en tegen de avond lukte dat op deze winderige dag. Dit evenement inspireerde tot de oprichting der Eerste Nederlandsche Vliegvereeniging en in 1910 kon vliegveld Molenheide met de bijbehorende vliegschool beginnen.[1] Gilze-Rijen was hiermee het eerste vliegveld van Nederland.

Het vliegveld was aanvankelijk vooral bedoeld voor civiel gebruik maar ook de militaire luchtvaart, vanaf 1913 in Nederland aanwezig, maakte er gebruik van, hoewel Vliegbasis Soesterberg het belangrijkste militaire vliegveld was. Sinds de Eerste Wereldoorlog kwam er meer militair gebruik, en de burgerluchtvaart richtte eind jaren '30 van de 20e eeuw het Vliegveld Nerhoven in, dat iets verder naar het oosten lag. Tijdens de mobilisatie in 1939 moest ook dit aan de militairen worden afgestaan, en deze maakten het onklaar om te verhinderen dat de Duitsers er zouden landen.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de vliegbasis door de Duitsers omgebouwd tot een van de grootste van Europa. De regio rond de vliegbasis heeft ook veel te verduren gehad van bombardementen van de geallieerden. In de nabijheid van Gilze-Rijen zijn als gevolg hiervan begin 21e eeuw nog veel kraters zichtbaar. De plaatselijke bevolking werd gedwongen om deze kraters te dichten, wat levensgevaarlijk was gezien mogelijke blindgangers en nieuwe bombardementen.

De bezetter richtte ook nog een schijnvliegveld in, wat De Kiek heette maar wat de Duitsers met Kamerun aanduidden. Het lag tussen Alphen en Riel. Hiervan is nog een bunker aanwezig. Het terrein staat beter bekend als het Riels Hoefke, dat onder beheer staat van het Brabants Landschap.

Na de Tweede Wereldoorlog[bewerken]

In 1946 werd de basis een opleidingsbasis van het toenmalige Commando Luchtvaart Opleidingen (CLO) en werden er vliegers en verkeersleiders opgeleid. In 1962 verdween de vliegopleiding en bleef de basis als reserveveld voor het Commando Tactische Luchtstrijdkrachten (CTL) in gebruik. Ook werd er een logistiek onderdeel gevestigd; het Depot Vliegtuig Materieel (DVM).

Vanaf 1966 huisvestte de basis :

  • Depot Vliegtuig Materieel (DVM).
  • Explosieven- en Opruimingsdienst (EOD).
  • Luchtmacht Selectie Orgaan (LUSO) waar de keuring en selectie voor toekomstig beroeps en dienstplichtig luchtmachtpersoneel plaatsvond.
  • Luchtmacht Officiers en Kader School (LOKS) en
  • Voortgezette Instructie en Militaire Opleidingen School (VIMOS) waar de opleidingen plaatsvonden.

Een jaar later werden ook de Eerste Vlieger Opleiding (EVO) en de opleiding voor lichte vliegtuigen op de basis ondergebracht.

In 1972 verdwenen alle vliegopleidingen weer en werd een van de twee squadrons die met de Northrop NF-5 vanaf Eindhoven opereerden (316 Sqn) op Gilze Rijen geplaatst. De basis kreeg in die periode een nieuwe baan, verkeerstoren en betonnen vliegtuigshelters.

In 1983 werden de vliegbases Eindhoven en Gilze-Rijen op papier samengevoegd i.v.m. bezuinigingen. In 1988 werd 314 Sqn gestationeerd op Gilze-Rijen en kwam 316 Sqn van Gilze-Rijen naar Eindhoven. Beide squadrons gingen van de NF-5 over op de F-16.

Wegens verdere bezuinigingen in het begin van de jaren '90 werd de basis opnieuw gereorganiseerd. LOKS (inmiddels LUOS) en DVM verhuisden naar de vliegbasis Woensdrecht waar alle opleidingen en de logistiek werden geconcentreerd.

In 1995 werd de samenvoeging van Gilze Rijen en Eindhoven ongedaan gemaakt en werd 314 Sqn opgeheven. Daarna werd de Tactische Helikopter Groep Koninklijke Luchtmacht (THGKLu) op de basis geplaatst.

Cultuurhistorie[bewerken]

Model van een kompas-compenseerschijf

Eén van de merkwaardigste overblijfselen uit de Tweede Wereldoorlog is de Flugzeug Kompass Kompensier Scheibe, een grote draaischijf die in een bassin is gelegen en waarop vliegtuigen werden geplaatst om het kompas te ijken. De kompas-compenseerschijf is door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap aangewezen als beschermd monument[2]. De installatie, die in vrij slechte staat verkeert, is niet uniek in zijn soort. Ook de voormalige Vliegbasis Deelen bezit nog een intact Duits exemplaar.

Heden[bewerken]

KLu AH-64D Apache

Vliegbasis Gilze-Rijen is de thuisbasis van het Defensie Helikopter Commando (DHC). Op 4 juli 2008 werd het DHC met een ceremonie op vliegbasis Gilze-Rijen opgericht en werd Commodore ten Haaf als Commandant DHC door de Commandant Luchtstrijdkrachten, Luitenant-generaal Jansen, geïnstalleerd. Hierbij kreeg Commodore ten Haaf de nieuwe vlag van het DHC uitgereikt. Aansluitend volgde een fly-by van 22 helikopters waaronder een nieuwe NH-90.

Het DHC omvat alle toestellen van de voormalige Tactische Helikopter Groep van de luchtmacht en de voormalige Groep Maritieme Helikopters van de marine en is onder verantwoordelijkheid van de Commandant der Strijdkrachten ondergebracht in het Commando Luchtstrijdkrachten.

Het DHC bestaat uit alle eenheden van de voormalige vliegbasis Soesterberg, marinekamp de Kooy, Militair Luchtvaartterrein Deelen, 303 SAR Squadron vliegbasis Leeuwarden en vliegbasis Gilze-Rijen. Het DHC omvat circa 2200 arbeidsplaatsen op de volgende locaties.

Ca. 1700 op vliegbasis Gilze-Rijen, ca. 400 op vliegveld de Kooy, 80 op MLT Deelen, ca. 20 bij het SAR squadron op vliegbasis Leeuwarden. Tot eind 2008 maakte vliegbasis Soesterberg nog deel uit van het DHC, waarna de vliegbasis is opgeheven. Sinds november 2008 zijn vrijwel alle helikopters van vliegbasis Soesterberg verhuisd naar hun nieuwe thuisbasis vliegbasis Gilze-Rijen. Alle helikoptersquadrons van de krijgsmacht vallen nu onder het Defensie Helikopter Commando (DHC)op Vliegbasis Gilze-Rijen. Hier zijn 7 squadrons ondergebracht. Daarnaast zijn er 4 squadrons op Maritiem vliegveld De Kooy en is er 1 op Vliegbasis Leeuwarden.

Vliegbasis Gilze-Rijen telt anno 2014 de volgende squadrons:

  • 298 Sqn dit Squadron vliegt met de Chinook (CH-47D en CH-47F).
  • 299 Sqn verzorgt opleiding van helikopter bemanningen.
  • 300 Sqn vliegt met 2 typen helikopters; de Eurocopter AS 523U2 Cougar Mk 2 en de Aérospatiale Alouette III
  • 301 Sqn vliegt met de Apache (AH-64D) gevechtshelikopter.
  • 930 Sqn verzorgt alle technisch/elektronisch helikopter onderhoud.
  • 931 Sqn verzorgt alle basistaken.
  • 932 Sqn verzorgt alle logistieke taken.
KLu CH-47D Chinook

Het Vliegveiligheid Oefen en Test Centrum (VOTC) verzorgt de evaluatie van de vliegveiligheid en de vliegeruitrusting en is verantwoordelijk voor het geven van basic, combat en watersurvival training aan vliegtuigbemanningen.

Tevens heeft het 133 Squadron van de KMSL Vliegbasis Woensdrecht twee vakgroepen permament op Gilze-Rijen gestationeerd voor het opleiden van vliegtuigtechnici voor de Apache, de Chinook en de Cougar. Het 133 Squadron geeft ook technische grondinstructie aan vliegend personeel.

Toekomst[bewerken]

Begin 2009 vond vanwege de lopende bezuiniging en reorganisatie wederom een verhuizing plaats. Alle vliegende eenheden van de Vliegbasis Soesterberg werden overgeplaatst en geïntegreerd in de Vliegbasis Gilze-Rijen; de overige eenheden werden opgeheven.

Ook de in de nabije toekomst te leveren nieuwe NH90 helikopters worden in het DHC worden ondergebracht; een vooruitgeschoven CZSK (marine) component wordt met 12 toestellen permanent op het vliegveld "De Kooy" bij Den Helder gedetacheerd. Dit betekent dat de vliegbasis Gilze-Rijen zich de komende jaren profileert als hoofdstandplaats en coördinatiepunt van het gehele Nederlandse militaire helikopterwezen.

Natuur op de basis[bewerken]

Hoewel het militaire gebeuren voor onrust zorgt, nemen de hekken ook veel onrust weg, wat voordelen heeft voor plant en dier. De inkrimpingen van Defensie hebben voor een verdere opwaardering van de natuur op het terrein gezorgd. Omdat grote zoogdieren en vogels een gevaar voor de vliegtuigen kunnen opleveren, moeten functionarissen als vogelwachten dit alles binnen de perken zien te houden. Het beheer is tegenwoordig meer en meer op verschraling van het grasland gericht wat als bijkomend voordeel heeft dat grote vogels nu wegblijven. In 1984 werd de boomkikker op de basis ontdekt. Er zijn maatregelen genomen om deze populatie te behouden.

Klimaat[bewerken]

Weergemiddelden voor Gilze-Rijen
Maand jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec Jaar
hoogste maximum (°C) 15,2 17,4 22,1 27,5 32,1 34,6 35,5 35,8 30,6 27,2 19,7 15,9 35,8
gemiddeld maximum (°C) 5,8 6,6 10,4 14,4 18,4 20,9 23,2 23,0 19,4 14,9 9,7 6,2 14,4
gemiddelde temperatuur (°C) 3,1 3,3 6,3 9,3 13,3 15,8 18,0 17,6 14,6 10,8 6,6 3,7 10,2
gemiddeld minimum (°C) 0,0 -0,2 2,1 3,8 7,6 10,3 12,7 12,2 9,9 6,7 3,3 0,8 5,8
laagste minimum (°C) -18,3 -15,3 -14,2 -7,3 -2,3 1,9 3,9 3,9 0,0 -6,2 -10,8 -14,8 -18,3
neerslag (mm) 70,0 57,2 64,1 46,0 61,2 65,8 75,6 66,0 72,4 75,0 76,1 75,8 805,2
bron: KNMI: [1] (1981-2010) en [2] (1971-2000)

Trivia[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties